I
1Ἐπειδὴ ὁρῶ, κράτιστε Διόγνητε, ὑπερεσπουδακότα σε τὴν θεοσέβειαν τῶν Χριστιανῶν μαθεῖν καὶ πάνυ σαφῶς καὶ ἐπιμελῶς πυνθανόμενον περὶ αὐτῶν, τίνι τε θεῷ πεποιθότες καὶ πῶς θρησκεύοντες αὐτὸν τόν τε κόσμον ὑπερορῶσι πάντες καὶ θανάτου καταφρονοῦσι καὶ οὔτε τοὺς νομιζομένους ὑπὸ τῶν Ἑλλήνων θεοὺς λογίζονται οὔτε τὴν Ἰουδαίων δεισιδαιμονίαν φυλάσσουσι, καὶ τίνα τὴν φιλοστοργίαν ἔχουσι πρὸς ἀλλήλους, καὶ τί δή ποτε καινὸν τοῦτο γένος ἢ ἐπιτήδευμα εἰσῆλθεν εἰς τὸν βίον νῦν καὶ οὐ πρότερον: ἀποδέχομαί γε τῆς προθυμίας σε ταύτης καὶ παρὰ τοῦ θεοῦ, τοῦ καὶ τὸ λέγειν καὶ τὸ ἀκούειν ἡμῖν χορηγοῦντος, αἰτοῦμαι δοθῆναι ἐμοὶ μὲν εἰπεῖν οὕτως, ὡς μάλιστα ἂν ἀκούσαντά σε βελτίω γενέσθαι, σοί τε οὕτως ἀκοῦσαι, ὡς μὴ λυπηθῆναι τὸν εἰπόντα.
Visto que vejo, excelentíssimo Diogneto, que te empenhas com grande zelo em aprender a religião dos cristãos e que indagas com toda a clareza e diligência a respeito deles — em que Deus confiam e como o cultuam, de modo que todos desprezam o mundo e desdenham a morte, e nem consideram deuses os que os gregos assim reputam, nem guardam a superstição dos judeus; e qual é o terno amor que têm uns para com os outros; e por que, enfim, esse novo povo, ou modo de vida, entrou na existência agora, e não antes —, acolho de bom grado esse teu desejo e peço a Deus, que nos concede o falar e o ouvir, que a mim seja dado falar de tal modo que tu, ouvindo, te tornes melhor, e a ti, ouvir de tal modo que aquele que fala não se entristeça.
II
1Ἄγε δή, καθάρας σεαυτὸν ἀπὸ πάντων τῶν προκατεχόντων σου τὴν διάνοιαν λογισμῶν καὶ τὴν ἀπατῶσάν σε συνήθειαν ἀποσκευασάμενος καὶ γενόμενος ὥσπερ ἐξ ἀρχῆς καινὸς ἄνθρωπος, ὡς ἂν καὶ λόγου καινοῦ, καθάπερ καὶ αὐτὸς ὡμολόγησας, ἀκροατὴς ἐσόμενος: ἴδε μὴ μόνον τοῖς ὀφθαλμοῖς, ἀλλὰ καὶ τῇ φρονήσει, τίνος ὑποστάσεως ἢ τίνος εἴδους τυγχάνουσιν, οὓς ἐρεῖτε καὶ νομίζετε θεούς.
Vem, pois: purifica-te de todos os raciocínios que de antemão ocupam o teu entendimento; despoja-te do costume que te engana; torna-te, como que desde o princípio, um homem novo, como quem vai ser ouvinte — conforme tu mesmo reconheceste — de uma palavra nova; e vê, não somente com os olhos, mas também com a inteligência, de que substância ou de que forma são aqueles que declarais e considerais deuses.
2οὐχ ὁ μέν τις λίθος ἐστίν, ὅμοιος τῷ πατουμένῳ, ὁ δ̓ ἐστὶ χαλκός, οὐ κρείσσων τῶν εἰς τὴν χρῆσιν ἡμῖν κεχαλκευμένων σκευῶν, ὁ δὲ ξύλον, ἤδη καὶ σεσηπός, ὁ δὲ ἄργυρος, χρῄζων ἀνθρώπου τοῦ φυλάξαντος, ἵνα μὴ κλαπῇ, ὁ δὲ σίδηρος, ὑπὸ ἰοῦ διεφθαρμένος, ὁ δὲ ὄστρακον, οὐδὲν τοῦ κατεσκευασμένου πρὸς τὴν ἀτιμοτάτην ὑπηρεσίαν εὐπρεπέστερον;
Não é um deles pedra, semelhante à que se pisa; outro, bronze, não melhor que os utensílios de bronze forjados para nosso uso; outro, madeira, e já apodrecida; outro, prata, que precisa de um homem que a guarde, para que não seja roubada; outro, ferro, corroído pela ferrugem; outro, barro, em nada mais decoroso que o fabricado para o serviço mais vil?
3οὐ φθαρτῆς ὕλης ταῦτα πάντα; οὐχ ὑπὸ σιδήρου καὶ πυρὸς κεχαλκευμένα; οὐχ ὃ μὲν αὐτῶν λιθοξόος, ὃ δὲ χαλκεύς, ὃ δὲ ἀργυροκόπος, ὃ δὲ κεραμεὺς ἔπλασεν; οὐ πρὶν ἢ ταῖς τέχναις τούτων εἰς τὴν μορφὴν τούτων ἐκτυπωθῆναι, ἦν ἕκαστον αὐτῶν ἑκάστῳ, ἔτι καὶ νῦν, μεταμεμορφωμένον; οὐ τὰ νῦν ἐκ τῆς αὐτῆς ὕλης ὄντα σκεύη γένοιτ̓ ἄν, εἰ τύχοι τῶν αὐτῶν τεχνιτῶν, ὅμοια τοιούτοις;
Não são todos de matéria corruptível? Não foram forjados pelo ferro e pelo fogo? Não os plasmou, a um, o canteiro; a outro, o ferreiro; a outro, o ourives; a outro, o oleiro? Antes de serem moldados, pelas artes desses artífices, na forma que têm, não era cada um deles algo que cada artífice podia transformar — como ainda agora? Os utensílios de hoje, feitos da mesma matéria, não se tornariam semelhantes a eles, se encontrassem os mesmos artífices?
4οὐ ταῦτα πάλιν, τὰ νῦν ὑφ̓ ὑμῶν προσκυνούμενα, δύναιτ̓ ἂν ὑπὸ ἀνθρώπων σκεύη ὅμοια γενέσθαι τοῖς λοιποῖς; οὐ κωφὰ πάντα; οὐ τυφλά; οὐκ ἄψυχα; οὐκ ἀναίσθητα; οὐκ ἀκίνητα; οὐ πάντα σηπόμενα; οὐ πάντα φθειρόμενα;
E estes, que agora adorais, não poderiam, pelas mãos dos homens, tornar-se utensílios semelhantes aos demais? Não são todos surdos? Não são cegos? Não são inanimados? Não são insensíveis? Não são imóveis? Não apodrecem todos? Não se corrompem todos?
5ταῦτα θεοὺς καλεῖτε; τούτοις δουλεύετε; τούτοις προσκυνεῖτε, τέλεον δ̓ αὐτοῖς ἐξομοιοῦσθε.
A isto chamais deuses? A isto servis? A isto adorais — e, por fim, a isto vos tornais semelhantes.
6διὰ τοῦτο μισεῖτε Χριστιανούς, ὅτι τούτους οὐχ ἡγοῦνται θεούς;
É por isso que odiais os cristãos: porque não consideram que essas coisas sejam deuses?
7ὑμεῖς γὰρ αἰνεῖν νομίζοντες καὶ οἰόμενοι, οὐ πολὺ πλέον αὐτῶν καταφρονεῖτε; οὐ πολὺ μᾶλλον αὐτοὺς χλευάζετε καὶ ὑβρίζετε, τοὺς μὲν λιθίνους καὶ ὀστρακίνους σέβοντες ἀφυλάκτους, τοὺς δὲ ἀργυρέους καὶ χρυσοῦς ἐγκλείοντες ταῖς νυξὶ καὶ ταῖς ἡμέραις φύλακας παρακαθιστάντες, ἵνα μὴ κλαπῶσιν;
Pois vós, que julgais e pensais louvá-los, não os desprezais muito mais do que eles? Não os escarneceis e ultrajais muito mais — vós que venerais os de pedra e de barro sem os vigiar, mas os de prata e de ouro trancais de noite, e de dia lhes pondes guardas ao lado, para que não sejam roubados?
8αἷς δὲ δοκεῖτε τιμαῖς προσφέρειν, εἰ μὲν αἰσθάνονται, κολάζετε μᾶλλον αὐτούς: εἰ δὲ ἀναισθητοῦσιν, ἐλέγχοντες αἵματι καὶ κνίσαις αὐτοὺς θρησκεύετε.
E, com as honras que julgais oferecer-lhes: se eles as sentem, antes os castigais; se nada sentem, vós os desmascarais, cultuando-os com sangue e gordura queimada.
9ταῦθ̓ ὑμῶν τις ὑπομεινάτω, ταῦτα ἀνασχέσθω τις ἑαυτῷ γενέσθαι. ἀλλὰ ἄνθρωπος μὲν οὐδὲ εἷς ταύτης τῆς κολάσεως ἑκὼν ἀνέξεται, αἴσθησιν γὰρ ἔχει καὶ λογισμόν: ὁ δὲ λίθος ἀνέχεται, ἀναισθητεῖ γάρ. οὐκ οὖν τὴν αἴσθησιν αὐτοῦ ἐλέγχετε;
Que um de vós suporte essas coisas! Que alguém tolere que isso lhe aconteça! Homem, nenhum sequer suportará de bom grado esse castigo, pois tem sensibilidade e razão; mas a pedra suporta, pois nada sente. Não desmentis, então, a sua sensibilidade?
10περὶ μὲν οὖν τοῦ μὴ δεδουλῶσθαι Χριστιανοὺς τοιούτοις θεοῖς πολλὰ μὲν ἂν καὶ ἄλλα εἰπεῖν ἔχοιμι: εἰ δέ τινι μὴ δοκοίη κἂν ταῦτα ἱκανά, περισσὸν ἡγοῦμαι καὶ τὸ πλείω λέγειν.
Sobre não estarem os cristãos escravizados a tais deuses, muitas outras coisas eu poderia dizer; mas, se a alguém nem isso parecer suficiente, julgo supérfluo dizer mais.
III
1Ἑξῆς δὲ περὶ τοῦ μὴ κατὰ τὰ αὐτὰ Ἰουδαίοις θεοσεβεῖν αὐτοὺς οἶμαί σε μάλιστα ποθεῖν ἀκοῦσαι.
Em seguida, creio que desejas sobretudo ouvir por que eles não cultuam a Deus do mesmo modo que os judeus.
2Ἰουδαῖοι τοίνυν, εἰ μὲν ἀπέχονται ταύτης τῆς προειρημένης λατρείας, καλῶς θεὸν ἕνα τῶν πάντων σέβειν καὶ δεσπότην ἀξιοῦσι φρονεῖν: εἰ δὲ τοῖς προειρημένοις ὁμοιοτρόπως τὴν θρησκείαν προσάγουσιν αὐτῷ ταύτην, διαμαρτάνουσιν.
Os judeus, com efeito, na medida em que se abstêm do culto acima descrito, com razão reivindicam venerar um só Deus de todas as coisas e considerá-lo Soberano; mas, se lhe oferecem esse culto do mesmo modo que os já mencionados, erram.
3ἃ γὰρ τοῖς ἀναισθήτοις καὶ κωφοῖς προσφέροντες οἱ Ἕλληνες ἀφροσύνης δεῖγμα παρέχουσι, ταῦθ̓ οὗτοι καθάπερ προσδεομένῳ τῷ θεῷ λογιζόμενοι παρέχειν μωρίαν εἰκὸς μᾶλλον ἡγοῖντ̓ ἄν, οὐ θεοσέβειαν.
Pois aquilo que os gregos, oferecendo-o a seres insensíveis e surdos, dão como prova de insensatez, isso estes, imaginando oferecê-lo a Deus como se ele disso necessitasse, deveriam antes considerar tolice, e não religião.
4ὁ γὰρ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς καὶ πᾶσιν ἡμῖν χορηγῶν, ὧν προσδεόμεθα, οὐδενὸς ἂν αὐτὸς προσδέοιτο τούτων ὧν τοῖς οἰομένοις διδόναι παρέχει αὐτός.
Pois aquele que fez o céu e a terra e tudo o que neles há, e que a todos nós concede aquilo de que precisamos, de nada precisaria ele próprio dessas coisas que ele mesmo dá aos que imaginam dá-las a ele.
5οἱ δέ γε θυσίας αὐτῷ δἰ αἵματος καὶ κνίσης καὶ ὁλοκαυτωμάτων ἐπιτελεῖν οἰόμενοι καὶ ταύταις ταῖς τιμαῖς αὐτὸν γεραίρειν, οὐδέν μοι δοκοῦσι διαφέρειν τῶν εἰς τὰ κωφὰ τὴν αὐτὴν ἐνδεικνυμένων φιλοτιμίαν: τῶν μὲν μὴ δυναμένοις τῆς τιμῆς μεταλαμβάνειν, τῶν δὲ δοκούντων παρέχειν τῷ μηδενὸς προσδεομένῳ.
E os que pensam realizar-lhe sacrifícios com sangue, gordura queimada e holocaustos, e com essas honras o glorificam, em nada me parecem diferir dos que mostram a mesma munificência para com os ídolos surdos: uns, dando aos que não podem receber a honra; outros, imaginando dar àquele que de nada precisa.
IV
1Ἀλλὰ μὴν τό γε περὶ τὰς βρώσεις αὐτῶν ψοφοδεὲς καὶ τὴν περὶ τὰ σάββατα δεισιδαιμονίαν καὶ τὴν τῆς περιτομῆς ἀλαζονείαν καὶ τὴν τῆς νηστείας καὶ νουμηνίας εἰρωνείαν, καταγέλαστα καὶ οὐδενὸς ἄξια λόγου, οὐ νομίζω σε χρῄζειν παῤ ἐμοῦ μαθεῖν.
Quanto aos seus escrúpulos acerca das comidas, à superstição a respeito dos sábados, à jactância da circuncisão e ao fingimento do jejum e da lua nova — coisas ridículas e indignas de menção —, não creio que precises aprender de mim.
2τό τε γὰρ τῶν ὑπὸ τοῦ θεοῦ κτισθέντων εἰς χρῆσιν ἀνθρώπων ἃ μὲν ὡς καλῶς κτισθέντα παραδέχεσθαι, ἃ δ̓ ὡς ἄχρηστα καὶ περισσὰ παραιτεῖσθαι, πῶς οὐκ ἀθέμιστον;
Pois aceitar, dentre as coisas criadas por Deus para uso dos homens, umas como bem criadas, e recusar outras como inúteis e supérfluas — como não é isso ilícito?
3τὸ δὲ καταψεύδεσθαι θεοῦ ὡς κωλύοντος ἐν τῇ τῶν σαββάτων ἡμέρᾳ καλόν τι ποιεῖν, πῶς οὐκ ἀσεβές;
E mentir contra Deus, como se ele proibisse fazer o bem no dia de sábado — como não é isso ímpio?
4τὸ δὲ καὶ τὴν μείωσιν τῆς σαρκὸς μαρτύριον ἐκλογῆς ἀλαζονεύεσθαι ὡς διὰ τοῦτο ἐξαιρέτως ἠγαπημένους ὑπὸ θεοῦ, πῶς οὐ χλεύης ἄξιον;
E gabar-se da mutilação da carne como testemunho de eleição, como se por isso fossem especialmente amados por Deus — como não é digno de escárnio?
5τὸ δὲ παρεδρεύοντας αὐτοὺς ἄστροις καὶ σελήνῃ τὴν παρατήρησιν τῶν μηνῶν καὶ τῶν ἡμερῶν ποιεῖσθαι καὶ τὰς οἰκονομίας θεοῦ καὶ τὰς τῶν καιρῶν ἀλλαγὰς καταδιαιρεῖν πρὸς τὰς αὐτῶν ὁρμάς, ἃς μὲν εἰς ἑορτάς, ἃς δὲ εἰς πένθη: τίς ἂν θεοσεβείας καὶ οὐκ ἀφροσύνης πολὺ πλέον ἡγήσαιτο δεῖγμα;
E, vigiando os astros e a lua, fazer a observância dos meses e dos dias, e repartir as disposições de Deus e as mudanças das estações segundo os seus próprios impulsos, umas para festas, outras para lutos — quem consideraria isso prova de religião, e não muito mais de insensatez?
6τῆς μὲν οὖν κοινῆς εἰκαιότητος καὶ ἀπάτης καὶ τῆς Ἰουδαίων πολυπραγμοσύνης καὶ ἀλαζονείας ὡς ὀρθῶς ἀπέχονται Χριστιανοί, ἀρκούντως σε νομίζω μεμαθηκέναι: τὸ δὲ τῆς ἰδίας αὐτῶν θεοσεβείας μυστήριον μὴ προσδοκήσῃς δύνασθαι παρὰ ἀνθρώπου μαθεῖν.
Que os cristãos, portanto, com razão se abstêm da leviandade e do engano comuns, bem como da meticulosidade e da jactância dos judeus, creio que aprendeste o suficiente; mas o mistério da religião própria deles, não esperes poder aprendê-lo de homem.
V
1Χριστιανοὶ γὰρ οὔτε γῇ οὔτε φωνῇ οὔτε ἔθεσι διακεκριμένοι τῶν λοιπῶν εἰσιν ἀνθρώπων.
Pois os cristãos não se distinguem dos demais homens nem por terra, nem por língua, nem por costumes.
2οὔτε γάρ που πόλεις ἰδίας κατοικοῦσιν οὔτε διαλέκτῳ τινὶ παρηλλαγμένῃ χρῶνται οὔτε βίον παράσημον ἀσκοῦσιν.
Não habitam em parte alguma cidades próprias, nem usam de algum dialeto diferente, nem praticam um modo de vida singular.
3οὐ μὴν ἐπινοίᾳ τινὶ καὶ φροντίδι πολυπραγμόνων ἀνθρώπων μάθημα τοῦτ̓ αὐτοῖς ἐστιν εὑρημένον, οὐδὲ δόγματος ἀνθρωπίνου προεστᾶσιν, ὥσπερ ἔνιοι.
Essa doutrina deles não foi descoberta por invenção ou reflexão de homens curiosos, nem professam, como alguns, um dogma humano.
4κατοικοῦντες δὲ πόλεις ἑλληνίδας τε καὶ βαρβάρους, ὡς ἕκαστος ἐκληρώθη, καὶ τοῖς ἐγχωρίοις ἔθεσιν ἀκολουθοῦντες ἔν τε ἐσθῆτι καὶ διαίτῃ καὶ τῷ λοιπῷ βίῳ θαυμαστὴν καὶ ὁμολογουμένως παράδοξον ἐνδείκνυνται τὴν κατάστασιν τῆς ἑαυτῶν πολιτείας.
Habitando cidades gregas e bárbaras, conforme coube a cada um por sorte, e seguindo os costumes locais no vestir, no comer e no restante do viver, exibem a constituição admirável e — todos o reconhecem — paradoxal da sua própria cidadania.
5πατρίδας οἰκοῦσιν ἰδίας, ἀλλ̓ ὡς πάροικοι: μετέχουσι πάντων ὡς πολῖται, καὶ πάνθ̓ ὑπομένουσιν ὡς ξένοι: πᾶσα ξένη πατρίς ἐστιν αὐτῶν, καὶ πᾶσα πατρὶς ξένη.
Habitam as próprias pátrias, mas como peregrinos; participam de tudo como cidadãos, e tudo suportam como estrangeiros; toda terra estrangeira é pátria deles, e toda pátria, terra estrangeira.
6γαμοῦσιν ὡς πάντες, τεκνογονοῦσιν: ἀλλ̓ οὐ ῥίπτουσι τὰ γεννώμενα.
Casam-se como todos, geram filhos; mas não abandonam os recém-nascidos.
7τράπεζαν κοινὴν παρατίθενται, ἀλλ̓ οὐ κοίτην.
Põem mesa comum, mas não o leito.
8ἐν σαρκὶ τυγχάνουσιν, ἀλλ̓ οὐ κατὰ σάρκα ζῶσιν.
Estão na carne, mas não vivem segundo a carne.
9ἐπὶ γῆς διατρίβουσιν, ἀλλ̓ ἐν οὐρανῷ πολιτεύονται.
Passam os dias na terra, mas têm a sua cidadania no céu.
10πείθονται τοῖς ὡρισμένοις νόμοις, καὶ τοῖς ἰδίοις βίοις νικῶσι τοὺς νόμους.
Obedecem às leis estabelecidas, e com a própria vida vencem as leis.
11ἀγαπῶσι πάντας, καὶ ὑπὸ πάντων διώκονται.
Amam a todos, e por todos são perseguidos.
12ἀγνοοῦνται, καὶ κατακρίνονται: θανατοῦνται, καὶ ζωοποιοῦνται.
São desconhecidos, e condenados; são mortos, e vivificados.
13πτωχεύουσι, καὶ πλουτίζουσι πολλούς: πάντων ὑστεροῦνται, καὶ ἐν πᾶσι περισσεύουσιν.
São pobres, e enriquecem a muitos; carecem de tudo, e em tudo abundam.
14ἀτιμοῦνται, καὶ ἐν ταῖς ἀτιμίαις δοξάζονται. βλασφημοῦνται, καὶ δικαιοῦνται.
São desonrados, e nas desonras são glorificados; são difamados, e justificados.
15λοιδοροῦνται, καὶ εὐλογοῦσιν: ὑβρίζονται, καὶ τιμῶσιν.
São injuriados, e bendizem; são ultrajados, e honram.
16ἀγαθοποιοῦντες ὡς κακοὶ κολάζονται: κολαζόμενοι χαίρουσιν ὡς ζωοποιούμενοι.
Fazendo o bem, são punidos como maus; punidos, alegram-se como quem recebe a vida.
17ὑπὸ Ἰουδαίων ὡς ἀλλόφυλοι πολεμοῦνται καὶ ὑπὸ Ἑλλήνων διώκονται: καὶ τὴν αἰτίαν τῆς ἔχθρας εἰπεῖν οἱ μισοῦντες οὐκ ἔχουσιν.
Pelos judeus são combatidos como estrangeiros, e pelos gregos são perseguidos; e os que os odeiam não sabem dizer a causa da inimizade.
VI
1Ἁπλῶς δ̓ εἰπεῖν, ὅπερ ἐστὶν σώματι ψυχή, τοῦτ̓ εἰσὶν ἐν κόσμῳ Χριστιανοί.
Para dizê-lo simplesmente: o que a alma é no corpo, isso são os cristãos no mundo.
2ἔσπαρται κατὰ πάντων τῶν τοῦ σώματος μελῶν ἡ ψυχή, καὶ Χριστιανοὶ κατὰ τὰς τοῦ κόσμου πόλεις.
A alma está espalhada por todos os membros do corpo; e os cristãos, pelas cidades do mundo.
3οἰκεῖ μὲν ἐν τῷ σώματι ψυχή, οὐκ ἔστι δὲ ἐκ τοῦ σώματος: καὶ Χριστιανοὶ ἐν κόσμῳ οἰκοῦσιν, οὐκ εἰσὶ δὲ ἐκ τοῦ κόσμου.
A alma habita no corpo, mas não é do corpo; e os cristãos habitam no mundo, mas não são do mundo.
4ἀόρατος ἡ ψυχὴ ἐν ὁρατῷ φρουρεῖται τῷ σώματι: καὶ Χριστιανοὶ γινώσκονται μὲν ὄντες ἐν τῷ κόσμῳ, ἀόρατος δὲ αὐτῶν ἡ θεοσέβεια μένει.
Invisível, a alma é guardada num corpo visível; e os cristãos são conhecidos por estarem no mundo, mas a sua religião permanece invisível.
5μισεῖ τὴν ψυχὴν ἡ σὰρξ καὶ πολεμεῖ μηδὲν ἀδικουμένη, διότι ταῖς ἡδοναῖς κωλύεται χρῆσθαι: μισεῖ καὶ Χριστιανοὺς ὁ κόσμος μηδὲν ἀδικούμενος, ὅτι ταῖς ἡδοναῖς ἀντιτάσσονται.
A carne odeia a alma e lhe faz guerra sem ter sofrido dela injustiça alguma, porque é impedida de entregar-se aos prazeres; também o mundo odeia os cristãos sem ter sofrido deles injustiça, porque se opõem aos prazeres.
6ἡ ψυχὴ τὴν μισοῦσαν ἀγαπᾷ σάρκα καὶ τὰ μέλη: καὶ Χριστιανοὶ τοὺς μισοῦντας ἀγαπῶσιν.
A alma ama a carne que a odeia, e os membros; também os cristãos amam os que os odeiam.
7ἐγκέκλεισται μὲν ἡ ψυχὴ τῷ σώματι, συνέχει δὲ αὐτὴ τὸ σῶμα: καὶ Χριστιανοὶ κατέχονται μὲν ὡς ἐν φρουρᾷ τῷ κόσμῳ, αὐτοὶ δὲ συνέχουσι τὸν κόσμον.
A alma está encerrada no corpo, mas é ela que sustém o corpo; também os cristãos estão detidos no mundo como numa prisão, mas são eles que sustêm o mundo.
8ἀθάνατος ἡ ψυχὴ ἐν θνητῷ σκηνώματι κατοικεῖ: καὶ Χριστιανοὶ παροικοῦσιν ἐν φθαρτοῖς, τὴν ἐν οὐρανοῖς ἀφθαρσίαν προσδεχόμενοι.
Imortal, a alma habita numa tenda mortal; também os cristãos peregrinam entre coisas corruptíveis, aguardando a incorruptibilidade nos céus.
9κακουργουμένη σιτίοις καὶ ποτοῖς ἡ ψυχὴ βελτιοῦται: καὶ Χριστιανοὶ κολαζόμενοι καθ̓ ἡμέραν πλεονάζουσι μᾶλλον.
Maltratada nas comidas e nas bebidas, a alma se aperfeiçoa; também os cristãos, castigados, dia a dia mais se multiplicam.
10εἰς τοσαύτην αὐτοὺς τάξιν ἔθετο ὁ θεός, ἣν οὐ θεμιτὸν αὐτοῖς παραιτήσασθαι.
Em tão grande posto os colocou Deus, e não lhes é lícito desertá-lo.
VII
1Οὐ γὰρ ἐπιγειον, ὡς ἔφην, εὕρημα τοῦτ̓ αὐτοῖς παρεδόθη, οὐδὲ θνητὴν ἐπίνοιαν φυλάσσειν οὕτως ἀξιοῦσιν ἐπιμελῶς, οὐδὲ ἀνθρωπίνων οἰκονομίαν μυστηρίων πεπίστευνται.
Pois não é, como eu disse, uma descoberta terrena o que lhes foi transmitido, nem é uma invenção mortal o que julgam dever guardar com tanto cuidado, nem lhes foi confiada a administração de mistérios humanos.
2ἀλλ̓ αὐτὸς ἀληθῶς ὁ παντοκράτωρ καὶ παντοκτίστης καὶ ἀόρατος θεός, αὐτὸς ἀπ̓ οὐρανῶν τὴν ἀλήθειαν καὶ τὸν λόγον τὸν ἅγιον καὶ ἀπερινόητον ἀνθρώποις ἐνίδρυσε καὶ ἐγκατεστήριξε ταῖς καρδίαις αὐτῶν: οὐ, καθάπερ ἄν τις εἰκάσειεν, ἀνθρώποις ὑπηρέτην τινὰ πέμψας ἢ ἄγγελον ἢ ἄρχοντα ἤ τινα τῶν διεπόντων τὰ ἐπίγεια ἤ τινα τῶν πεπιστευμένων τὰς ἐν οὐρανοῖς διοικήσεις, ἀλλ̓ αὐτὸν τὸν τεχνίτην καὶ δημιουργὸν τῶν ὅλων, ᾧ τοὺς οὐρανοὺς ἔκτισεν, ᾧ τὴν θάλασσαν ἰδίοις ἐνέκλεισεν, οὗ τὰ μυστήρια πιστῶς πάντα φυλάσσει τὰ στοιχεῖα, παῤ οὗ τὰ μέτρα τῶν τῆς ἡμέρας δρόμων ὁ ἥλιος εἴληφε φυλάσσειν, ᾧ πειθαρχεῖ σελήνη νυκτὶ φαίνειν κελεύοντι, ᾧ πειθαρχεῖ τὰ ἄστρα: τῷ τῆς σελήνης ἀκολουθοῦντα δρόμῳ: ᾧ πάντα διατέτακται καὶ διώρισται καὶ ὑποτέτακται, οὐρανοὶ καὶ τὰ ἐν οὐρανοῖς, γῆ καὶ τὰ ἐν τῇ γῇ, θάλασσα καὶ τὰ ἐν τῇ θαλάσσῃ, πῦρ, ἀήρ, ἄβυσσος, τὰ ἐν ὕψεσι, τὰ ἐν βάθεσι, τὰ ἐν τῷ μεταξύ: τοῦτον πρὸς αὐτοὺς ἀπέστειλεν.
Mas o próprio Todo-poderoso, o Criador de todas as coisas, o Deus invisível — ele mesmo, desde os céus, estabeleceu entre os homens a verdade e a Palavra santa e incompreensível, e a firmou nos seus corações; não enviando aos homens, como alguém poderia imaginar, algum servidor — anjo ou príncipe, ou algum dos que dirigem as coisas terrenas, ou algum dos encarregados dos governos celestes —, mas o próprio artífice e demiurgo de todas as coisas: aquele por quem criou os céus, por quem encerrou o mar nos seus limites; aquele cujos mistérios todos os elementos guardam fielmente; de quem o sol recebeu as medidas dos cursos do dia, para guardá-las; a quem obedece a lua, quando lhe ordena brilhar de noite; a quem obedecem as estrelas, que seguem o curso da lua; por quem todas as coisas foram ordenadas, delimitadas e submetidas — os céus e as coisas nos céus, a terra e as coisas na terra, o mar e as coisas no mar, o fogo, o ar, o abismo, as coisas nas alturas, as coisas nas profundezas, as coisas no meio: a este ele enviou aos homens.
3ἆρά γε, ὡς ἀνθρώπων ἄν τις λογίσαιτο, ἐπὶ τυραννίδι καὶ φόβῳ καὶ καταπλήξει;
Acaso — como algum homem poderia supor — para tirania, temor e espanto?
4οὐ μὲν οὖν: ἀλλ̓ ἐν ἐπιεικείᾳ καὶ πραΰτητι ὡς βασιλεὺς πέμπων υἱὸν βασιλέα ἔπεμψεν, ὡς θεὸν ἔπεμψεν, ὡς ἄνθρωπον πρὸς ἀνθρώπους ἔπεμψεν, ὡς σώζων ἔπεμψεν, ὡς πείθων, οὐ βιαζόμενος: βία γὰρ οὐ πρόσεστι τῷ θεῷ.
De modo nenhum. Mas em equidade e mansidão: como um rei que envia um filho rei, assim o enviou; como Deus o enviou; como homem, aos homens, o enviou; como quem salva o enviou; como quem persuade, não como quem violenta — pois a violência não é própria de Deus.
5ἔπεμψεν ὡς καλῶν, οὐ διώκων: ἔπεμψεν ὡς ἀγαπῶν, οὐ κρίνων.
Enviou-o como quem chama, não como quem persegue; enviou-o como quem ama, não como quem julga.
6πέμψει γὰρ αὐτὸν κρίνοντα: καὶ τίς αὐτοῦ τὴν παρουσίαν ὑποστήσεται; ...
Pois um dia o enviará como juiz — e quem suportará a sua vinda? [lacuna no texto-fonte]
7.. παραβαλλομένους θηρίοις, ἵνα ἀρνήσωνται τὸν κύριον, καὶ μὴ νικωμένους;
[lacuna no texto-fonte] …lançados às feras, para que neguem o Senhor, e não são vencidos?
8οὐχ ὁρᾷς, ὅσῳ πλείονες κολάζονται, τοσούτῳ πλεονάζοντας ἄλλους;
Não vês que, quanto mais são castigados, tanto mais os outros crescem em número?
9ταῦτα ἀνθρώπου οὐ δοκεῖ τὰ ἔργα: ταῦτα δύναμίς ἐστι θεοῦ: ταῦτα τῆς παρουσίας αὐτοῦ δείγματα.
Isto não parece obra de homem; isto é poder de Deus; isto são provas da sua presença.
VIII
1Τίς γὰρ ὅλως ἀνθρώπων ἠπίστατο, τί ποτ̓ ἐστὶ θεὸς πρὶν αὐτὸν ἐλθεῖν;
Pois quem, dentre os homens, sabia de algum modo o que é Deus, antes que ele viesse?
2ἢ τοὺς κενοὺς καὶ ληρώδεις ἐκείνων λόγους ἀποδέχῃ τῶν ἀξιοπίστων φιλοσόφων, ὧν οἱ μέν τινες πῦρ ἔφασαν εἶναι τὸν θεὸν ʽοὗ μέλλουσι χωρήσειν αὐτοί, τοῦτο καλοῦσι θεόν̓, οἱ δὲ ὕδωρ, οἱ δ̓ ἄλλο τι τῶν στοιχείων τῶν ἐκτισμένων ὑπὸ θεοῦ;
Ou acaso aceitas as palavras vazias e tolas daqueles filósofos dignos de crédito, dos quais uns disseram que Deus é fogo (chamam deus àquilo para onde eles próprios hão de ir!), outros, água, outros, algum outro dos elementos criados por Deus?
3καίτοι γε, εἴ τις τούτων τῶν λόγων ἀποδεκτός ἐστι, δύναιτ̓ ἂν καὶ τῶν λοιπῶν κτισμάτων ἓν ἕκαστον ὁμοίως ἀποφαίνεσθαι θεόν.
Contudo, se alguma dessas afirmações é aceitável, também cada uma das demais criaturas poderia igualmente ser declarada deus.
4ἀλλὰ ταῦτα μὲν τερατεία καὶ πλάνη τῶν γοήτων ἐστίν:
Mas isso é charlatanice e engano de embusteiros.
5ἀνθρώπων δὲ οὐδεὶς οὔτε εἶδεν οὔτε ἐγνώρισεν, αὐτὸς δὲ ἑαυτὸν ἐπέδειξεν.
Dentre os homens, ninguém o viu nem o deu a conhecer; ele mesmo se mostrou.
6ἐπέδειξε δὲ διὰ πίστεως, ᾗ μόνῃ θεὸν ἰδεῖν συγκεχώρηται.
E mostrou-se pela fé, à qual somente foi concedido ver a Deus.
7ὁ γὰρ δεσπότης καὶ δημιουργὸς τῶν ὅλων θεός, ὁ ποιήσας τὰ πάντα καὶ κατὰ τάξιν διακρίνας, οὐ μόνον φιλάνθρωπος ἐγένετο, ἀλλὰ καὶ μακρόθυμος.
Pois Deus, o Soberano e Demiurgo de todas as coisas, que fez todas as coisas e as dispôs em ordem, não somente se mostrou amigo dos homens, mas também longânimo.
8ἀλλ̓ οὗτος ἦν μὲν ἀεὶ τοιοῦτος καὶ ἔστι καὶ ἔσται, χρηστὸς καὶ ἀγαθὸς καὶ ἀόργητος καὶ ἀληθής, καὶ μόνος ἀγαθός ἐστιν:
E ele sempre foi tal, e é, e será: benigno, bom, isento de ira e verdadeiro; e só ele é bom.
9ἐννοήσας δὲ μεγάλην καὶ ἄφραστον ἔννοιαν ἀνεκοινώσατο μόνῳ τῷ παιδί.
E, tendo concebido um desígnio grande e inefável, comunicou-o somente ao Filho.
10ἐν ὅσῳ μὲν οὖν κατεῖχεν ἐν μυστηρίῳ καὶ διετήρει τὴν σοφὴν αὐτοῦ βουλήν, ἀμελεῖν ἡμῶν καὶ ἀφροντιστεῖν ἐδόκει:
Enquanto, pois, mantinha em mistério e guardava o seu sábio desígnio, parecia descuidar-se de nós e não se importar;
11ἐπεὶ δὲ ἀπεκάλυψε διὰ τοῦ ἀγαπητοῦ παιδὸς καὶ ἐφανέρωσε τὰ ἐξ ἀρχῆς ἡτοιμασμένα, πάνθ̓ ἅμα παρέσχεν ἡμῖν καὶ μετασχεῖν τῶν εὐεργεσιῶν αὐτοῦ καὶ ἰδεῖν καὶ νοῆσαι, ἃ τίς ἂν πώποτε προσεδόκησεν ἡμῶν;
mas, quando o revelou por meio do seu amado Filho e manifestou o que desde o princípio estava preparado, deu-nos tudo de uma vez: participar dos seus benefícios, e ver, e compreender coisas que quem de nós jamais teria esperado?
IX
1Πάντ̓ οὖν ἤδη παῤ ἑαυτῷ σὺν τῷ παιδὶ οἰκονομηκώς, μέχρι μὲν τοῦ πρόσθεν χρόνου εἴασεν ἡμᾶς, ὡς ἐβουλόμεθα, ἀτάκτοις φοραῖς φέρεσθαι, ἡδοναῖς καὶ ἐπιθυμίαις ἀπαγομένους. οὐ πάντως ἐφηδόμενος τοῖς ἁμαρτήμασιν ἡμῶν, ἀλλ̓ ἀνεχόμενος, οὐδὲ τῷ τότε τῆς ἀδικίας καιρῷ συνευδοκῶν, ἀλλὰ τὸν νῦν τῆς δικαιοσύνης δημιουργῶν, ἵνα ἐν τῷ τότε χρόνῳ ἐλεγχθέντες ἐκ τῶν ἰδίων ἔργων ἀνάξιοι ζωῆς νῦν ὑπὸ τῆς τοῦ θεοῦ χρηστότητος ἀξιωθῶμεν, καὶ τὸ καθ̓ ἑαυτοὺς φανερώσαντες ἀδύνατον εἰσελθεῖν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ τῇ δυνάμει τοῦ θεοῦ δυνατοὶ γενηθῶμεν.
Tendo, pois, ele mesmo, junto com o Filho, já disposto todas as coisas, permitiu que nós, durante o tempo passado, fôssemos levados, como queríamos, por impulsos desordenados, arrastados por prazeres e concupiscências — não porque de algum modo se comprazesse nos nossos pecados, mas suportando-os; nem aprovando aquele tempo de injustiça, mas preparando o atual tempo de justiça, para que nós, que naquele tempo fomos convencidos, pelas nossas próprias obras, de que éramos indignos da vida, agora fôssemos dela dignificados pela bondade de Deus; e para que, tendo demonstrado que, por nós mesmos, nos era impossível entrar no reino de Deus, pelo poder de Deus nos tornássemos capazes.
2ἐπεὶ δὲ πεπλήρωτο μὲν ἡ ἡμετέρα ἀδικία καὶ τελείως πεφανέρωτο, ὅτι ὁ μισθὸς αὐτῆς κόλασις καὶ θάνατος προσεδοκᾶτο, ἦλθε δὲ ὁ καιρός, ὃν θεὸς προέθετο λοιπὸν φανερῶσαι τὴν ἑαυτοῦ χρηστότητα καὶ δύναμιν ʽὢ τῆς ὑπερβαλλούσης φιλανθρωπίας καὶ ἀγάπης τοῦ θεοὖ, οὐκ ἐμίσησεν ἡμᾶς οὐδὲ ἀπώσατο οὐδὲ ἐμνησικάκησεν, ἀλλὰ ἐμακροθύμησεν, ἠνέσχετο, ἐλεῶν αὐτὸς τὰς ἡμετέρας ἁμαρτίας ἀνεδέξατο, αὐτὸς τὸν ἴδιον υἱὸν ἀπέδοτο λύτρον ὑπὲρ ἡμῶν, τὸν ἅγιον ὑπὲρ ἀνόμων, τὸν ἄκακον ὑπὲρ τῶν κακῶν, τὸν δίκαιον ὑπὲρ τῶν ἀδίκων, τὸν ἄφθαρτον ὑπὲρ τῶν φθαρτῶν, τὸν ἀθάνατον ὑπὲρ τῶν θνητῶν.
E quando a nossa injustiça chegou ao cúmulo, e ficou perfeitamente manifesto que o seu salário — castigo e morte — nos aguardava, e chegou o tempo que Deus havia determinado para manifestar, enfim, a sua bondade e o seu poder (ó transbordante amor de Deus pelos homens!), ele não nos odiou, nem nos rejeitou, nem guardou rancor; antes, foi longânimo, suportou-nos e, compadecendo-se, ele mesmo tomou sobre si os nossos pecados; ele mesmo entregou o seu próprio Filho como resgate por nós: o santo pelos iníquos, o inocente pelos maus, o justo pelos injustos, o incorruptível pelos corruptíveis, o imortal pelos mortais.
3τί γὰρ ἄλλο τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν ἠδυνήθη καλύψαι ἢ ἐκείνου δικαιοσύνη;
Pois que outra coisa podia cobrir os nossos pecados, senão a justiça daquele?
4ἐν τίνι δικαιωθῆναι δυνατὸν τοὺς ἀνόμους ἡμᾶς καὶ ἀσεβεῖς ἢ ἐν μόνῳ τῷ υἱῷ τοῦ θεοῦ;
Em quem podíamos ser justificados, nós, os iníquos e ímpios, senão somente no Filho de Deus?
5ὢ τῆς γλυκείας ἀνταλλαγῆς, ὢ τῆς ἀνεξιχνιάστου δημιουργίας, ὢ τῶν ἀπροσδοκήτων εὐεργεσιῶν: ἵνα ἀνομία μὲν πολλῶν ἐν δικαίῳ ἑνὶ κρυβῇ, δικαιοσύνη δὲ ἑνὸς πολλοὺς ἀνόμους δικαιώσῃ.
Ó doce troca! Ó obra inescrutável! Ó benefícios inesperados: que a iniquidade de muitos fosse escondida num só justo, e a justiça de um só justificasse a muitos iníquos!
6ἐλέγξας οὖν ἐν μὲν τῷ πρόσθεν χρόνῳ τὸ ἀδύνατον τῆς ἡμετέρας φύσεως εἰς τὸ τυχεῖν ζωῆς, νῦν δὲ τὸν σωτῆρα δείξας δυνατὸν σώζειν καὶ τὰ ἀδύνατα, ἐξ ἀμφοτέρων ἐβουλήθη πιστεύειν ἡμᾶς τῇ χρηστότητι αὐτοῦ, αὐτὸν ἡγεῖσθαι τροφέα, πατέρα, διδάσκαλον, σύμβουλον, ἰατρόν, νοῦν, φῶς, τιμήν, δόξαν, ἰσχύν, ζωήν, περὶ ἐνδύσεως καὶ τροφῆς μὴ μεριμνᾶν.
Tendo, pois, no tempo passado, demonstrado a impotência da nossa natureza para alcançar a vida, e agora mostrado o Salvador, capaz de salvar até o que era impossível, por ambas as coisas ele quis que confiássemos na sua bondade e o considerássemos nutridor, pai, mestre, conselheiro, médico, mente, luz, honra, glória, força, vida — sem nos inquietarmos com vestido e alimento.
X
1Ταύτην καὶ σὺ τὴν πίστιν ἐὰν ποθήσῃς, καὶ λάβῃς πρῶτον μὲν ἐπίγνωσιν πατρός...
Se também tu desejares esta fé e a receberes, alcançarás, primeiro, o pleno conhecimento do Pai… [lacuna no texto-fonte]
2ὁ γὰρ θεὸς τοὺς ἀνθρώπους ἠγάπησε, δἰ οὓς ἐποίησε τὸν κόσμον, οἷς ὑπέταξε πάντα τὰ ἐν τῇ γῇ, οἷς λόγον ἔδωκεν, οἷς νοῦν, οἷς μόνοις ἄνω πρὸς αὐτὸν ὁρᾶν ἐπέτρεψεν, οὓς ἐκ τῆς ἰδίας εἰκόνος ἔπλασε, πρὸς οὓς ἀπέστειλε τὸν υἱὸν αὐτοῦ τὸν μονογενῆ, οἷς τὴν ἐν οὐρανῷ βασιλείαν ἐπηγγείλατο, καὶ δώσει τοῖς ἀγαπήσασιν αὐτόν.
Pois Deus amou os homens: por causa deles fez o mundo; a eles submeteu todas as coisas que há na terra; a eles deu a palavra, a eles a razão; somente a eles permitiu olhar para o alto, para ele; do seu próprio molde os plasmou; a eles enviou o seu Filho unigênito; a eles prometeu o reino no céu — e o dará aos que o amarem.
3ἐπιγνοὺς δὲ τίνος οἴει πληρωθήσεσθαι χαρᾶς; ἢ πῶς ἀγαπήσεις τὸ οὕτως προαγαπήσαντά σε;
E, tendo-o conhecido, de que alegria pensas que serás cheio? Ou como amarás aquele que primeiro te amou assim?
4ἀγαπήσας δὲ μιμη τὴς ἔσῃ αὐτοῦ τῆς χρηστότητος. καὶ μὴ θαυμάσῃ εἰ δύναται μιμητὴς ἄνθρωπος γενέσθαι θεοῦ δύναται θέλοντος αὐτοῦ.
E, amando-o, serás imitador da sua bondade. E não te admires de que um homem possa tornar-se imitador de Deus: pode, se Deus o quiser.
5οὐ γὰρ τὸ καταδυν̔??ʼ στεύειν τῶν πλησίον οὐδὲ τὸ πλέον ἔχειν βούλεσθ̔??ʼ τῶν ἀσθενεστέρων οὐδὲ τὸ πλουτεῖν καὶ βιάζεσθἁ??ʼ τοὺς ὑποδεεστέρους εὐδαιμονεῖν ἐστιν, οὐδὲ ἐν τούτοις δύναταί τις μιμήσασθαι θεόν, ἀλλὰ ταῦτα ἐκτὸς τῆς ἐκείνου μεγαλειότητος.
Pois não é oprimir o próximo, nem querer ter mais que os mais fracos, nem enriquecer e violentar os mais humildes, que constitui a felicidade; nem nessas coisas pode alguém imitar a Deus — antes, elas estão fora da grandeza dele.
6ἀλλ̓ ὅστις τὸ τοῦ πλησίον ἀναδέχεται βάρος, ὃς ἐν ᾧ κρείσσων ἐστὶν ἕτερον τὸν ἐλαττούμενον εὐεργετεῖν ἐθέλει, ὃς ἃ παρὰ τοῦ θεοῦ λαβὼν ἔχει, ταῦτα τοῖς ἐπιδεομένοις χορηγῶν θεὸς γίνεται τῶν λαμβανόντων, οὗτος μιμητής ἐστι θεοῦ.
Mas quem toma sobre si o fardo do próximo; quem, naquilo em que é superior, quer beneficiar outro, que tem menos; quem, dando aos necessitados o que recebeu de Deus, torna-se deus para os que recebem — este é imitador de Deus.
7τότε θεάσῃ τυγχάνων ἐπὶ γῆς, ὅτι θεὸς ἐν οὐρανοῖς πολιτεύεται, τότε μυστήρια θεοῦ λαλεῖν ἄρξῃ, τότε τοὺς κολαζομένους ἐπὶ τῷ μὴ θέλειν ἀρνήσασθαι θεὸν καὶ ἀγαπήσεις καὶ θαυμάσεις: τότε τῆς ἀπάτης τοῦ κόσμου καὶ τῆς πλάνης καταγνώσῃ, ὅταν τὸ ἀληθῶς ἐν οὐρανῷ ζῆν ἐπιγνῷς, ὅταν τοῦ δοκοῦντος ἐνθάδε θανάτου καταφρονήσῃς, ὅταν τὸν ὄντως θάνατον φοβηθῇς, ὃς φυλάσσεται τοῖς κατακριθησομένοις εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, ὃ τοὺς παραδοθέντας αὐτῷ μέχρι τέλους κολάσει.
Então verás, estando na terra, que Deus governa nos céus; então começarás a falar dos mistérios de Deus; então amarás e admirarás os que são castigados por não quererem negar a Deus; então condenarás o engano e o erro do mundo, quando conheceres o verdadeiro viver no céu, quando desprezares a que aqui parece morte, quando temeres a morte verdadeira, reservada aos que serão condenados ao fogo eterno, que castigará até o fim os que lhe forem entregues.
8τότε τοὺς ὑπομένοντας ὑπὲρ δικαιοσύνης θαυμάσεις τὸ πῦρ τὸ πρόσκαιρον καὶ μακαρίσεις, ὅταν ἐκεῖνο τὸ πῦρ ἐπιγνῷς.
Então admirarás os que suportam, pela justiça, o fogo passageiro, e os chamarás bem-aventurados, quando conheceres aquele fogo.
XI
1Οὐ ξένα ὁμιλῶ οὐδὲ παραλόγως ζητῶ, ἀλλὰ ἀποστόλων γενόμενος μαθητὴς γίνομαι διδάσκαλος ἐθνῶν: τὰ παραδοθέντα ἀξίως ὑπηρετῶ γινομένοις ἀληθείας μαθηταῖς.
Não falo coisas estranhas, nem busco o que é contrário à razão; mas, tendo sido discípulo de apóstolos, torno-me mestre das nações: o que foi transmitido, eu o sirvo dignamente aos que se tornam discípulos da verdade.
2τίς γὰρ ὀρθῶς διδαχθεὶς καὶ λόγῳ προσφιλὴς γενηθεὶς οὐκ ἐπιζητεῖ σαφῶς μαθεῖν τὰ διὰ λόγου δειχθέντα φανερῶς μαθηταῖς, οἷς ἐφανέρωσεν ὁ λόγος φανείς, παρρησίᾳ λαλῶν, ὑπὸ ἀπίστων μὴ νοούμενος, μαθηταῖς δὲ διηγούμενος, οἳ πιστοὶ λογισθέντες ὑπ’ αὐτοῦ ἔγνωσαν πατρὸς μυστήρια;
Pois quem, retamente ensinado e tornado amigo da Palavra, não busca aprender com clareza as coisas mostradas abertamente, pela Palavra, aos discípulos? A eles a Palavra as manifestou quando apareceu, falando com franqueza — não compreendida pelos incrédulos, mas expondo-as aos discípulos, os quais, considerados fiéis por ela, conheceram os mistérios do Pai.
3οὗ χάριν ἀπέστειλε λόγον, ἵνα κόσμῳ φανῇ, ὃς ὑπὸ λαοῦ ἀτιμασθείς, διὰ ἀποστόλων κηρυχθείς, ὑπὸ ἐθνῶν ἐπιστεύθη.
Por essa causa ele enviou a Palavra: para que aparecesse ao mundo; a qual, desonrada pelo povo, pregada pelos apóstolos, foi crida pelas nações.
4οὗτος ὁ ἀπ̓ ἀρχῆς, ὁ καινὸς φανεὶς καὶ παλαιὸς εὑρεθεὶς καὶ πάντοτε νέος ἐν ἁγίων καρδίαις γεννώμενος.
Esta é aquela que era desde o princípio, que apareceu como nova e foi achada antiga, e que sempre nasce jovem no coração dos santos.
5οὗτος ὁ ἀεί, ὁ σήμερον υἱὸς λογισθείς, δἰ οὗ πλουτίζεται ἡ ἐκκλησία καὶ χάρις ἁπλουμένη ἐν ἁγίοις πληθύνεται, παρέχουσα νοῦν, φανεροῦσα μυστήρια, διαγγέλλουσα καιρούς, χαίρουσα ἐπὶ πιστοῖς, ἐπιζητοῦσι δωρουμένη, οἷς ὅρκια πίστεως οὐ θραύεται οὐδὲ ὅρια πατέρων παρορίζεται.
Esta é a que é eterna, a que hoje foi considerada Filho; por ela a Igreja se enriquece, e a graça, desdobrando-se, multiplica-se nos santos — graça que concede entendimento, manifesta mistérios, anuncia tempos, alegra-se com os fiéis, dá-se aos que a buscam, aos que não quebram os juramentos da fé nem ultrapassam os limites dos pais.
6εἶτα φόβος νόμου ᾅδεται, καὶ προφητῶν χάρις γινώσκεται, καὶ εὐαγγελίων πίστις ἵδρυται, καὶ ἀποστόλων παράδοσις φυλάσσεται, καὶ ἐκκλησίας χάρις σκιρτᾷ.
Então o temor da Lei é cantado, e a graça dos Profetas é conhecida, e a fé dos Evangelhos é estabelecida, e a tradição dos Apóstolos é guardada, e a graça da Igreja exulta.
7ἣν χάριν μὴ λυπῶν ἐπιγνώσῃ, ἃ λόγος ὁμιλεῖ δἰ ὧν βούλεται, ὅτε θέλει.
Se não entristeceres essa graça, conhecerás o que a Palavra fala, por meio de quem ela quer, quando ela quer.
8ὅσα γὰρ θελήματι τοῦ κελεύοντος λόγου ἐκινήθημεν ἐξειπεῖν μετὰ πόνου, ἐξ ἀγάπης τῶν ἀποκαλυφθέντων ἡμῖν γινόμεθα ὑμῖν κοινωνοί.
Pois tudo o que, pela vontade da Palavra que ordena, fomos movidos a exprimir com esforço, disso nos tornamos, por amor das coisas que nos foram reveladas, participantes convosco.
XII
1Οἷς ἐντυχόντες καὶ ἀκούσαντες μετὰ σπουδῆς εἴσεσθε, ὅσα παρέχει ὁ θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν ὀρθῶς, οἱ γενόμενοι παράδεισος τρυφῆς, πάγκαρπον ξύλον εὐθαλοῦν ἀνατείλαντες ἐν ἑαυτοῖς, ποικίλοις καρποῖς κεκοσμημένοι.
Lendo essas coisas e ouvindo-as com zelo, sabereis quanto Deus concede aos que retamente o amam — vós que vos tornastes paraíso de delícias, fazendo brotar em vós mesmos a árvore frondosa e carregada de todos os frutos, adornados de frutos variados.
2ἐν γὰρ τούτῳ τῷ χωρίῳ ξύλον γνώσεως καὶ ξύλον ζωῆς πεφύτευται: ἀλλ̓ οὐ τὸ τῆς γνώσεως ἀναιρεῖ, ἀλλ̓ ἡ παρακοὴ ἀναιρεῖ.
Pois neste jardim foram plantadas a árvore do conhecimento e a árvore da vida; mas não é a do conhecimento que mata: é a desobediência que mata.
3οὐδὲ γὰρ ἄσημα τὰ γεγραμμένα, ὡς θεὸς ἀπ̓ ἀρχῆς ξύλον γνώσεως καὶ ξύλον ζωῆς ἐν μέσῳ παραδείσου ἐφύτευσε, διὰ γνώσεως ζωὴν ἐπιδεικνύς: ᾗ μὴ καθαρῶς χρησάμενοι οἱ ἀπ̓ ἀρχῆς πλάνῃ τοῦ ὄφεως γεγύμνωνται.
Pois não é sem significado o que está escrito: que Deus, desde o princípio, plantou a árvore do conhecimento e a árvore da vida no meio do paraíso, mostrando a vida pelo conhecimento; por não a terem usado com pureza, os do princípio, pelo engano da serpente, ficaram nus.
4οὐδὲ γὰρ ζωὴ ἄνευ γνώσεως οὐδὲ γνῶσις ἀσφαλὴς ἄνευ ζωῆς ἀληθοῦς: διὸ πλησίον ἑκάτερον πεφύτευται.
Pois nem há vida sem conhecimento, nem conhecimento seguro sem vida verdadeira; por isso as duas árvores foram plantadas uma junto à outra.
5ἣν δύναμιν ἐνιδὼν ὁ ἀπόστολος τήν τε ἄνευ ἀληθείας προστάγματος εἰς ζωὴν ἀσκουμένην γνῶσιν μεμφόμενος λέγει: Ἡ γνῶσις φυσιοῖ, ἡ δὲ ἀγάπη οἰκοδομεῖ.
Percebendo essa força, o Apóstolo, censurando o conhecimento que se exerce sem o mandamento da verdade que conduz à vida, diz: O conhecimento incha; o amor, porém, edifica.
6ὁ γὰρ νομίζων εἰδέναι τι ἄνευ γνώσεως ἀληθοῦς καὶ μαρτυρουμένης ὑπὸ τῆς ζωῆς οὐκ ἔγνω, ὑπὸ τοῦ ὄφεως πλανᾶται, μὴ ἀγαπήσας τὸ ζῆν. ὁ δὲ μετὰ φόβου ἐπιγνοὺς καὶ ζωὴν ἐπιζητῶν ἐπ’ ἐλπίδι φυτεύει, καρπὸν προσδοκῶν.
Pois quem julga saber algo sem o conhecimento verdadeiro e testemunhado pela vida, nada conheceu: é enganado pela serpente, por não ter amado o viver. Mas quem conheceu com temor e busca a vida, planta na esperança, aguardando o fruto.
7ἤτω σοὶ καρδία γνῶσις, ζωὴ δὲ λόγος ἀληθής, χωρούμενος.
Seja para ti o coração conhecimento, e a vida, a Palavra verdadeira, acolhida em ti.
8οὗ ξύλον φέρων καὶ καρπὸν αἱρῶν τρυγήσεις ἀεὶ τὰ παρὰ θεῷ ποθούμενα, ὧν ὄφις οὐχ ἅπτεται οὐδὲ πλάνη συγχρωτίζεται: οὐδὲ Εὔα φθείρεται, ἀλλὰ παρθένος πιστεύεται:
Carregando a árvore dela e colhendo o fruto, colherás sempre as coisas que se desejam diante de Deus, as quais a serpente não toca, e o engano não contamina; nem Eva é corrompida, mas uma virgem é acreditada;
9καὶ σωτήριον δείκνυται, καὶ ἀπόστολοι συνετίζονται, καὶ τὸ κυρίου πάσχα προέρχεται, καὶ καιροὶ συνάγονται καὶ μετὰ κόσμου ἁρμόζονται, καὶ διδάσκων ἁγίους ὁ λόγος εὐφραίνεται, δἰ οὗ πατὴρ δοξάζεται: ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας. ἀμήν.
e a salvação é mostrada, e os apóstolos recebem entendimento, e a Páscoa do Senhor avança, e os tempos são reunidos e postos em harmonia com o mundo, e a Palavra, ensinando os santos, alegra-se — ela por quem o Pai é glorificado; a quem seja a glória pelos séculos. Amém.