‹ Biblioteca

Padres Apostólicos

Epístola aos Filipenses

Πρὸς Φιλιππησίους

Policarpo de Esmirna · c. 110–140 d.C. · PG 5, col. 1005–1022

Saudação

Πολύκαρπος καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πρεσβύτεροι τῇ Ἐκκλησίᾳ τοῦ Θεοῦ τῇ παροικούσῃ Φιλίππους (49)· ἔλεος ὑμῖν καὶ εἰρήνη παρὰ Θεοῦ παντοκράτορος καὶ Κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν πληθυνθείη.

Policarpo e os presbíteros que estão com ele, à Igreja de Deus que peregrina em Filipos (49): multiplique-se em vós a misericórdia e a paz da parte de Deus todo-poderoso e do Senhor Jesus Cristo, nosso Salvador.

I

Louvor pela bondade para com os irmãos presos e pela firmeza da fé.

Συνεχάρην ὑμῖν μεγάλως ἐν Κυρίῳ ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστῷ, δεξαμένοις τὰ μιμήματα τῆς ἀληθοῦς ἀγάπης, καὶ προπέμψασιν, ὡς ἐπέβαλεν ὑμῖν, τοὺς ἐνειλημμένους τοῖς ἁγιοπρεπέσι δεσμοῖς, ἅτινά ἐστι διαδήματα τῶν ἀληθῶς ὑπὸ Θεοῦ καὶ τοῦ Κυρίου ἡμῶν ἐκλελεγμένων· καὶ ὅτι ἡ βεβαία τῆς πίστεως ὑμῶν ῥίζα, ἐξ ἀρχαίων καταγγελλομένη χρόνων, μέχρι νῦν διαμένει, καὶ καρποφορεῖ εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ὃς ὑπέμεινεν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ἕως θανάτου καταντῆσαι, ὃν ἤγειρεν ὁ Θεὸς, λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ ᾅδου. Εἰς ὃν οὐκ ἰδόντες πιστεύετε, πιστεύοντες δὲ ἀγαλλιᾶσθε χαρᾷ ἀνεκλαλήτῳ καὶ δεδοξασμένῃ· εἰς ἣν πολλοὶ ἐπιθυμοῦσιν εἰσελθεῖν, εἰδότες ὅτι χάριτί ἐστε σεσωσμένοι, οὐκ ἐξ ἔργων, ἀλλὰ θελήματι Θεοῦ, διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ.

Regozijei-me grandemente convosco em nosso Senhor Jesus Cristo, por terdes acolhido as imagens do verdadeiro amor e por terdes escoltado, como vos cabia, os que estavam presos com grilhões próprios dos santos — os quais são os diademas dos que verdadeiramente foram escolhidos por Deus e por nosso Senhor —; e porque a firme raiz de vossa fé, anunciada desde tempos antigos, permanece até agora e dá fruto para nosso Senhor Jesus Cristo, o qual suportou, por nossos pecados, chegar até a morte, a quem Deus ressuscitou, desatando as dores do hades. Nele credes sem tê-lo visto, e, crendo, exultais com alegria inefável e gloriosa; alegria na qual muitos desejam entrar, sabendo que sois salvos pela graça, não das obras, mas pela vontade de Deus, por meio de Jesus Cristo.

II

Exortação à virtude.

Διὸ ἀναζωσάμενοι τὰς ὀσφύας ὑμῶν (51) δουλεύσατε τῷ Θεῷ ἐν φόβῳ, καὶ ἀληθείᾳ, ἀπολίπόντες τὴν κενὴν ματαιολογίαν καὶ τὴν τῶν πολλῶν πλάνην, πιστεύσαντες εἰς τὸν ἐγείραντα τὸν Κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν, καὶ δόντα αὐτῷ δόξαν (52) καὶ θρόνον ἐκ δεξιῶν αὐτοῦ· ᾧ ὑπετάγη τὰ πάντα ἐπουράνια καὶ ἐπίγεια· ᾧ πᾶσα πνοή λατρεύει· ὃς ἔρχεται κριτὴς ζώντων καὶ νεκρῶν· οὗ τὸ αἷμα ἐκζητήσει ὁ Θεὸς ἀπὸ τῶν ἀπειθούντων αὐτῷ. Ὁ δὲ ἐγείρας αὐτὸν ἐκ νεκρῶν καὶ ἡμᾶς ἐγερεῖ, ἐὰν ποιῶμεν αὐτοῦ τὸ θέλημα, καὶ πορευώμεθα ἐν ταῖς ἐντολαῖς αὐτοῦ, καὶ ἀγαπῶμεν ἃ ἠγάπησεν, ἀπεχόμενοι πάσης ἀδικίας, πλεονεξίας, φιλαργυρίας, καταλαλιᾶς, ψευδομαρτυρίας· μὴ ἀποδιδόντες κακὸν ἀντὶ κακοῦ, ἢ λοιδορίαν ἀντὶ λοιδορίας, ἢ γρόνθον ἀντὶ γρόνθου, ἢ κατάραν ἀντὶ κατάρας· μνημονεύοντες (53) δὲ ὧν εἶπεν ὁ Κύριος διδάσκων· (54) Μὴ κρίνετε ἵνα μὴ κριθῆτε· ἀφίετε, καὶ ἀφεθήσεται ὑμῖν· ἐλεεῖτε, ἵνα ἐλεηθῆτε· [ἐν (55)] ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε, ἀντιμετρηθήσεται ὑμῖν·, καὶ ὅτι Μακάριοι οἱ πτωχο[ὶ] (56) καὶ οἱ διωκόμενοι ἕνεκεν δικαιοσύνης, ὅτι αὐτῶν ἐστιν ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ.

Por isso, cingindo os vossos lombos (51), servi a Deus com temor e verdade, abandonando o vão palavrório vazio e o erro da multidão, crendo naquele que ressuscitou dentre os mortos a nosso Senhor Jesus Cristo, e lhe deu glória (52) e um trono à sua direita; a quem foram submetidas todas as coisas celestiais e terrenas; a quem serve todo o que respira; que vem como juiz de vivos e mortos; cujo sangue Deus reclamará daqueles que lhe são desobedientes. Ora, aquele que o ressuscitou dentre os mortos há de ressuscitar também a nós, se fizermos a sua vontade, e andarmos em seus mandamentos, e amarmos o que ele amou, abstendo-nos de toda injustiça, cobiça, avareza, maledicência, falso testemunho; não retribuindo mal por mal, nem insulto por insulto, nem golpe por golpe, nem maldição por maldição; lembrando-nos (53) do que disse o Senhor, ensinando (54): "Não julgueis, para que não sejais julgados; perdoai, e sereis perdoados; tende misericórdia, para que alcanceis misericórdia; com [em (55)] a medida com que medirdes, sereis medidos"; e que "bem-aventurados os pobres (56) e os perseguidos por causa da justiça, porque deles é o reino de Deus".

III

Não escrevo isto com arrogância. Paulo é o vosso mestre.

Ταῦτα, ἀδελφοὶ, οὐκ ἐμαυτῷ ἐπιτρέψας γράφω ὑμῖν περὶ τῆς δικαιοσύνης (57)· ἀλλ' ἐπεὶ ὑμεῖς προεπεκαλέσασθέ με. Οὔτε γὰρ ἐγὼ, οὔτε ἄλλος ὅμοιος ἐμοὶ δύναται κατακολουθῆσαι τῇ σοφίᾳ τοῦ μακαρίου καὶ ἐνδόξου Παύλου· ὃς γενόμενος ἐν ὑμῖν, κατὰ πρόσωπον τῶν τότε ἀνθρώπων ἐδίδαξεν ἀκριβῶς καὶ βεβαίως τὸν περὶ ἀληθείας λόγον· ὃς καὶ ἀπὼν ὑμῖν ἔγραψεν ἐπιστολὰς (58), εἰς ἃς ἐὰν ἐγκύπτητε, δυνηθήσεσθε οἰκοδομεῖσθαι εἰς τὴν δοθεῖσαν ὑμῖν πίστιν, ἥτις ἐστὶ μήτηρ πάντων ἡμῶν (59), ἐπακολουθούσης τῆς ἐλπίδος, προαγούσης τῆς ἀγάπης, τῆς εἰς Θεὸν καὶ Χριστὸν καὶ εἰς τὸν πλησίον. Ἐὰν γάρ τις τούτων ἐντὸς ᾗ (60), πεπλήρωκεν ἐντολὴν δικαιοσύνης· ὁ γὰρ ἔχων ἀγάπην, μακράν ἐστι πόσης ἁμαρτίας.

Estas coisas, irmãos, não vos escrevo por presunção própria acerca da justiça (57), mas porque vós mesmos me provocastes a isso. Pois nem eu, nem outro semelhante a mim, pode alcançar a sabedoria do bem-aventurado e glorioso Paulo, o qual, estando entre vós, ensinou exata e firmemente, diante dos homens daquele tempo, a palavra da verdade; o qual, também ausente, vos escreveu cartas (58), nas quais, se vos aprofundardes, podereis edificar-vos na fé que vos foi dada, que é a mãe de todos nós (59), seguida da esperança, precedida da caridade para com Deus e Cristo e para com o próximo. Pois se alguém estiver dentro destas coisas (60), cumpriu o mandamento da justiça; porque quem tem caridade está longe de todo pecado.

IV

Fujamos da avareza; instruamo-nos a nós mesmos, às esposas e às viúvas.

̓Αρχὴ δὲ πάντων χαλεπῶν φιλαργυρία. Εἰδότες οὖν ὅτι οὐδὲν εἰσηνέγκαμεν εἰς τὸν κόσμον, ἀλλ' οὐδὲ ἐξενεγκεῖν τι ἔχομεν, ὁπλισώμεθα τοῖς ὅπλοις τῆς δικαιοσύνης, καὶ διδάξωμεν ἑαυτοὺς πρῶτον, πορεύεσθαι ἐν τῇ ἐντολῇ τοῦ Κυρίου (61)· ἔπειτα καὶ τὰς γυναῖκας ὑμῶν ἐν τῇ δοθείσῃ αὐταῖς πίστει καὶ ἀγάπῃ καὶ ἁγνείᾳ, στεργούσας τοὺς ἑαυτῶν ἄνδρας ἐν πάσῃ ἀληθείᾳ, καὶ ἀγαπώσας πάντας ἐξ ἴσου ἐν πάσῃ ἐγκρατείᾳ, καὶ τὰ τέκνα παιδεύειν τὴν παιδείαν τοῦ φόβου τοῦ Θεοῦ (62)· τὰς χήρας σωφρονούσας περὶ τὴν τοῦ Κυρίου πίστιν, ἐντυγχανούσας ἀδιαλείπτως περὶ πάντων, μακρὰν οὔσας πάσης διαβολῆς, καταλαλιᾶς, ψευδομαρτυρίας, φιλαργυρίας καὶ παντὸς κακοῦ· γινωσκούσας ὅτι εἰσὶ θυσιαστήριον (63) Θεοῦ, καὶ ὅτι πάντα μωμοσκοπεῖται (64), καὶ λέληθεν αὐτὸν οὐδὲν, οὔτε λογισμῶν, οὔτε ἐννοιῶν, οὔτε τι τῶν κρυπτῶν τῆς καρδίας.

O princípio de todos os males é a avareza. Sabendo, pois, que nada trouxemos ao mundo, e que também nada podemos levar dele, armemo-nos com as armas da justiça, e ensinemos primeiro a nós mesmos a andar no mandamento do Senhor (61); depois, também às nossas mulheres, na fé, no amor e na pureza que lhes foram dadas, amando os próprios maridos com toda a verdade, e amando todos igualmente com toda a continência, e educando os filhos na disciplina do temor de Deus (62); que ensinemos as viúvas a serem prudentes quanto à fé do Senhor, intercedendo sem cessar por todos, mantendo-se longe de toda calúnia, maledicência, falso testemunho, avareza e todo mal, sabendo que são altar (63) de Deus, e que tudo é examinado sem mácula (64), e que nada lhe escapa, nem dos raciocínios, nem dos pensamentos, nem de nada oculto no coração.

V

Deveres dos diáconos, dos jovens e das virgens.

Εἰδότες οὖν ὅτι Θεὸς οὐ μυκτηρίζεται, ὀφείλομεν ἀξίως τῆς ἐντολῆς αὐτοῦ καὶ δόξης περιπατεῖν. Ὁμοίως διάκονοι ἄμεμπτοι κατενώπιον αὐτοῦ τῆς δικαιοσύνης, ὡς Θεοῦ καὶ Χριστοῦ (65) διάκονοι, καὶ οὐκ ἀνθρώπων· μὴ διάβολοι, μὴ δίλογοι (66), ἀφιλάργυροι, ἐγκρατεῖς περὶ πάντα, εὔσπλαγχνοι, ἐπιμελεῖς, πορευόμενοι κατὰ τὴν ἀλήθειαν τοῦ Κυρίου, ὃς ἐγένετο διάκονος πάντων· ᾧ ἐὰν εὐαρεστήσωμεν ἐν τῷ νῦν αἰῶνι, ἀποληψόμεθα καὶ τὸν μέλλοντα, καθὼς ὑπέσχετο ἡμῖν ἐγεῖραι ἡμᾶς ἐκ νεκρῶν, καὶ ὅτι ἐὰν πολιτευσώμεθα ἀξίως αὐτοῦ, καὶ συμβασιλεύσομεν (67) αὐτῷ, εἴγε πιστεύομεν. Ὁμοίως καὶ νεώτεροι ἄμεμπτοι ἐν πᾶσι, πρὸ παντὸς προνοοῦντες ἁγνείας, καὶ χαλιναγωγοῦντες ἑαυτοὺς ἀπὸ παντὸς κακοῦ. Καλὸν γὰρ τὸ ἀνακόπτεσθαι (68) ἀπὸ τῶν ἐπιθυμιῶν τῶν (69) ἐν τῷ κόσμῳ, ὅτι πᾶσα ἐπιθυμία κατὰ τοῦ πνεύματος στρατεύεται· καὶ οὔτε πόρνοι, οὔτε μαλακοὶ, οὔτε ἀρσενοκοῖται βασιλείαν Θεοῦ κληρονομήσουσιν, οὔτε οἱ ποιοῦντες τὰ ἄτοπα. Διὸ δέον ἀπέχεσθαι ἀπὸ πάντων τούτων, ὑποτασσομένους τοῖς πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις, ὡς Θεῷ καὶ Χριστῷ (70)· τὰς παρθένους ἐν ἀμώμῳ καὶ ἁγνῇ συνειδήσει περιπατεῖν.

Sabendo, pois, que Deus não se deixa escarnecer, devemos andar de modo digno de seu mandamento e de sua glória. Do mesmo modo, os diáconos sejam irrepreensíveis diante da justiça dele, como servidores de Deus e de Cristo (65), e não dos homens; não caluniadores, não de língua dupla (66), não amantes do dinheiro, temperantes em tudo, compassivos, cuidadosos, andando segundo a verdade do Senhor, que se fez servo de todos; se lhe formos agradáveis no presente século, receberemos também o futuro, conforme ele nos prometeu ressuscitar-nos dentre os mortos, e que, se vivermos de modo digno dele, também reinaremos com ele (67), se é que cremos. Do mesmo modo, também os mais jovens sejam irrepreensíveis em tudo, cuidando antes de tudo da pureza, e refreando-se de todo mal. Pois é bom refrear-se (68) das concupiscências (69) do mundo, porque toda concupiscência milita contra o espírito; e nem os fornicadores, nem os efeminados, nem os que se deitam com homens herdarão o reino de Deus, nem os que praticam coisas absurdas. Por isso é preciso abster-se de tudo isso, submetendo-se aos presbíteros e diáconos, como a Deus e a Cristo (70); que as virgens andem com consciência imaculada e pura.

VI

Deveres dos presbíteros e deveres comuns.

Καὶ οἱ πρεσβύτεροι δὲ εὔσπλαγχνοι, εἰς πάντας ἐλεήμονες, ἐπιστρέφοντες τὰ ἀποπεπλανημένα (71), ἐπισκεπτόμενοι πάντας ἀσθενεῖς, μὴ ἀμελοῦντες χήρας, ἢ ὀρφανοῦ, ἢ πένητος· ἀλλὰ προνοοῦντες ἀεὶ τοῦ καλοῦ ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, ἀπεχόμενοι πάσης ὀργῆς, προσωποληψίας, κρίσεως ἀδίκου· μακρὰν ὄντες πάσης φιλαργυρίας· μὴ ταχέως πιστεύοντες κατά τινος· μὴ ἀπότομοι ἐν κρίσει, εἰδότες ὅτι πάντες ὀφειλέται ἐσμὲν ἁμαρτίας. Εἰ οὖν δεόμεθα τοῦ Κυρίου, ἵνα ἡμῖν ἀφῇ, ὀφείλομεν καὶ ἡμεῖς ἀφιέναι· ἀπέναντι γὰρ τῶν τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ ἐσμεν ὀφθαλμῶν, καὶ πάντας δεῖ παραστῆναι τῷ βήματι τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἕκαστον ὑπὲρ ἑαυτοῦ λόγον δοῦναι, Οὕτως οὖν δουλεύσωμεν αὐτῷ μετὰ φόβου καὶ πάσης εὐλαβείας, καθὼς αὐτὸς ἐνετείλατο, καὶ οἱ εὐαγγελισάμενοι ἡμῖν (72) ἀπόστολοι, καὶ οἱ προφῆται, οἱ προκηρύξαντες τὴν ἔλευσιν τοῦ Κυρίου ἡμῶν· ζηλωταὶ περὶ τὸ καλὸν, ἀπεχόμενοι τῶν σκανδάλων καὶ τῶν ψευδαδέλφων καὶ τῶν ἐν ὑποκρίσει φερόντων τὸ ὄνομα (73) τοῦ Κυρίου, οἵτινες ἀποπλανῶσι κενοὺς ἀνθρώπους.

Também os presbíteros sejam compassivos, misericordiosos para com todos, reconduzindo os que se desviaram (71), visitando todos os enfermos, não negligenciando a viúva, o órfão ou o pobre; mas cuidando sempre do que é bom diante de Deus e dos homens, abstendo-se de toda ira, de acepção de pessoas, de juízo injusto; mantendo-se longe de toda avareza; não crendo facilmente contra ninguém; não sendo severos demais no julgar, sabendo que todos somos devedores de pecado. Se, pois, pedimos ao Senhor que nos perdoe, devemos também nós perdoar; pois estamos diante dos olhos do Senhor e de Deus, e todos devem comparecer perante o tribunal de Cristo, e cada um há de prestar contas de si mesmo. Sirvamo-lo, portanto, deste modo, com temor e toda reverência, assim como ele mesmo ordenou, e os apóstolos que nos anunciaram o evangelho (72), e os profetas que predisseram a vinda de nosso Senhor; sejamos zelosos do bem, abstendo-nos dos escândalos, dos falsos irmãos e dos que, com hipocrisia, trazem o nome (73) do Senhor, os quais desviam os homens vãos.

VII

Fugi dos docetas, e perseverai nos jejuns e na oração.

Πᾶς γὰρ, ὃς ἂν μὴ ὁμολογῇ, Ἰησοῦν Χριστὸν ἐν σαρκὶ ἐληλυθέναι, Ἀντίχριστός ἐστι· καὶ ὃς ἂν μὴ ὁμολογῇ τὸ μαρτύριον τοῦ σταυροῦ, ἐκ τοῦ διαβόλου ἐστί· καὶ ὃς ἂν μεθοδεύῃ τὰ Λόγια τοῦ Κυρίου πρὸς τὰς ἰδίας ἐπιθυμίας, καὶ λέγῃ, μήτε ἀνάστασιν μήτε κρίσιν εἶναι, οὗτος πρωτότοκός ἐστι τοῦ Σατανᾶ. Διὸ ἀπολείποντες (74) τὴν ματαιότητα τῶν πολλῶν καὶ τὰς ψευδοδιδασκαλίας (75), ἐπὶ τὸν ἐξ ἀρχῆς ἡμῖν παραδοθέντα λόγον ἐπιστρέψωμεν, νήφοντες πρὸς τὰς εὐχὰς, καὶ προσκαρτεροῦντες νηστείαις, δεήσεσιν αἰτούμενοι τὸν παντεπόπτην Θεόν, μὴ εἰσενεγκεῖν ἡμᾶς εἰς πειρασμὸν, καθὼς εἶπεν ὁ Κύριος· Τὸ μὲν πνεῦμα πρόθυμον, ἡ δὲ σὰρξ ἀσθενής.

Pois todo aquele que não confessa que Jesus Cristo veio em carne é anticristo; e quem não confessa o testemunho da cruz é do diabo; e quem torce as palavras do Senhor conforme os próprios desejos, e diz que não há ressurreição nem juízo, esse é o primogênito de Satanás. Por isso, deixando (74) a vaidade das multidões e as falsas doutrinas (75), voltemo-nos para a palavra que desde o princípio nos foi transmitida, vigiando nas orações e perseverando nos jejuns, pedindo com súplicas a Deus, que tudo vê, que não nos deixe entrar em tentação, conforme disse o Senhor: "O espírito, na verdade, está pronto, mas a carne é fraca."

VIII

Perseverai na esperança e na paciência.

̓Αδιαλείπτως οὖν προσκαρτερῶμεν τῇ ἐλπίδι ἡμῶν καὶ τῷ ἀῤῥαβῶνι τῆς δικαιοσύνης ἡμῶν, ὅς ἐστι Χριστὸς Ἰησοῦς, ὃς ἀνήνεγκεν ἡμῶν τὰς ἁμαρτίας τῷ ἰδίῳ σώματι ἐπὶ τὸ ξύλον, ὃς ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ· ἀλλὰ δι' ἡμᾶς, ἵνα ζήσωμεν ἐν αὐτῷ, πάντα ὑπέμεινε (76). Μιμηταὶ οὖν γενώμεθα τῆς ὑπομονῆς αὐτοῦ· καὶ ἐὰν πάσχωμεν διὰ τὸ ὄνομα αὐτοῦ, δοξάζωμεν (77) αὐτόν. Τοῦτον γὰρ ἡμῖν τὸν ὑπογραμμὸν ἔθηκε δι' ἑαυτοῦ, καὶ ἡμεῖς τοῦτο (78) ἐπιστεύσαμεν.

Perseveremos, pois, sem cessar em nossa esperança e no penhor de nossa justiça, que é Cristo Jesus, o qual levou os nossos pecados em seu próprio corpo sobre o madeiro, ele que não cometeu pecado, nem se achou engano em sua boca; mas por nós, para que vivêssemos nele, tudo suportou (76). Sejamos, pois, imitadores de sua paciência; e, se sofrermos por causa do seu nome, glorifiquemo-lo (77). Pois ele nos deixou este exemplo em si mesmo, e nisto (78) cremos.

IX

Exercitai a paciência, com o exemplo de Inácio, etc.

(79) Παρακαλῶ οὖν πάντας ὑμᾶς πειθαρχεῖν τῷ λόγῳ (80) τῆς δικαιοσύνης, καὶ ἀσκεῖν πᾶσαν ὑπομονὴν, ἣν καὶ (81) ἴδετε κατ' ὀφθαλμοὺς, οὐ μόνον ἐν τοῖς μακαρίοις Ἰγνατίῳ καὶ Ζωσίμῳ καὶ Ῥούφῳ (82), ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλοις τοῖς ἐξ ὑμῶν, καὶ ἐν αὐτῷ Παύλῳ καὶ τοῖς λοιποῖς ἀποστόλοις· πεπεισμένους (83), ὅτι οὗτοι πάντες οὐκ εἰς κενὸν ἔδραμον, ἀλλ' ἐν πίστει καὶ δικαιοσύνῃ· καὶ ὅτι εἰς τὸν ὀφειλόμενον αὐτοῖς τόπον εἰσὶ παρὰ τῷ Κυρίῳ (84), ᾧ καὶ συνέπαθον. Οὐ γὰρ τὸν νῦν ἡγάπησαν αἰῶνα, ἀλλὰ τὸν ὑπὲρ ἡμῶν ἀποθανόντα, καὶ δι' ἡμᾶς ὑπὸ [τοῦ Θεοῦ ἀνασταθέντα (85)] (86).

Rogo, pois, a todos vós que obedeçais à palavra (80) da justiça e exerciteis toda a paciência que também (81) vistes com os próprios olhos, não somente nos bem-aventurados Inácio, Zósimo e Rufo (82), mas também em outros dentre vós, e no próprio Paulo e nos demais apóstolos; persuadidos (83) de que todos estes não correram em vão, mas na fé e na justiça; e que estão no lugar que lhes é devido junto ao Senhor (84), com quem também padeceram juntos. Pois não amaram o século presente, mas aquele que morreu por nós, e que por nós foi ressuscitado por [Deus (85)] (86).

X

Exortação às virtudes.

O texto grego correspondente a este capítulo não se conserva.

XI

Entristeci-me por causa de Valente; guardai-vos da avareza.

O texto grego correspondente a este capítulo não se conserva.

XII

Perdoai-lhe. Que Deus vos conceda as virtudes. Orai por todos, mesmo pelos inimigos.

O texto grego correspondente a este capítulo não se conserva.

XIII

Entregarei vossas cartas aos antioquenos. Envio-vos as cartas de Inácio.

(97) Ἐγράψατέ μοι καὶ ὑμεῖς καὶ Ἰγνάτιος (98), ἵνα, ἐὰν τις ἀπέρχηται εἰς Συρίαν (99), καὶ τὰ παρ' ὑμῶν ἀποκομίσῃ γράμματα· ὅπερ ποιήσω, ἐὰν λάβω καιρὸν εὔθετον, εἴτε ἐγὼ, εἴτε ὃν πέμψω πρεσβεύσοντα καὶ περὶ ὑμῶν. Τὰς ἐπιστολὰς Ἰγνατίου (1) τὰς πεμφθείσας ἡμῖν ὑπ' αὐτοῦ, καὶ ἄλλας, ὅσας εἴχομεν παρ' ἡμῖν, ἐπέμψαμεν ὑμῖν, καθὼς ἐνετείλασθε· αἵτινες ὑποτεταγμέναι εἰσὶ τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ· ἐξ ὧν μεγάλα ὠφεληθῆναι δυνήσεσθε. Περιέχουσι γὰρ πίστιν καὶ ὑπομονὴν καὶ πᾶσαν οἰκοδομὴν, τὴν εἰς τὸν Κύριον ἡμῶν ἀνήκουσαν. (2)

Vós me escrevestes, e também Inácio, para que, se alguém partisse para a Síria (99), levasse convosco as vossas cartas também; o que farei, se tiver ocasião oportuna, seja eu mesmo, seja aquele que enviarei como embaixador também por vossa causa. As cartas de Inácio (1) que ele nos enviou, e outras quantas tínhamos conosco, enviamo-las a vós, conforme ordenastes; as quais estão anexadas a esta epístola; delas podereis tirar grande proveito, pois contêm fé e paciência e toda edificação pertinente a nosso Senhor.

XIV

Recomendo-vos Crescente. Adeus.

O texto grego correspondente a este capítulo não se conserva.

Notas

Notas editoriais de Migne, traduzidas do latim; as chamadas «(n)» remetem aos pontos correspondentes no texto acima.

(1) Designam-se duas epístolas de Inácio: uma a Policarpo, outra à Igreja de Policarpo, isto é, de Esmirna. Cotelier.

(2) Isto se encontra apenas no antigo intérprete latino.

(3) Policarpo já estava informado da morte de Inácio (cf. cap. 9); mas, ao que parece, ignorava as circunstâncias, as palavras ditas, etc. Jacobson.

(4) Assim Jacobson. O texto vulgar traz "in praesenti". Talvez Policarpo tenha escrito: ἀεὶ μέχρι τοῦ παρόντος, "sempre, até o dia de hoje".

(5) Assim Jacobson. O texto vulgar traz "in gratia cum omnibus vestris".

(6) "Em todas as Igrejas que então já conheciam a Deus; nós, porém, ainda não o conhecíamos." Por "nós" Usser entende o próprio Policarpo; talvez mais corretamente Cotelier, Smith e Ruchat entendam os esmirneus. Cf. Atos 16, 6.12 com 19, 10. — "Nós, porém, ainda não o conhecíamos": com estas palavras dá a entender que já vivia quando Paulo escreveu suas epístolas às Igrejas, embora ainda não tivesse professado o nome de Cristo. Se prolongou a vida desde então até o ano 169 de Cristo, quando sofreu o martírio, é necessário que tenha sido bastante longevo, como dissemos no Prefácio antecipado à Epístola dos esmirneus sobre sua morte. Usser.

(7) Fócio, Biblioteca, cód. 126.

(8) "Que traga de volta as vossas cartas, o que farei." Em lugar de "vossas" (ὑμῶν), em Nicéforo e em alguns exemplares de Eusébio lê-se "nossas" (ἡμῶν), leitura que também Rufino parece ter seguido, quando traduziu "que leve as cartas até vós", e o antigo intérprete de Policarpo, quando verteu: "que leve minhas cartas, que eu tiver feito até vós"; pois assim quis exprimir aquele "ὅπερ ποιήσω" — o que Jacques Lefèvre d'Étaples, não percebendo, substituiu por "as quais também eu tiver dado até vós", contra a autoridade dos manuscritos. Ora, percebe-se que tanto o nosso intérprete de Policarpo quanto o de Eusébio, Rufino, foram enganados, entendendo isto das cartas a serem levadas aos filipenses, quando na verdade se trata das cartas a serem entregues aos antioquenos; seja pelos próprios filipenses, se se lê "παρ' ὑμῶν", seja por Policarpo e seus esmirneus, se se deve ler aqui "παρ' ἡμῶν" — leitura esta última que recebe confirmação daquelas palavras de Inácio, na Epístola aos esmirneus: Ὃ ἐφάνη μοι ἄξιον, τοῦτό ἐστιν, ὥστε πέμψαι τινὰ τῶν ὑμετέρων μετ' ἐπιστολῆς, ἵνα συνδοξάσῃ τὴν κατὰ Θεὸν αὐτοῖς γενομένην εὐδίαν — "O que me pareceu digno de se fazer é isto: que envieis alguém dos vossos com uma carta, para que juntamente glorifique com eles a tranquilidade que, segundo Deus, alcançaram." Usser.

(9) "As cartas de Inácio, que nos foram enviadas por ele." Assim citam esta passagem Eusébio, Nicéforo e o escritor grego anônimo dos Atos de Inácio; leitura que Baronio também reconhece como legítima, em lugar da qual o antigo intérprete latino de Policarpo tem aqui: "As epístolas de Inácio, que vos foram enviadas por ele", onde restituímos "por ele" (correspondente ao grego "ὑπ' αὐτοῦ") a partir do exemplar do Colégio Madalena; que outros códices alteraram para "que eu tenho". Idem.

(10) "E outras, quantas tínhamos conosco." Veja-se a nossa dissertação sobre os escritos de Inácio e Policarpo, cap. 2. Já quanto ao que segue, "delas podereis tirar grande proveito", o anônimo autor do martírio do bem-aventurado Inácio lê "sereis ajudados" (futuro passivo), como também verteu o antigo intérprete de Policarpo: "delas vos advirá grande proveito". Idem.

(11) "E do próprio Inácio, etc." A isto se refere Fócio em sua Biblioteca, tratando desta Epístola de Policarpo aos Filipenses: "Diz também que lhes enviou as cartas de Inácio, o Teóforo, e pede que seja informado por eles, se algo ouviram a respeito daquele." Na edição de Halloix, porém, estas palavras foram omitidas; as quais ensinam que, por volta do ano do Senhor 106 — precisamente na época em que Inácio foi levado da Síria a Roma para o martírio —, esta epístola foi escrita por Policarpo; a qual, diz o mesmo Halloix, visto que nela se encontram a cor e os traços com que Irineu, Eusébio e Fócio a descrevem, não se pode duvidar de que seja genuína do próprio mártir. Pois nela transparece claramente a forma de sua fé e a pregação da verdade (que Irineu adverte poder-se aprender dali); e ali comparecem muitos testemunhos, que Eusébio ensina serem citados da primeira Epístola de Pedro; e ali se apresentam por toda parte frequentes admoestações, com clareza e simplicidade de linguagem, segundo a maneira eclesiástica de interpretar (da qual Fócio afirma que ela abunda) — de modo que, para o seu perfeito reconhecimento, quase nada mais resta a desejar. Isto diz ele. No códice latino de D. Alexandre Petau, porém, toda a Epístola se conclui assim: "Sede sãos no Senhor Jesus Cristo, e a graça dele com todos vós." Idem.

(12) Halloix, Vidas dos Padres orientais, tomo I, p. 522.

(13) Usser, no Apêndice a Inácio, depois da epístola aos esmirneus.

(14) Grócio, sobre João 17, 4. Crítica sacra, tomo VI, col. 289.

(15) Huet, Sobre a interpretação, livro II, cap. 7, § 2, p. 195.

(16) Bull, Defesa da fé niceana, seção II, cap. 3, § 7, p. 52.

(49) Assim Jacobson, a partir do códice Vaticano. Outros [trazem] "Φιλίπποις". Cf. I Clemente 1, e o título da Epístola da Igreja de Esmirna sobre o martírio de Policarpo.

(50) Coisas semelhantes se leem em Clemente, Epístola aos Coríntios, cap. 9. Cf. nossos Prolegômenos às epístolas de S. Clemente, n. 3 (Patr. Gr. t. I).

(51) O pronome foi restituído por Jacobson a partir dos códices.

(52) (Nota não conservada no texto disponível.)

(53) (Nota não conservada no texto disponível.)

(54) (Nota não conservada no texto disponível.)

(55) (Nota não conservada no texto disponível.)

(56) (Nota não conservada no texto disponível.)

(57) (Nota não conservada no texto disponível.)

(58) (Nota não conservada no texto disponível.)

(59) (Nota não conservada no texto disponível.)

(60) (Nota não conservada no texto disponível.)

(61) Coisas semelhantes se leem na epístola de I Clemente Romano aos Coríntios, capítulos 1 e 21. Cf. nossos Prolegômenos às Epístolas de S. Clemente, n. 3.

(62) Isto é: "ensinemos a nós mesmos" (διδάξωμεν ἑαυτούς).

(63) Assim Jacobson, a partir de três códices e do antigo intérprete. Outros [trazem] "θυσιαστήρια". As Constituições Apostólicas, livro II, cap. 26, parecem ter tomado de Policarpo esta comparação das viúvas com os altares.

(64) Assim Jacobson, a partir do códice Vaticano. Outros [trazem] "ἡμῶν σκοπεῖται". Cf. I Clemente aos Coríntios, cap. 41.

(65) Assim Jacobson, com três códices e o antigo intérprete. A esta leitura favorece também o fragmento siríaco desta Epístola, que Cureton, p. 34 (cf. acima p. 154), nos comunicou. Outros leram "ἐν Χριστῷ".

(66) Assim Jacobson, a partir de três códices.

(67) Deve-se ler "βασιλεύσομεν", com os códices, e não "βασιλεύσωμεν", como nos livros impressos. Jacobson.

(68) Assim Jacobson, a partir de três códices e do antigo intérprete. Mal leram outros "ἀνακύπτεσθαι", "emergir".

(69) Jacobson acrescentou "τῶν" a partir do códice Vaticano.

(70) Policarpo não faz menção do bispo, pois, impedido pelo pudor, não quis exortá-lo. Veja-se Rothe, Anf., p. 409 e seguintes.

(71) Leia-se "τοὺς ἀποπεπλανημένους", a menos que se entenda "πρόβατα" (ovelhas). Junius.

(72) Isto é, "a nós" (ἡμᾶς).

(73) Cf. Inácio, aos Efésios, cap. 7: "com dolo maligno levar por toda parte o nome". Jacobson.

(74) Assim, a partir de três códices, restituiu Jacobson, em lugar do texto vulgar "ἀπολιπόντες". Parece que Policarpo teve em vista a passagem de S. Clemente, epístola I aos Coríntios, cap. 7.

(75) Cf. acima, cap. 2.

(76) Cf. Inácio, a Policarpo, cap. 3: "que de todos os modos por nós suportou".

(77) Assim Jacobson, a partir do códice Mediceu-Laurenciano. O texto vulgar traz "δοξάζομεν".

(78) Leia-se "τούτῳ"; ou, se se mantiver "τοῦτο", subentenda-se "εἶναι". Smith.

(79) Todo este trecho, até "ἀναστάντα", foi repetido por Eusébio, História Eclesiástica, livro citado.

(80) Equivale a "mandato". Wocher.

(81) Jacobson restituiu "καί" a partir de três códices.

(82) Segundo testemunho do Martirológio Romano, celebra-se em Filipos da Macedônia, a 18 de dezembro, o dia natalício dos santos mártires Rufo e Zósimo.

(83) Ligue-se isto a "παρακαλῶ" ("exorto").

(84) Cf. I Clemente Romano aos Coríntios, cap. 5.

(85) Assim se deve ler em lugar de "ἀναστάντα", que traz Eusébio. Usser.

(86) Estas últimas palavras, encerradas entre colchetes, Usser as supriu a partir da citação de Eusébio e de Nicéforo. Os manuscritos, sem nenhuma distinção interposta depois de "ὑπό", trazem "τὸν λαὸν κενὸν [isto é, καινὸν] ἑτοιμάζων" etc., palavras com as quais, precisamente, começa o que resta em grego da Epístola de Barnabé. Jacobson.

(87) Cf. I Pedro 1, 17: "amai a fraternidade". Jacobson.

(88) Jacobson restituiu "Domini" a partir do códice Laurenciano.

(89) Este presbítero parece ter desviado dinheiros dos pobres, crime do qual sua esposa foi cúmplice. Wocher. Para Jacobson e outros, porém, "ὁ πλεονέκτης" é o adúltero, porque não se contenta com sua própria esposa; como ensina Suicero, a partir de Clemente de Alexandria, Stromata III, p. 552: "avareza" (πλεονεξία) seria "adultério", crime do qual parecem ser acusados tanto o presbítero Valente quanto sua esposa.

(90) Leia-se "aliis" ("a outros"). Gallandi.

(91) As palavras "como Paulo ensina" são suspeitas para Crednero (Introdução ao Novo Testamento, p. 445), porque Policarpo em nenhum outro lugar menciona o nome de um escritor por ele citado.

(92) Coisas semelhantes em Inácio, aos Magnésios, cap. 11, e aos Trálios, cap. 8.

(93) Smith sugere que se acrescente esta palavra ("louvados"). Este louvor se encontra em Filipenses 1, 5 e seguintes.

(94) Por "nós" Usser entende o próprio Policarpo; talvez mais corretamente Cotelier, Smith e Ruchat entendam os esmirneus. Cf. Atos 16, 6.12, com 19, 10. Jacobson.

(95) Diversamente explicaram este passo os doutos. A mim parece que o sentido é este: "Vós sois versados na ciência das Sagradas Escrituras, da qual eu ainda não desfruto tanto. Portanto, como está dito nesses livros, não vos ireis de tal modo que pequeis."

(96) Isto é, deste mandamento da Sagrada Escritura. Outros leem "crediderit" ("tiver crido").

(97) Encontram-se estas palavras gregas em Eusébio, História Eclesiástica, III, 36. Cf. acima, cap. 10. Cf., sobre este capítulo, Rothe, Anf., p. 483.

(98) Veja-se Inácio, a Policarpo, cap. 8.

(99) Isto é, Antioquia. Inácio (cap. 7) havia recomendado a Policarpo que ele mesmo enviasse um legado à Igreja de Antioquia, por causa da paz restabelecida, e (cap. 8) que a esse mesmo legado entregasse também as cartas de congratulação das demais Igrejas. Além dessa recomendação de Inácio, os próprios filipenses também haviam pedido a Policarpo, em súplicas, que entregasse a carta deles ao seu legado, para ser levada aos antioquenos. A estes votos promete Policarpo responder.