I
1Διὰ τὰς αἰφνιδίους καὶ ἐπαλλήλους γενομένας ἡμῖν συμφορὰς καὶ περιπτώσεις, βράδιον νομίζομεν ἐπιστροφὴν πεποιῆσθαι περὶ τῶν ἐπιζητουμένων παῤ ὑμῖν πραγμάτων, ἀγαπητοί, τῆς τε ἀλλοτρίας καὶ ξένης τοῖς ἐκλεκτοῖς τοῦ θεοῦ, μιαρᾶς καὶ ἀνοσίου στάσεως ἣν ὀλίγα πρόσωπα προπετῆ καὶ αὐθάδη ὑπάρχοντα εἰς τοσοῦτον ἀπονοίας ἐξέκαυσαν, ὥστε τὸ σεμνὸν καὶ περιβόητον καὶ πᾶσιν ἀνθρώποις ἀξιαγάπητον ὄνομα ὑμῶν μεγάλως βλασφημηθῆναι.
Por causa das calamidades e dos reveses súbitos e sucessivos que nos sobrevieram, consideramos ter voltado um tanto tarde a atenção às questões debatidas entre vós, amados, e à sedição abominável e ímpia, alheia e estranha aos eleitos de Deus, que umas poucas pessoas temerárias e arrogantes inflamaram a tal ponto de desvario, que o vosso nome — venerável, celebrado e digno do amor de todos os homens — foi grandemente blasfemado.
2τίς γὰρ παρεπιδημήσας πρὸς ὑμᾶς τὴν πανάρετον καὶ βεβαίαν ὑμῶν πίστιν οὐκ ἐδοκίμασεν; τήν τε σώφρονα καὶ ἐπιεικῆ ἐν Χριστῷ εὐσέβειαν οὐκ ἐθαύμασεν; καὶ τὸ μεγαλοπρεπὲς τῆς φιλοξενίας ὑμῶν ἦθος οὐκ ἐκήρυξεν; καὶ τὴν τελείαν καὶ ἀσφαλῆ γνῶσιν οὐκ ἐμακάρισεν;
Pois quem, tendo permanecido entre vós, não pôs à prova a vossa fé, plena de virtude e firme? Não admirou a vossa piedade em Cristo, sóbria e moderada? Não proclamou o caráter magnífico da vossa hospitalidade? E não vos julgou bem-aventurados pelo conhecimento perfeito e seguro?
3ἀπροσωπολήμπτως γὰρ πάντα ἐποιεῖτε καὶ ἐν τοῖς νομίμοις τοῦ θεοῦ ἐπορεύεσθε, ὑποτασσόμενοι τοῖς ἡγουμένοις ὑμῶν, καὶ τιμὴν τὴν καθήκουσαν ἀπονέμοντες τοῖς παῤ ὑμῖν πρεσβυτέροις: νέοις τε μέτρια καὶ σεμνὰ νοεῖν ἐπετρέπετε: γυναιξίν τε ἐν ἀμώμῳ καὶ σεμνῇ καὶ ἁγνῇ συνειδήσει πάντα ἐπιτελεῖν παρηγγέλλετε, στεργούσας καθηκόντως τοὺς ἄνδρας ἑαυτῶν: ἔν τε τῷ κανόνι τῆς ὑποταγῆς ὑπαρχούσας τὰ κατὰ τὸν οἶκον σεμνῶς οἰκουργεῖν ἐδιδάσκετε, πάνυ σωφρονούσας.
Pois fazíeis todas as coisas sem acepção de pessoas e andáveis nas leis de Deus, submissos aos vossos guias e prestando aos presbíteros entre vós a honra devida; aos jovens ordenáveis pensamentos moderados e dignos; às mulheres prescrevíeis cumprir todas as coisas com consciência irrepreensível, digna e pura, amando devidamente os seus maridos; e lhes ensináveis que, permanecendo na regra da submissão, cuidassem dignamente da casa, com toda a discrição.
II
1Πάντες τε ἐταπεινοφρονεῖτε μηδὲν ἀλαζονευόμενοι, ὑποτασσόμενοι μᾶλλον ἦ ὑποτάσσοντες, ἥδιον διδόντες ἢ λαμβάνοντες. τοῖς ἐφοδίοις τοῦ Χριστοῦ ἀρκούμενοι, καὶ προσέχοντες τοὺς λόγους αὐτοῦ ἐπιμελῶς ἐνεστερνισμένοι ἥτε τοῖς σπλάγχνοις, καὶ τὰ παθήματα αὐτοῦ ἦν πρὸ ὀφθαλμῶν ὑμῶν.
E todos vos revestíeis de humildade, sem nenhuma jactância, submetendo-vos antes que submetendo, dando com mais prazer do que recebendo. Contentes com as provisões de Cristo para o caminho e atentos às suas palavras, vós as guardáveis cuidadosamente no íntimo do peito, e os seus sofrimentos estavam diante dos vossos olhos.
2οὕτως εἰρήνη βαθεῖα καὶ λιπαρὰ ἐδέδοτο πᾶσιν καὶ ἀκόρεστος πόθος εἰς ἀγαθοποιΐαν, καὶ πλήρης πνεύματος ἁγίου ἔκχυσις ἐπὶ πάντας ἐγίνετο:
Assim, uma paz profunda e generosa era dada a todos, com um desejo insaciável de fazer o bem, e sobre todos se derramava plenamente o Espírito Santo.
3μεστοί τε ὁσίας βουλῆς, ἐν ἀγαθῇ προθυμίᾳ μετ̓ εὐσεβοῦς πεποιθήσεως ἐξετείνετε τὰς χεῖρας ὑμῶν πρὸς τὸν παντοκράτορα θεόν, ἱκετεύοντες αὐτὸν ἵλέως γενέσθαι, εἴ τι ἄκοντες ἡμάρτετε.
E, cheios de santo conselho, com boa prontidão e piedosa confiança, estendíeis as vossas mãos ao Deus todo-poderoso, suplicando-lhe que fosse propício, se em algo involuntariamente havíeis pecado.
4ἀγὼν ἦν ὑμῖν ἡμέρας τε καὶ νυκτὸς ὑπὲρ πάσης τῆς ἀδελφότητος, εἰς τὸ σώζεσθαι μετ̓ ἐλέους καὶ συνειδήσεως τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ.
Havia em vós um combate, de dia e de noite, por toda a irmandade, para que, com misericórdia e consciência, fosse salvo o número dos seus eleitos.
5εἰλικρινεῖς καὶ ἀκέραιοι ἦτε καὶ ἀμνησίκακοι εἰς ἀλλήλους.
Éreis sinceros e íntegros, e sem rancor uns para com os outros.
6πᾶσα στάσις καὶ πᾶν σχίσμα βδελυκτὸν ἦν ὑμῖν. ἐπὶ τοῖς παραπτώμασιν τῶν πλησίον ἐπενθεῖτε: τὰ ὑστερήματα αὐτῶν ἴδια ἐκρίνετε.
Toda sedição e todo cisma vos eram abomináveis. Choráveis pelas faltas do próximo: julgáveis as carências deles como vossas.
7ἀμεταμέλητοι ἦτε ἐπὶ πάσῃ ἀγαθοποιΐᾳ, ἕτοιμοι εἰς πᾶν ἔργον ἀγαθόν.
Não vos arrependíeis de nenhuma prática do bem, prontos para toda boa obra.
8τῇ παναρέτῳ καὶ σεβασμίῳ πολιτείᾳ κεκοσμημένοι πάντα ἐν τῷ φόβῳ αὐτοῦ ἐπετελεῖτε: τὰ προστάγματα καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ κυρίου ἐπὶ τὰ πλάτη τῆς καρδίας ὑμῶν ἐγέγραπτο.
Adornados com um modo de vida plenamente virtuoso e venerável, cumpríeis todas as coisas no temor dele: os mandamentos e os preceitos do Senhor estavam escritos na largura do vosso coração.
III
1Πᾶσα δόξα καὶ πλατυσμὸς ἐδόθη ὑμῖν, καὶ ἐπετελέσθη τὸ γεγραμμένον: Ἔφαγεν καὶ ἔπιεν, καὶ ἐπλατύνθη, καὶ ἐπαχύνθη, καὶ ἀπελάκτισεν ὁ ἠγαπημένος.
Toda glória e dilatação vos foi dada, e cumpriu-se o que está escrito: Comeu e bebeu, dilatou-se e engordou, e o amado escoiceou.
2ἐκ τούτου ζῆλος καὶ φθόνος, καὶ ἔρις, καὶ στάσις, διωγμὸς καὶ ἀκαταστασία, πόλεμος καὶ αἰχμαλωσία.
Disso vieram o ciúme e a inveja, a contenda e a sedição, a perseguição e a desordem, a guerra e o cativeiro.
3οὕτως ἐπηγέρθησαν οἱ ἄτιμοι ἐπὶ τοὺς ἐντίμους, οἱ ἄδοξοι ἐπὶ τοὺς ἐνδόξους, οἱ ἄφρονες ἐπὶ τοὺς φρονίμους, οἱ νέοι ἐπὶ τοὺς πρεσβυτέρους.
Assim se levantaram os sem honra contra os honrados, os sem glória contra os gloriosos, os insensatos contra os prudentes, os jovens contra os anciãos.
4διὰ τοῦτο πόρρω ἄπεστιν ἡ δικαιοσύνη καὶ εἰρήνη, ἐν τῷ ἀπολιπεῖν ἕκαστον τὸν φόβον τοῦ θεοῦ καὶ ἐν τῇ πίστει αὐτοῦ ἀμβλυωπῆσαι, μηδὲ ἐν τοῖς νομίμοις τῶν προσταγμάτων αὐτοῦ πορεύεσθαι, μηδὲ πολιτεύεσθαι κατὰ τὸ καθῆκον τῷ Χριστῷ, ἀλλὰ ἕκαστον βαδίζειν κατὰ τὰς ἐπιθυμίας τῆς καρδίας αὐτοῦ τῆς πονηρᾶς, ζῆλον ἄδικον καὶ ἀσεβῆ ἀνειληφότας, δἰ οὖ καὶ θάνατος εἰσῆλθεν εἰς τὸν κόσμον.
Por isso estão longe a justiça e a paz, porque cada um abandonou o temor de Deus e se tornou míope na fé nele, e não anda nas leis dos seus mandamentos, nem se conduz de modo digno de Cristo; mas cada um caminha segundo os desejos do seu coração mau, tomados todos de um ciúme injusto e ímpio, pelo qual também a morte entrou no mundo.
IV
1Γέγραπται γὰρ οὕτως: Καὶ ἐγένετο μεθ̓ ἡμέρας, ἤνεγκεν Κάϊν ἀπὸ τῶν καρπῶν τῆς γῆς θυσίαν τῷ θεῷ, καὶ Ἄβελ ἤνεγκεν καὶ αὐτὸς ἀπὸ τῶν πρωτοτόκων τῶν προβάτων καὶ ἀπὸ τῶν στεάτων αὐτῶν.
Pois assim está escrito: E aconteceu, depois de alguns dias, que Caim trouxe dos frutos da terra um sacrifício a Deus, e Abel, por sua vez, trouxe dos primogênitos das ovelhas e das suas gorduras.
2καὶ ἐπεῖδεν ὁ θεὸς ἐπὶ Ἄβελ καὶ ἐπὶ τοῖς δώροις αὐτοῦ, ἐπὶ δὲ Κάϊν καὶ ἐπὶ ταῖς θυσίαις αὐτοῦ οὐ προσέσχεν.
E Deus olhou para Abel e para os seus dons; mas para Caim e para os seus sacrifícios não atentou.
3καὶ ἐλυπήθη Κάϊν λίαν καὶ συνέπεσεν τῷ προσώπῳ αὐτοῦ.
E Caim entristeceu-se profundamente, e o seu rosto abateu-se.
4καὶ εἶπεν ὁ θεὸς πρὸς Κάϊν: Ἱνατί περίλυπος ἐγένου, καὶ ἱνατί συνέπεσεν τὸ πρόσωπόν σου; οὐκ ἐὰν ὀρθῶς προσενέγκῃς, ὀρθῶς δὲ μὴ διέλῃς, ἥμαρτες;
E disse Deus a Caim: Por que te entristeceste, e por que se abateu o teu rosto? Se ofereceste retamente, mas não repartiste retamente, não pecaste?
5ἡσύχασον: πρὸς σὲ ή ἀποστροφὴ αὐτοῦ, καὶ σὺ ἄρξεις αὐτοῦ.
Aquieta-te: a ti ele se voltará, e tu o dominarás.
6καὶ εἶπεν Κάϊν πρὸς Ἄβελ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ: Διέλθωμεν εἰς τὸ πεδίον. καὶ ἐγένετο ἐν τῷ εἶναι αὐτοὺς ἐν τῷ πεδίῳ, ἀνέστη Κάϊν ἐπὶ Ἄβελ τὸν ἀδελφὸν αὐτοῦ καὶ ἀπέκτεινεν αὐτόν.
E disse Caim a Abel, seu irmão: Passemos ao campo. E aconteceu que, estando eles no campo, Caim se levantou contra Abel, seu irmão, e o matou.
7ὁρᾶτε, ἀδελφοί, ζῆλος καὶ φθόνος ἀδελφοκτονίαν κατειργάσατο.
Vede, irmãos: ciúme e inveja produziram um fratricídio.
8διὰ ζῆλος ὁ πατὴρ ἡμῶν Ἰακὼβ ἀπέδρα ἀπὸ προσώπου Ἠσαῦ τοῦ ἀδελφοῦ αὐτοῦ.
Por causa do ciúme, o nosso pai Jacó fugiu da face de Esaú, seu irmão.
9ζῆλος ἐποίησεν Ἰωσὴφ μέχρι θανάτου διωχθῆναι καὶ μέχρι δουλείας εἰσελθεῖν.
O ciúme fez que José fosse perseguido até a morte e entrasse até a escravidão.
10ζῆλος φυγεῖν ἠνάγκασεν Μωϋσῆν ἀπὸ προσώπου Φαραὼ βασιλέως Αἰγύπτου ἐν τῷ ἀκοῦσαι αὐτὸν ἀπὸ τοῦ ὁμοφύλου: Τίς σε κατέστησεν κριτὴν ἢ δικαστὴν ἐφ̓ ἡμῶν; μὴ ἀνελεῖν με σὺ θέλεις, ὃν τρόπον ἀνεῖλες ἐχθὲς τὸν Λἰγύπτιον;
O ciúme obrigou Moisés a fugir da face de Faraó, rei do Egito, quando ouviu do seu compatriota: Quem te constituiu chefe ou juiz sobre nós? Queres tu matar-me, como mataste ontem o egípcio?
11διὰ ζῆλος ʼΛαρὼν καὶ Μαριὰμ ἔξω τῆς παρεμβολῆς ηὐλίσθησαν.
Por causa do ciúme, Aarão e Maria ficaram alojados fora do acampamento.
12ζῆλος Δαθὰν καὶ Ἀβειρὼν ζῶντας κατήγαγεν εἰς ᾅδου διὰ τὸ στασιάσαι αὐτοὺς πρὸς τὸν θεράποντα τοῦ θεοῦ Μωϋσῆν.
O ciúme fez descer vivos ao Hades Datã e Abirão, porque se amotinaram contra Moisés, o servo de Deus.
13διὰ ζῆλος Δαυεὶδ φθόνον ἔσχεν οὐ μόνον ὑπὸ τῶν ἀλλοφύλων, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ Σαοὺλ βασιλέως Ἰσραὴλ ἐδιώχθη.
Por causa do ciúme, Davi não somente sofreu a inveja dos estrangeiros, mas foi perseguido até por Saul, rei de Israel.
V
1Ἀλλ̓ ἵνα τῶν ἀρχαίων ὑποδειγμάτων παυσώμεθα, ἔλθωμεν ἐπὶ τοὺς ἔγγιστα γενομένους ἀθλητάς: λάβωμεν τῆς γενεᾶς ἡμῶν τὰ γενναῖα ὑποδείγματα.
Mas, para deixarmos os exemplos antigos, venhamos aos atletas que nos são mais próximos: tomemos os nobres exemplos da nossa geração.
2διὰ ζῆλον καὶ φθόνον οἱ μέγιστοι καὶ δικαιότατοι στύλοι ἐδιώχθησαν καὶ ἕως θανάτου ἤθλησαν.
Por causa do ciúme e da inveja, as maiores e mais justas colunas foram perseguidas e combateram até a morte.
3λάβωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν ἡμῶν τοὺς ἀγαθοὺς ἀποστόλους:
Ponhamos diante dos nossos olhos os bons apóstolos:
4Πέτρον, ὅς διὰ ζῆλον ἄδικον οὐχ ἕνα οὐδὲ δύο, ἀλλὰ πλείονας ὑπήνεγκεν πόνους καὶ οὕτω μαρτυρήσας ἐπορεύθη εἰς τὸν ὀφειλόμενον τόπον τῆς δόξης.
Pedro, que, por causa de um ciúme injusto, suportou não um nem dois, mas muitos trabalhos e que, tendo assim dado testemunho, partiu para o lugar de glória que lhe era devido.
5διὰ ζῆλον καὶ ἔριν Παῦλος ὑπομονῆς βραβεῖον ὑπέδειξεν,
Por causa do ciúme e da contenda, Paulo mostrou o prêmio da perseverança:
6ἑπτάκις δεσμὰ φορέσας, φυγαδευθείς, λιθασθείς, κήρυξ γενόμενος ἔν τε τῇ ἀνατολῇ καὶ ἐν τῇ δύσει, τὸ γενναῖον τῆς πίστεως αὐτοῦ κλέος ἔλαβεν,
sete vezes carregou cadeias, foi exilado, foi apedrejado; tendo-se tornado arauto tanto no Oriente como no Ocidente, recebeu a nobre fama da sua fé;
7δικαιοσύνην διδάξας ὅλον τὸν κόσμον, καὶ ἐπὶ τὸ τέρμα τῆς δύσεως ἐλθὼν καὶ μαρτυρήσας ἐπὶ τῶν ἡγουμένων, οὕτως ἀπηλλάγη τοῦ κόσμου καὶ εἰς τὸν ἅγιον τόπον ἀνελήμφθη, ὑπομονῆς γενόμενος μέγιστος ὑπογραμμός.
tendo ensinado a justiça ao mundo inteiro, chegado ao limite do Ocidente e dado testemunho diante dos governantes, assim partiu do mundo e foi elevado ao lugar santo, tornando-se o maior modelo de perseverança.
VI
1Τούτοις τοῖς ἀνδράσιν ὁσίως πολιτευσαμένοις συνηθροίσθη πολὺ πλῆθος ἐκλεκτῶν, οἵτινες πολλαῖς αἰκίαις καὶ βασάνοις διὰ ζῆλος παθόντες ὑπόδειγμα κάλλιστον ἐγένοντο ἐν ἡμῖν.
A esses homens, que viveram santamente, juntou-se uma grande multidão de eleitos, os quais, tendo padecido por causa do ciúme muitos ultrajes e tormentos, tornaram-se entre nós um belíssimo exemplo.
2διὰ ζῆλος διωχθεῖσαι γυναῖκες Δαναΐδες καὶ Δίρκαι, αἰκίσματα δεινὰ καὶ ἀνόσια παθοῦσαι, ἐπὶ τὸν τῆς πίστεως βέβαιον δρόμον κατήντησαν καὶ ἔλαβον γέρας γενναῖον αἱ ἀσθενεῖς τῷ σώματι.
Por causa do ciúme foram perseguidas mulheres — Danaides e Dirces —, que, tendo padecido ultrajes terríveis e ímpios, alcançaram o termo da corrida firme da fé e receberam nobre prêmio, elas, as fracas de corpo.
3ζῆλος ἀπηλλοτρίωσεν γαμετὰς ἀνδρῶν καὶ ἠλλοίωσεν τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ πατρὸς ἡμῶν Ἀδάμ: Τοῦτο νῦν ὀστοῦν ἐκ τῶν ὀστέων μου καὶ σὰρξ ἐκ τῆς σαρκός μου.
O ciúme alienou esposas de seus maridos e alterou o que foi dito por nosso pai Adão: Isto agora é osso dos meus ossos e carne da minha carne.
4ζῆλος καὶ ἔρις πόλεις μεγάλας κατέστρεψεν καὶ ἔθνη μεγάλα ἐξερίζωσεν.
Ciúme e contenda destruíram grandes cidades e desarraigaram grandes nações.
VII
1Ταῦτα, ἀγαπητοί, οὐ μόνον ὑμᾶς νουθετοῦντες ἐπιστέλλομεν, ἀλλὰ καὶ ἑαυτοὺς ὑπομιμνήσκοντες: ἐν γὰρ τῷ αὐτῷ ἐσμὲν σκάμματι, καὶ ὁ αὐτὸς ἡμῖν ἀγὼν ἐπίκειται.
Escrevemos estas coisas, amados, não somente para vos admoestar, mas também para trazê-las à nossa própria lembrança: pois estamos na mesma arena, e o mesmo combate nos está proposto.
2διὸ ἀπολίπωμεν τὰς κενὰς καὶ ματαίας φροντίδας, καὶ ἔλθωμεν ἐπὶ τὸν εὐκλεῆ καὶ σεμνὸν τῆς παραδόσεως ἡμῶν κανόνα,
Por isso, deixemos as preocupações vazias e vãs e venhamos à regra gloriosa e venerável da nossa tradição,
3καὶ ἴδωμεν, τί καλὸν καὶ τί τερπνὸν καὶ τί προσδεκτὸν ἐνώπιον τοῦ ποιήσαντος ἡμᾶς.
e vejamos o que é belo, o que é agradável e o que é aceitável diante daquele que nos fez.
4ἀτενίσωμεν εἰς τὸ αἷμα τοῦ Χριστοῦ καὶ γνῶμεν, ὡς ἔστιν τίμιον τῷ πατρὶ αὐτοῦ, ὅτι διὰ τὴν ἡμετέραν σωτηρίαν ἐκχυθὲν παντὶ τῷ κόσμῳ μετανοίας χάριν ὑπήνεγκεν.
Fitemos o sangue de Cristo e reconheçamos como é precioso ao seu Pai: derramado pela nossa salvação, trouxe ao mundo inteiro a graça do arrependimento.
5διέλθωμεν εἰς τὰς γενεὰς πάσας, καὶ καταμάθωμεν ὅτι ἐν γενεᾷ καὶ γενεᾷ μετανοίας τόπον ἔδωκεν ὀ δεσπότης τοῖς βουλομένοις ἐπιστραφῆναι ἐπ’ αὐτόν.
Percorramos todas as gerações e aprendamos que, de geração em geração, o Soberano deu ocasião de arrependimento aos que quiseram converter-se a ele.
6Νῶε ἐκήρυξεν μετάνοιαν, καὶ οἱ ὑπακούσαντες ἐσώθησαν.
Noé pregou o arrependimento, e os que obedeceram foram salvos.
7Ἰωνᾶς Νινευΐταις καταστροφὴν ἐκήρυξεν: οἱ δὲ μετανοήσαντες ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν αὐτῶν ἐξιλάσαντο τὸν θεὸν ἱκετεύσαντες καὶ ἔλαβον σωτηρίαν, καίπερ ἀλλότριοι τοῦ θεοῦ ὄντες.
Jonas pregou aos ninivitas a destruição; e eles, arrependendo-se dos seus pecados, aplacaram a Deus com súplicas e receberam a salvação, embora fossem estranhos a Deus.
VIII
1Οἱ λειτουργοὶ τῆς χάριτος τοῦ θεοῦ διὰ πνεύματος ἁγίου περὶ μετανοίας ἐλάλησαν.
Os ministros da graça de Deus falaram, pelo Espírito Santo, acerca do arrependimento.
2καὶ αὐτὸς δὲ ὁ δεσπότης τῶν ἁπάντων περὶ μετανοίας ἐλάλησεν μετὰ ὅρκου: Ζῶ γὰρ ἐγώ, λέγει κύριος, οὐ βούλομαι τὸν θάνατον τοῦ ἁμαρτωλοῦ ὡς τὴν μετάνοιαν, προστιθεὶς καὶ γνώμην ἀγαθήν:
E o próprio Soberano de todas as coisas falou do arrependimento com juramento: Pois, tão certo como eu vivo, diz o Senhor, não quero a morte do pecador, mas o arrependimento. E acrescentou ainda esta boa sentença:
3Μετανοήσατε, οἶκος Ἰσραήλ, ἀπὸ τῆς ἀνομίας ὑμῶν: εἶπον τοῖς υἱοῖς τοῦ λαοῦ μου. Ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ἀπὸ τῆς γῆς ἕως τοῦ οὐρανοῦ καὶ ἐὰν ὦσιν πυρρότεραι κόκκου καὶ μελανώτεραι σάκκου, καὶ ἐπιστραφῆτε πρός με ἐξ ὅλης τῆς καρδίας καὶ εἴπητε: Πάτερ: ἐπακούσομαι ὑμῶν ὡς λαοῦ ἁγίου.
Arrependei-vos, casa de Israel, da vossa iniquidade. Dize aos filhos do meu povo: Ainda que os vossos pecados cheguem da terra até o céu, e ainda que sejam mais vermelhos que o escarlate e mais negros que o cilício, se vos converterdes a mim de todo o coração e disserdes: “Pai!”, eu vos escutarei como a um povo santo.
4καὶ ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει οὕτως: Λούσασθε καὶ καθαροὶ γένεσθε, ἀφέλεσθε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου: παύσασθε ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν, μάθετε καλὸν ποιεῖν, ἐκζητήσατε κρίσιν, ῥύσασθε ἀδικούμενον, κρίνατε ὀρφανῷ καὶ δικαιώσατε χήρᾳ: καὶ δεῦτε καὶ διελεγχθῶμεν, λέγει κύριος: καὶ ἐὰν ὦσιν αἱ ἁμαρτίαι ὑμῶν ὡς φοινικοῦν, ὡς χιόνα λευκανῶ: ἐὰν δὲ ὦσιν ὡς κόκκινον, ὡς ἔριον λευκανῶ: καὶ ἐὰν θέλητε καὶ εἰσακούσητέ μου, τὰ ἀγαθὰ τῆς γῆς φάγεσθε: ἐὰν δὲ μὴ θέλητε μηδὲ εἰσακούσητέ μου, μάχαιρα ὑμᾶς κατέδεται: τὸ γὰρ στόμα κυρίου ἐλάλησεν ταῦτα.
E em outro lugar diz assim: Lavai-vos e tornai-vos puros; tirai as maldades das vossas almas de diante dos meus olhos; cessai das vossas maldades, aprendei a fazer o bem, buscai o juízo, livrai o injustiçado, fazei justiça ao órfão e justificai a viúva; e vinde, e argumentemos juntos, diz o Senhor. Ainda que os vossos pecados sejam como a púrpura, eu os embranquecerei como a neve; ainda que sejam como o escarlate, eu os embranquecerei como a lã. E, se quiserdes e me ouvirdes, comereis os bens da terra; mas, se não quiserdes nem me ouvirdes, a espada vos devorará; pois a boca do Senhor falou estas coisas.
5πάντας οὖν τοὺς ἀγαπητοὺς αὐτοῦ βουλόμενος μετανοίας μετασχεῖν ἐστήριξεν τῷ παντοκρατορικῷ βουλήματι αὐτοῦ.
Querendo, pois, que todos os seus amados participem do arrependimento, ele o firmou com a sua vontade todo-poderosa.
IX
1Διὸ ὑπακούσωμεν τῇ μεγαλοπρεπεῖ καὶ ἐνδόξῳ βουλήσει αὐτοῦ, καὶ ἱκέται γενόμενοι τοῦ ἐλέους καὶ τῆς χρηστότητος αὐτοῦ προσπέσωμεν καὶ ἐπιστρέψωμεν ἐπὶ τοὺς οἰκτιρμοὺς αὐτοῦ, ἀπολιπόντες τὴν ματαιοπονίαν τήν τε ἔριν καὶ τὸ εἰς θάνατον ἄγον ζῆλος.
Por isso, obedeçamos à sua vontade magnífica e gloriosa e, tornando-nos suplicantes da sua misericórdia e da sua bondade, prostremo-nos e voltemo-nos às suas compaixões, abandonando o esforço vão, a contenda e o ciúme que conduz à morte.
2ἀτενίσωμεν εἰς τοὺς τελείως λειτουργήσαντας τῇ μεγαλοπρεπεῖ δόξῃ αὐτοῦ.
Fitemos os que serviram perfeitamente à sua magnífica glória.
3λάβωμεν Ἐνώχ, ὃς ἐν ὑπακοῇ δίκαιος εὑρεθεὶς μετετέθη, καὶ οὐχ εὑρέθη αὐτοῦ θάνατος.
Tomemos Enoque, que, achado justo na obediência, foi trasladado, e a sua morte não foi encontrada.
4Νῶε πιστὸς εὑρεθεὶς διὰ τῆς λειτουργίας αὐτοῦ παλιγγενεσίαν κόσμῳ ἐκήρυξεν, καὶ διέσωσεν δἰ αὐτοῦ ὁ δεσπότης τὰ εἰσελθόντα ἐν ὁμονοίᾳ ζῶα εἰς τὴν κιβωτόν.
Noé, achado fiel, pregou pelo seu ministério a regeneração ao mundo, e por meio dele o Soberano salvou os seres vivos que, em concórdia, entraram na arca.
X
1Ἀβραάμ, ὁ φίλος προσαγορευθείς, πιστὸς εὑρέθη ἐν τῷ αὐτὸν ὑπήκοον γενέσθαι τοῖς ῥήμασιν τοῦ θεοῦ.
Abraão, chamado “o amigo”, foi achado fiel por ter-se tornado obediente às palavras de Deus.
2οὗτος δἰ ὑπακοῆς ἐξῆλθεν ἐκ τῆς γῆς αὐτοῦ καὶ ἐκ τῆς συγγενείας αὐτοῦ καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρὸς αὐτοῦ, ὅπως γῆν ὀλίγην καὶ συγγένειαν ἀσθενῆ καὶ οἶκον μικρὸν καταλιπὼν κληρονομήσῃ τὰς ἐπαγγελίας τοῦ θεοῦ. λέγει γὰρ αὐτῷ:
Ele, por obediência, saiu da sua terra, da sua parentela e da casa de seu pai, para que, deixando uma terra pequena, uma parentela fraca e uma casa pequena, herdasse as promessas de Deus. Pois Deus lhe diz:
3Ἄπελθε ἐκ τῆς γῆς σου καὶ ἐκ τῆς συγγενείας σου καὶ ἐκ τοῦ οἴκου τοῦ πατρός σου εἰς τὴν γῆν ἣν ἄν σοι δείξω: καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα καὶ εὐλογήσω σε καὶ μεγαλυνῶ τὸ ὄνομά σου, καὶ ἔσῃ εὐλογημένος: καὶ εὐλογήσω τοὺς εὐλογοῦντάς σε καὶ καταράσομαι τοὺς καταρωμένους σε, καὶ εὐλογηθήσονται ἐν σοὶ πᾶσαι αἱ φυλαὶ τῆς γῆς.
Sai da tua terra, da tua parentela e da casa de teu pai, para a terra que eu te mostrar; e farei de ti uma grande nação, e te abençoarei, e engrandecerei o teu nome, e serás abençoado; e abençoarei os que te abençoarem e amaldiçoarei os que te amaldiçoarem, e em ti serão abençoadas todas as tribos da terra.
4καὶ πάλιν ἐν τῷ διαχωρισθῆναι αὐτὸν ἀπὸ Λὼτ εἶπεν αὐτῷ ὁ θεός. Ἀναβλέψας τοῖς ὀφθαλμοῖς σου ἴδε ἀπὸ τοῦ τόπου, οὖ νῦν σὺ εἶ, πρὸς βορρᾶν καὶ λίβα καὶ ἀνατολὰς καὶ θάλασσαν, ὅτι πᾶσαν τὴν γῆν, ἣν σὺ ὁρᾷς, σοὶ δώσω αὐτὴν καὶ τῷ σπέρματί σου ἕως αἰῶνος.
E de novo, quando ele se separou de Ló, Deus lhe disse: Erguendo os teus olhos, olha, do lugar onde agora estás, para o norte, o sul, o oriente e o mar: toda a terra que vês, eu a darei a ti e à tua descendência para sempre;
5καὶ ποιήσω τὸ σπέρμα σου ὡς τὴν ἄμμον τῆς γῆς: εἰ δύναταί τις ἐξαριθμῆσαι τὴν ἄμμον τῆς γῆς, καὶ τὸ σπέρμα σου ἐξαριθμηθήσεται.
e farei a tua descendência como a areia da terra: se alguém puder contar a areia da terra, também a tua descendência será contada.
6καὶ πάλιν λέγει: Ἐξήγαγεν ὁ θεὸς τὸν Ἀβραὰμ καὶ εἶπεν αὐτῷ: Ἀνάβλεψον εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἀρίθμησον τοὺς ἀστέρας, εἰ δυνήσῃ ἐξαριθμῆσαι αὐτούς: οὕτως ἔσται τὸ σπέρμα σου. ἐπίστευσεν δὲ Ἀβραὰμ τῷ θεῷ, καὶ ἐλογίσθη αὐτῷ εἰς δικαιοσύνην.
E de novo diz: Deus conduziu Abraão para fora e disse-lhe: Olha para o céu e conta as estrelas, se puderes contá-las: assim será a tua descendência. E Abraão creu em Deus, e isso lhe foi imputado como justiça.
7διὰ πίστιν καὶ φιλοξενίαν ἐδόθη αὐτῷ υἱὸς ἐν γήρᾳ, καὶ δἰ ὑπακοῆς προσήνεγκεν αὐτὸν θυσίαν τῷ θεῷ πρὸς τὸ ὄρος ὃ ἔδειξεν αὐτῷ.
Por causa da fé e da hospitalidade, foi-lhe dado um filho na velhice, e, por obediência, ele o ofereceu em sacrifício a Deus, no monte que ele lhe mostrou.
XI
1Διὰ φιλοξενίαν καὶ εὐσέβειαν Λὼτ ἐσώθη ἐκ Σοδόμων, τῆς περιχώρου πάσης κριθείσης διὰ πυρὸς καὶ θείου, πρόδηλον ποιήσας ὁ δεσπότης, ὅτι τοὺς ἐλπίζοντας ἐπ’ αὐτὸν οὐκ ἐγκαταλείπει, τοὺς δὲ ἑτεροκλινεῖς ὑπάρχοντας εἰς κόλασιν καὶ αἰκισμὸν τίθησιν.
Por causa da hospitalidade e da piedade, Ló foi salvo de Sodoma, quando toda a região circunvizinha foi julgada pelo fogo e pelo enxofre; e com isso o Soberano tornou manifesto que não abandona os que nele esperam, mas destina ao castigo e ao ultraje os que se inclinam para o outro lado.
2συνεξελθούσης γὰρ αὐτῷ τῆς γυναικὸς ἑτερογνώμονος ὑπαρχούσης καὶ οὐκ ἐν ὁμονοίᾳ, εἰς τοῦτο σημεῖον ἐτέθη, ὥστε γενέσθαι αὐτὴν στήλην ἁλὸς ἕως τῆς ἡμέρας ταύτης, εἰς τὸ γνωστὸν εἶναι πᾶσιν, ὅτι οἱ δίψυχοι καὶ οἱ διστάζοντες περὶ τῆς τοῦ θεοῦ δυνάμεως εἰς κρίμα καὶ εἰς σημείωσιν πάσαις ταῖς γενεαῖς γίνονται.
Pois a sua mulher, que saíra com ele, mas tinha outro modo de pensar e não estava em concórdia, foi posta como sinal disto: tornou-se uma coluna de sal até o dia de hoje, para que fosse conhecido de todos que os de alma dividida e os que duvidam do poder de Deus se tornam juízo e sinal para todas as gerações.
XII
1Διὰ πίστιν καὶ φιλοξενίαν ἐσώθη Ῥαὰβ ἡ πόρνη.
Por causa da fé e da hospitalidade foi salva Raabe, a prostituta.
2ἐκπεμφθέντων γὰρ ὑπὸ Ἰησοῦ τοῦ τοῦ Ναυὴ κατασκόπων εἰς τὴν Ἱεριχώ, ἔγνω ὁ βασιλεὺς τῆς γῆς, ὅτι ἥκασιν κατασκοπεῦσαι τὴν χώραν αὐτῶν, καὶ ἐξέπεμψεν ἄνδρας τοὺς συλλημψομένους αὐτούς, ὅπως συλλημφθέντες θανατωθῶσιν.
Tendo Josué, filho de Nun, enviado espias a Jericó, o rei da terra soube que tinham vindo espiar o seu país e enviou homens para prendê-los, a fim de que, uma vez presos, fossem mortos.
3ἡ οὖν φιλόξενος Ῥαὰβ εἰσδεξαμένη αὐτοὺς ἔκρυψεν εἰς τὸ ὑπερῷον ὑπὸ τὴν λινοκαλάμην.
A hospitaleira Raabe, então, acolhendo-os, escondeu-os no sobrado, sob a palha de linho.
4ἐπισταθέντων δὲ τῶν παρὰ τοῦ βασιλέως καὶ λεγόντων: Πρὸς σὲ εἰσῆλθον οἱ κατάσκοποι τῆς γῆς ἡμῶν: ἐξάγαγε αὐτούς, ὁ γὰρ βασιλεὺς οὕτως κελεύει, ἥδε ἀπεκρίθη: Εἰσῆλθον μὲν οἱ ἄνδρες, οὓς ζητεῖτε, πρός με, ἀλλ̓ εὐθέως ἀπῆλθον καὶ πορεύονται τῇ ὁδῷ: ὑποδεικνύουσα αὐτοῖς ἐναλλάξ.
Quando se apresentaram os homens do rei e disseram: A ti vieram os espias da nossa terra; faze-os sair, pois assim ordena o rei — ela respondeu: Os homens que buscais entraram, sim, em minha casa, mas partiram logo em seguida e vão pelo caminho — e apontava-lhes a direção contrária.
5καὶ εἶπεν πρὸς τοὺς ἄνδρας: Γινώσκουσα γινώσκω ἐγώ, ὅτι κύριος ὁ θεὸς παραδίδωσιν ὑμῖν τὴν γῆν ταύτην: ὁ γὰρ φόβος καὶ ὁ τρόμος ὑμῶν ἐπέπεσεν τοῖς κατοικοῦσιν αὐτήν. ὡς ἐὰν οὖν γένηται λαβεῖν αὐτὴν ὑμᾶς, διασώσατέ με καὶ τὸν οἶκον τοῦ πατρός μου.
E disse aos homens: Sei com toda a certeza que o Senhor Deus vos entrega esta terra, pois o temor e o tremor de vós caíram sobre os seus habitantes. Quando, pois, vos acontecer de tomá-la, salvai-me, e também a casa de meu pai.
6καὶ εἶπαν αὐτῇ: Ἔσται οὕτως, ὡς ἐλάλησας ἡμῖν. ὡς ἐὰν οὖν γνῷς παραγινομένους ἡμᾶς, συνάξεις πάντας τοὺς σοὺς ὑπὸ τὸ στέγος σου, καὶ διασωθήσονται: ὅσοι γὰρ ἐὰν εὑρεθῶσιν ἔξω τῆς οἰκίας, ἀπολοῦνται.
E eles lhe disseram: Será assim como nos falaste. Quando, pois, souberes que estamos chegando, reunirás todos os teus sob o teu teto, e serão salvos; pois quantos forem achados fora da casa perecerão.
7καὶ προσέθεντο αὐτῇ δοῦναι σημεῖον, ὅπως ἐκκρεμάσῃ ἐκ τοῦ οἴκου αὐτῆς κόκκινον, πρόδηλον ποιοῦντες, ὅτι διὰ τοῦ αἵματος τοῦ κυρίου λύτρωσις ἔσται πᾶσιν τοῖς πιστεύουσιν καὶ ἐλπίζουσιν ἐπὶ τὸν θεόν.
E acrescentaram dar-lhe um sinal: que pendurasse da sua casa um cordão escarlate — tornando manifesto, com isso, que pelo sangue do Senhor haverá redenção para todos os que creem e esperam em Deus.
8ὁρᾶτε, ἀγαπητοί, ὅτι οὐ μόνον πίστις, ἀλλὰ καὶ προφητεία ἐν τῇ γυναικὶ γέγονεν.
Vede, amados: não somente fé, mas também profecia houve nessa mulher.
XIII
1Ταπεινοφρονήσωμεν οὖν, ἀδελφοί, ἀποθέμενοι πᾶσαν ἀλαζονείαν καὶ τῦφος καὶ ἀφροσύνην καὶ ὀργάς, καὶ ποιήσωμεν τὸ γεγραμμένον, λέγει γὰρ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον: Μὴ καυχάσθω ὁ σοφὸς ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ μηδὲ ὁ ἰσχυρὸς ἐν τῇ ἰσχύϊ αὐτοῦ μηδὲ ὁ πλούσιος ἐν τῷ πλούτῳ αὐτοῦ, ἀλλ̓ ἡ ὁ καυχώμενος ἐν κυρίῳ καυχάσθω, τοῦ ἐκζητεῖν αὐτὸν καὶ ποιεῖν κρίμα καὶ δικαιοσύνην: μάλιστα μεμνημένοι τῶν λόγων τοῦ κυρίου Ἰησοῦ, οὓς ἐλάλησεν διδάσκων ἐπιείκειαν καὶ μακροθυμίαν.
Sejamos, pois, humildes de coração, irmãos, depondo toda jactância, orgulho, insensatez e ira, e façamos o que está escrito — pois diz o Espírito Santo: Não se glorie o sábio na sua sabedoria, nem o forte na sua força, nem o rico na sua riqueza; mas quem se gloria, glorie-se no Senhor, buscando-o e praticando juízo e justiça —, lembrados sobretudo das palavras do Senhor Jesus, que ele falou ensinando a equidade e a longanimidade.
2οὕτως γὰρ εἶπεν: Ἐλεᾶτε, ἵνα ἐλεηθῆτε: ἀφίετε, ἵνα ἀφεθῇ ὑμῖν: ὡς ποιεῖτε, οὕτω ποιηθήσεται ὑμῖν: ὡς δίδοτε, οὕτως δοθήσεται ὑμῖν: ὡς κρίνετε, οὕτως κριθήσεσθε: ὡς χρηστεύεσθε, οὕτως χρηστευθήσεται ὑμῖν: ᾧ μέτρῳ μετρεῖτε, ἐν αὐτῷ μετρηθήσεται ὑμῖν.
Pois assim disse: Tende misericórdia, para que alcanceis misericórdia; perdoai, para que vos seja perdoado; como fazeis, assim se fará convosco; como dais, assim se vos dará; como julgais, assim sereis julgados; como usais de bondade, assim se usará de bondade convosco; com a medida com que medis, com ela se vos medirá.
3ταύτῃ τῇ ἐντολῇ καὶ τοῖς παραγγέλμασιν τούτοις στηρίξωμεν ἑαυτοὺς εἰς τὸ πορεύεσθαι ὑπηκόους ὄντας τοῖς ἁγιοπρεπέσι λόγοις αὐτοῦ, ταπεινοφρονοῦντες: φησὶν γὰρ ὁ ἅγιος λόγος:
Com este mandamento e com estes preceitos firmemo-nos, para caminharmos obedientes às suas santas palavras, humildes de coração; pois diz a palavra santa:
4Ἐπὶ τίνα ἐπιβλέψω, ἀλλ̓ ἢ ἐπὶ τὸν πραῢν καὶ ἡσύχιον καὶ τρέμοντά μου τὰ λόγια.
Para quem olharei, senão para o manso e pacífico, que treme diante das minhas palavras?
XIV
1Δίκαιον οὖν καὶ ὅσιον, ἄνδρες ἀδελφοί, ὑπηκόους ἡμᾶς μᾶλλον γενέσθαι τῷ θεῷ ἡ τοῖς ἐν ἀλαζονείᾳ καὶ ἀκαταστασίᾳ μυσεροῦ ζήλους ἀρχηγοῖς ἐξακολουθεῖν.
É justo, pois, e santo, homens irmãos, que nos tornemos obedientes a Deus, em vez de seguir os que, com jactância e desordem, se fazem chefes de um ciúme detestável.
2βλάβην γὰρ οὐ τὴν τυχοῦσαν, μᾶλλον δὲ κίνδυνον ὑποίσομεν μέγαν, ἐὰν ῥιψοκινδύνως ἐπιδῶμεν ἑαυτοὺς τοῖς θελήμασιν τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες ἐξακοντίζουσιν εἰς ἔριν καὶ στάσεις, εἰς τὸ ἀπαλλοτριῶσαι ἡμᾶς τοῦ καλῶς ἔχοντος.
Pois sofreremos não um dano qualquer, mas antes um grande perigo, se nos entregarmos temerariamente às vontades dos homens que se lançam à contenda e às sedições, para nos alienar do que está bem.
3χρηστευσώμεθα ἑαυτοῖς κατὰ τὴν εὐσπλαγχνίαν καὶ γλυκύτητα τοῦ ποιήσαντος ἡμᾶς.
Usemos de bondade uns para com os outros, segundo a compaixão e a doçura daquele que nos fez.
4γέγραπται γάρ: Χρηστοὶ ἔσονται οἰκήτορες γῆς, ἄκακοι δὲ ὑπολειφθήσονται ἐπ αὐτῆς: οἱ δὲ παρανομοῦντες ἐξολεθρευθήσονται ἀπ̓ αὐτῆς.
Pois está escrito: Os bondosos habitarão a terra, e os inocentes serão deixados sobre ela; mas os transgressores serão dela exterminados.
5καὶ πάλιν λέγει: Εἶδον ἀσεβῆ ὑπερυψούμενον καὶ ἐπαιρόμενον ὡς τὰς κέδρους τοῦ Λιβάνου: καὶ παρῆλθον, καὶ ἰδοὺ οὐκ ἦν, καὶ ἐξεζήτησα τὸν τόπον αὐτοῦ, καὶ οὐχ εὗρον. φύλασσε ἀκακίαν καὶ ἴδε εὐθύτητα, ὅτι ἐστὶν ἐγκατάλειμμα ἀνθρώπῳ εἰρηνικῷ.
E de novo diz: Vi o ímpio sobremodo exaltado e elevado como os cedros do Líbano; e passei, e eis que já não existia; e busquei o seu lugar, e não o achei. Guarda a inocência e olha para a retidão, porque há um remanescente para o homem pacífico.
XV
1Τοίνυν κολληθῶμεν τοῖς μετ̓ εὐσεβείας εἰρηνεύουσιν, καὶ μὴ τοῖς μεθ̓ ὑποκρίσεως βουλομένοις εἰρήνην.
Unamo-nos, portanto, aos que com piedade praticam a paz, e não aos que querem a paz com hipocrisia.
2λέγει γάρ που: Οὗτος ὁ λαὸς τοῖς χείλεσίν με τιμᾷ, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν πόρρω ἄπεστιν ἀπ̓ ἐμοῦ.
Pois diz em certo lugar: Este povo me honra com os lábios, mas o seu coração está longe de mim.
3καὶ πάλιν: Τῷ στόματι αὐτῶν εὐλογοῦσιν, τῇ δὲ καρδίᾳ αὐτῶν κατηρῶντο.
E de novo: Com a sua boca bendiziam, mas no seu coração amaldiçoavam.
4καὶ πάλιν λέγει: Ἠγάπησαν αὐτὸν τῷ στόματι αὐτῶν καὶ τῇ γλώσσῃ αὐτῶν ἐψεύσαντο αὐτόν, ἡ δὲ καρδία αὐτῶν οὐκ εὐθεῖα μετ̓ αὐτοῦ, οὐδὲ ἐπιστώθησαν ἐν τῇ διαθήκῃ αὐτοῦ.
E de novo diz: Amaram-no com a sua boca, e com a sua língua lhe mentiram; o seu coração não era reto com ele, nem foram fiéis à sua aliança.
5διὰ τοῦτο ἄλαλα γενηθήτω τὰ χείηλ τὰ δόλια τὰ λαλοῦντα κατὰ τοῦ δικαίου ἀνομίαν. καὶ πάλιν: Ἐξολεθρεύσαι κύριος πάντα τὰ χείλη τὰ δόλια, γλῶσσαν μεγαλορήμονα, τοὺς εἰπόντας: Τὴν γλῶσσαν ἡμῶν μεγαλυνοῦμεν, τὰ χείλη ἡμῶν παῤ ἡμῖν ἐστιν: τίς ἡμῶν κύριός ἐστιν;
Por isso, emudeçam os lábios dolosos, que falam iniquidade contra o justo. E de novo: Extermine o Senhor todos os lábios dolosos, a língua que fala grandes coisas, os que disseram: Engrandeceremos a nossa língua; os nossos lábios são nossos: quem é senhor sobre nós?
6ἀπὸ τῆς ταλαιπωρίας τῶν πτωχῶν καὶ τοῦ στεναγμοῦ τῶν πενήτων νῦν ἀναστήσομαι, λέγει κύριος: θήσομαι ἐν σωτηρίῳ,
Por causa da miséria dos pobres e do gemido dos necessitados, agora me levantarei, diz o Senhor: pô-lo-ei em segurança,
7παρρησιάσομαι ἐν αὐτῷ.
com ele agirei com franqueza.
XVI
1Ταπεινοφρονούντων γάρ ἐστιν ὁ Χριστός, οὐκ ἐπαιρομένων ἐπὶ τὸ ποίμνιον αὐτοῦ.
Pois Cristo é dos humildes de coração, não dos que se exaltam sobre o seu rebanho.
2τὸ σκῆπτρον τῆς μεγαλωσύνης τοῦ θεοῦ, ὁ κύριος Ἰησοῦς Χριστός, οὐκ ἦλθεν ἐν κόμπῳ ἀλαζονείας οὐδὲ ὑπερηφανίας, καίπερ δυνάμενος, ἀλλὰ ταπεινοφρονῶν, καθὼς τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον περὶ αὐτοῦ ἐλάλησεν: φησὶν γάρ:
O cetro da majestade de Deus, o Senhor Jesus Cristo, não veio com pompa de arrogância nem de soberba — embora pudesse —, mas humilde de coração, como o Espírito Santo falou a seu respeito. Pois diz:
3Κύριε. τίς ἐπίστευσεν τῇ ἀκοῇ ἡμῶν; καὶ ὁ βραχίων κυρίου τίνι ἀπεκαλύφθη; ἀνηγγείλαμεν ἐναντίον αὐτοῦ, ὡς παιδίον, ὡς ῥίζα ἐν γῇ διψώσῃ: οὐκ ἔστιν αὐτῷ εἶδος οὐδὲ δόξα, καὶ εἴδομεν αὐτόν, καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος, ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον, ἐκλεῖπον παρὰ τὸ εἶδος τῶν ἀνθρώπων: ἄνθρωπος ἐν πληγῇ ὢν καὶ πόνῳ καὶ εἰδὼς φέρειν μαλακίαν, ὅτι ἀπέστραπται τὸ πρόσωπον αὐτοῦ, ἠτιμάσθη καὶ οὐκ ἐλογίσθη:
Senhor, quem creu no que de nós ouviu? E o braço do Senhor, a quem foi revelado? Anunciamos diante dele: era como uma criança, como raiz em terra sedenta; não há nele aparência nem glória. E nós o vimos, e não tinha aparência nem beleza; mas a sua aparência era desprezível, inferior à aparência dos homens. Homem ferido e afeito à dor, que sabe suportar a enfermidade; porque o seu rosto está desviado, foi desonrado e não foi tido em conta.
4οὗτος τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν φέρει καὶ περὶ ἡμῶν ὀδυνᾶται, καὶ ἡμεῖς ἐλογισάμεθα αὐτὸν εἶναι ἐν πόνῳ καὶ ἐν πληγῇ καὶ ἐν κακώσει:
Ele carrega os nossos pecados e por nós sofre dores; e nós o consideramos como alguém mergulhado na dor, na ferida e na aflição;
5αὐτὸς δὲ ἐτραυματίσθη διὰ τὰς ἁμαρτίας ἡμῶν καὶ μεμαλάκισται διὰ τὰς ἀνομίας ἡμῶν. παιδεία εἰρήνης ἡμῶν ἐπ’ αὐτόν: τῷ μώλωπι αὐτοῦ ἡμεῖς ἰάθημεν.
mas ele foi ferido por causa dos nossos pecados e moído por causa das nossas iniquidades. O castigo que nos traz a paz está sobre ele: pelas suas feridas fomos curados.
6πάντες ὡς πρόβατα ἐπλανήθημεν, ἄνθρωπος τῇ ὁδῷ αὐτοῦ ἐπλανήθη:
Todos nós, como ovelhas, andamos desgarrados; cada homem se desgarrou no seu próprio caminho;
7καὶ κύριος παρέδωκεν αὐτὸν ὑπὲρ τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν, καὶ αὐτὸς διὰ τὸ κεκακῶσθαι οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα. ὡς πρόβατον ἐπὶ σφαγὴν ἤχθη, καὶ ὡς ἀμνὸς ἐναντίον τοῦ κείραντος ἄφωνος, οὕτως οὐκ ἀνοίγει τὸ στόμα αὐτοῦ. ἐν τῇ ταπεινώσει ἡ κρίσις αὐτοῦ ἤρθη.
e o Senhor o entregou pelos nossos pecados; e ele, maltratado, não abre a boca. Como ovelha foi levado ao matadouro; e, como cordeiro mudo diante do tosquiador, assim não abre a sua boca. Na humilhação, o seu julgamento foi tirado.
8τὴν γενεὰν αὐτοῦ τίς διηγήσεται; ὅτι αἴρεται ἀπὸ τῆς γῆς ἡ ζωὴ αὐτοῦ.
A sua geração, quem a narrará? Porque a sua vida é tirada da terra.
9ἀπὸ τῶν ἀνομιῶν τοῦ λαοῦ μου ἥκει εἰς θάνατον.
Por causa das iniquidades do meu povo, ele vai à morte.
10καὶ δώσω τοὺς πονηροὺς ἀντὶ τῆς ταφῆς αὐτοῦ καὶ τοὺς πλουσίους ἀντὶ τοῦ θανάτου αὐτοῦ: ὅτι ἀνομίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ. καὶ κύριος βούλεται καθαρίσαι αὐτὸν τῆς πληγῆς.
E darei os maus pela sua sepultura e os ricos pela sua morte; porque não cometeu iniquidade, nem se achou dolo na sua boca. E o Senhor quer purificá-lo da ferida.
11ἐὰν δῶτε περὶ ἁμαρτίας, ἡ ψυχὴ ὑμῶν ὄψεται σπέρμα μακρόβιον.
Se derdes oferta pelo pecado, a vossa alma verá uma descendência de longa vida.
12καὶ κύριος βούλεται ἀφελεῖν ἀπὸ τοῦ πόνου τῆς ψυχῆς αὐτοῦ, δεῖξαι αὐτῷ φῶς καὶ πλάσαι τῇ συνέσει, δικαιῶσαι δίκαιον εὖ δουλεύοντα πολλοῖς. καὶ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν αὐτὸς ἀνοίσει.
E o Senhor quer tirá-lo do sofrimento da sua alma, mostrar-lhe a luz e formá-lo pelo entendimento, justificar o justo que serve bem a muitos. E ele mesmo levará sobre si os pecados deles.
13διὰ τοῦτο αὐτὸς κληρονομήσει πολλοὺς καὶ τῶν ἰσχυρῶν μεριεῖ σκῦλα: ἀνθ̓ ὧν παρεδόθη εἰς θάνατον ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, καὶ ἐν τοῖς ἀνόμοις ἐλογίσθη.
Por isso ele herdará a muitos e repartirá os despojos dos fortes; porque a sua alma foi entregue à morte, e foi contado entre os iníquos.
14καὶ αὐτὸς ἁμαρτίας πολλῶν ἀνήνεγκεν καὶ διὰ τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν παρεδόθη.
E ele levou sobre si os pecados de muitos e, por causa dos pecados deles, foi entregue.
15καὶ πάλιν αὐτός φησιν: Ἐγὼ δέ εἰμι σκώληξ καὶ οὐκ ἄνθρωπος, ὄνειδος ἀνθρώπων καὶ ἐξουθένημα λαοῦ.
E de novo ele mesmo diz: Eu sou verme, e não homem, opróbrio dos homens e desprezo do povo.
16πάντες οἱ θεωροῦντές με ἐξεμυκτήρισάν με, ἐλάλησαν ἐν χείλεσιν, ἐκίνησαν κεφαλήν: Ἤλπισεν ἐπὶ κύριον, ῥυσάσθω αὐτόν, σωσάτω αὐτόν, ὅτι θέλει αὐτόν.
Todos os que me viam zombaram de mim, falaram com os lábios, menearam a cabeça: Esperou no Senhor; que ele o livre, que ele o salve, pois nele se compraz.
17ὁρᾶτε, ἅνδρες ἀγαπητοί, τίς ὁ ὑπογραμμὸς ὁ δεδομένος ἡμῖν: εἰ γὰρ ὁ κύριος οὕτως ἐταπεινοφρόνησεν, τί ποιήσωμεν ἡμεῖς οἱ ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῆς χάριτος αὐτοῦ δἰ αὐτοῦ ἐλθόντες;
Vede, homens amados, qual é o modelo que nos foi dado: pois, se o Senhor foi humilde de coração a esse ponto, que faremos nós, que por meio dele viemos para debaixo do jugo da sua graça?
XVII
1Μιμηταὶ γενώμεθα κἀκείνων, οἵτινες ἐν δέρμασιν αἰγείοις καὶ μηλωταῖς περιεπάτησαν κηρύσσοντες τὴν ἔλευσιν τοῦ Χριστοῦ: λέγομεν δὲ Ἠλίαν καὶ Ἑλισαιέ, ἔτι δὲ καὶ Ἰεζεκιήλ, τοὺς προφήτας: πρὸς τούτοις καὶ τοὺς μεμαρτυρημένους.
Sejamos imitadores também daqueles que andaram em peles de cabra e em peles de ovelha, pregando a vinda de Cristo: referimo-nos aos profetas Elias e Eliseu, e ainda a Ezequiel; e, além deles, aos que receberam testemunho.
2ἐμαρτυρήθη μεγάλως Ἀβραὰμ καὶ φίλος προσηγορεύθη τοῦ θεοῦ, καὶ λέγει ἀτενίζων εἰς τὴν δόξαν τοῦ θεοῦ ταπεινοφρονῶν: Ἐγὼ δέ εἰμι γῆ καὶ σποδός.
Abraão recebeu grande testemunho e foi chamado amigo de Deus; e, fitando a glória de Deus, diz, humilde de coração: Eu sou terra e cinza.
3ἔτι δὲ καὶ περὶ Ἰὼβ οὕτως γέγραπται: Ἰὼβ δὲ ἦν δίκαιος καὶ ἄμεμπτος, ἀληθινός, θεοσεβής, ἀπεχόμενος ἀπὸ παντὸς κακοῦ.
E ainda acerca de Jó assim está escrito: Jó era justo e irrepreensível, verdadeiro, temente a Deus, apartado de todo mal.
4ἀλλ̓ αὐτὸς ἑαυτοῦ κατηγορεῖ λέγων: Οὐδεὶς καθαρὸς ἀπὸ ῥύπου, οὐδ̓ ἂν μιᾶς ἡμέρας ἡ ζωὴ αὐτοῦ.
Mas ele acusa a si mesmo, dizendo: Ninguém está limpo de imundícia, nem que a sua vida dure um só dia.
5Μωυσῆς πιστὸς ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ αὐτοῦ ἐκλήθη, καὶ διὰ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ ἔκρινεν ὁ θεὸς Λἴγυπτον διὰ τῶν μαστίγων καὶ τῶν αἰκισμάτων αὐτῶν: ἀλλὰ κἀκεῖνος δοξασθεὶς μεγάλως οὐκ ἐμεγαλορημόνησεν, ἀλλ̓ εἶπεν ἐκ τῆς βάτου χρηματισμοῦ αὐτῷ διδομένου: Τίς εἰμι ἐγώ, ὅτι με πέμπεις ; Ἐγὼ δέ εἰμι ἰσχνόφωνος καὶ βραδύγλωσσος.
Moisés foi chamado fiel em toda a casa de Deus, e pelo seu serviço Deus julgou o Egito por meio dos flagelos e dos tormentos que lhe infligiu; mas ele, ainda que grandemente glorificado, não falou grandes coisas de si; antes, quando da sarça lhe era dado o oráculo, disse: Quem sou eu, para que me envies? Eu sou de voz fraca e de língua lenta.
6καὶ πάλιν λέγει: Ἐγὼ δέ εἰμι ἀτμὶς ἀπὸ κύθρας.
E de novo diz: Eu sou o vapor de uma panela.
XVIII
1Τί δὲ εἴπωμεν ἐπὶ τῷ μεμαρτυρημένῳ Δαυείδ; ἐφ̓ οὗ εἶπεν ὁ θεός: Εὗρον ἄνδρα κατὰ τὴν καρδίαν μου, Δαυεὶδ τὸν τοῦ Ἰεσσαί, ἐν ἐλέει αἰωνίῳ ἔχρισα αὐτόν.
E que diremos de Davi, que recebeu tamanho testemunho? Deus disse dele: Achei um homem segundo o meu coração, Davi, o filho de Jessé: com misericórdia eterna o ungi.
2ἀλλὰ καὶ αὐτὸς λέγει πρὸς τὸν θεόν: Ἐλέησόν με, ὁ θεός, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου, καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξάλειψον τὸ ἀνόμημά μου.
Mas ele também diz a Deus: Tem misericórdia de mim, ó Deus, segundo a tua grande misericórdia; e, segundo a multidão das tuas compaixões, apaga a minha iniquidade.
3ἐπὶ πλεῖον πλῦνόν με ἀπὸ τῆς ἀνομίας μου, καὶ ἀπὸ τῆς ἁμαρτίας μου καθάρισόν με: ὅτι τὴν ἀνομίαν μου ἐγὼ γινώσκω, καὶ ἡ ἁμαρτία μου ἐνώπιόν μου ἐστὶν διαπαντός.
Lava-me ainda mais da minha iniquidade e purifica-me do meu pecado; porque eu conheço a minha iniquidade, e o meu pecado está diante de mim continuamente.
4σοὶ μόνῳ ἥμαρτον, καὶ τὸ πονηρὸν ἐνώπιόν σου ἐποίησα, ὅπως ἂν δικαιωθῇς ἐν τοῖς λόγοις σου. καὶ νικήσῃς ἐν τῷ κρίνεσθαί σε.
Contra ti somente pequei, e fiz o mal diante de ti; para que sejas justificado nas tuas palavras e venças quando fores julgado.
5ἰδοὺ γὰρ ἐν ἀνομίαις συνελήμφθην, καὶ ἐν ἁμαρτίαις ἐκίσσησέν με ἡ μήτηρ μου.
Pois eis que em iniquidades fui concebido, e em pecados me gerou minha mãe.
6ἰδοὺ γὰρ ἀλήθειαν ἠγάπησας: τὰ ἄδηλα καὶ τὰ κρύφια τῆς σοφίας σου ἐδήλωσάς μοι.
Pois eis que amaste a verdade; as coisas incertas e ocultas da tua sabedoria me revelaste.
7ῥαντιεῖς με ὑσσώπῳ, καὶ καθαρισθήσομαι: πλυνεῖς με, καὶ ὑπὲρ χιόνα λευκανθήσομαι.
Aspergir-me-ás com hissopo, e serei purificado; lavar-me-ás, e ficarei mais branco que a neve.
8ἀκουτιεῖς με ἀγαλλίασιν καὶ εὐφροσύνην. ἀγαλλιάσονται ὀστᾶ τεταπεινωμένα.
Far-me-ás ouvir alegria e regozijo: exultarão os ossos humilhados.
9ἀπόστρεψον τὸ πρόσωπόν σου ἀπὸ τῶν ἁμαρτιῶν μου, καὶ πάσας τὰς ἀνομίας μου ἐξάλειψον.
Desvia o teu rosto dos meus pecados e apaga todas as minhas iniquidades.
10καρδίαν καθαρὰν κτίσον ἐν ἐμοί, ὁ θεός, καὶ πνεῦμα εὐθὲς ἐγκαίνισον ἐν τοῖς ἐγκάτοις μου.
Cria em mim, ó Deus, um coração puro, e renova um espírito reto nas minhas entranhas.
11μὴ ἀπορίψῃς με ἀπὸ τοῦ προσώπου σου, καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιόν σου μὴ ἀντανέλῃς ἀπ̓ ἐμοῦ.
Não me lances fora da tua face, e não retires de mim o teu santo Espírito.
12ἀπόδος μοι τὴν ἀγαλλίασιν τοῦ σωτηρίου σου. καὶ πνεύματι ἡγεμονικῷ στήρισόν με.
Devolve-me a alegria da tua salvação, e firma-me com um espírito soberano.
13διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου, καὶ ἀσεβεῖς ἐπιστρέψουσιν ἐπὶ σέ.
Ensinarei aos iníquos os teus caminhos, e os ímpios se converterão a ti.
14ῥῦσαί με ἐξ αἱμάτων, ὁ θεός, ὁ θεὸς τῆς σωτηρίας μου.
Livra-me do sangue, ó Deus, Deus da minha salvação:
15ἀγαλλιάσεται ἡ γλῶσσά μου τὴν δικαιοσύνην σου. κύριε, τὸ στόμα μου ἀνοίξεις, καὶ τὰ χείλη μου ἀναγγελεῖ τὴν αἴνεσίν σου.
a minha língua exultará na tua justiça. Senhor, abrirás a minha boca, e os meus lábios anunciarão o teu louvor.
16ὅτι εἰ ἠθέλησας θυσίαν. ἔδωκα ἄν: ὁλοκαυτώματα οὐκ εὐδοκήσεις.
Porque, se quisesses um sacrifício, eu o daria; em holocaustos não te comprazes.
17θυσία τῷ θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον: καρδίαν συντετριμμένην καὶ τεταπεινωμένην ὁ θεὸς οὐκ ἐξουθενώσει.
Sacrifício para Deus é um espírito contrito; um coração contrito e humilhado Deus não desprezará.
XIX
1Τῶν τοσούτων οὖν καὶ τοιούτων οὕτως μεμαρτυρημένων τὸ ταπεινόφρον καὶ τὸ ὑποδεὲς διὰ τῆς ὑπακοῆς οὐ μόνον ἡμᾶς, ἀλλὰ καὶ τὰς πρὸ ἡμῶν γενεὰς βελτίους ἐποίησεν, τούς τε καταδεξαμένους τὰ λόγια αὐτοῦ ἐν φόβῳ καὶ ἀληθείᾳ.
A humildade e a submissão, pela obediência, de tantos e tão grandes homens, que assim receberam testemunho, tornou melhores não somente a nós, mas também as gerações anteriores a nós — os que receberam os seus oráculos em temor e verdade.
2πολλῶν οὖν καὶ μεγάλων καὶ ἐνδόξων μετειληφότες πράξεων ἐπαναδράμωμεν ἐπὶ τὸν ἐξ ἀρχῆς παραδεδομένον ἡμῖν τῆς εἰρήνης σκοπόν, καὶ ἀτενίσωμεν εἰς τὸν πατέρα καὶ κτίστην τοῦ σύμπαντος κόσμου καὶ ταῖς μεγαλοπρεπέσι καὶ ὑπερβαλλούσαις αὐτοῦ δωρεαῖς τῆς εἰρήνης εὐεργεσίαις τε κολληθῶμεν.
Tendo, pois, tomado parte em muitas, grandes e gloriosas ações, corramos de volta ao alvo da paz que desde o princípio nos foi transmitido; fitemos o Pai e Criador do mundo inteiro e apeguemo-nos aos seus magníficos e superabundantes dons da paz e aos seus benefícios.
3ἴδωμεν αὐτὸν κατὰ διάνοιαν καὶ ἐμβλέψωμεν τοῖς ὄμμασιν τῆς ψυχῆς εἰς τὸ μακρόθυμον αὐτοῦ βούλημα: νοήσωμεν, πῶς ἀόργητος ὑπάρχει πρὸς πᾶσαν τὴν κτίσιν αὐτοῦ.
Vejamo-lo com o pensamento e contemplemos, com os olhos da alma, a sua vontade longânime; consideremos como ele é isento de ira para com toda a sua criação.
XX
1Οἱ οὐρανοὶ τῇ διοικήσει αὐτοῦ σαλευόμενοι ἐν εἰρήνῃ ὑποτάσσονται αὐτῷ.
Os céus, movendo-se sob o seu governo, submetem-se a ele em paz.
2ἡμέρα τε καὶ νὺξ τὸν τεταγμένον ὑπ’ αὐτοῦ δρόμον διανύουσιν, μηδὲν ἀλλήλοις ἐμποδίζοντα.
Dia e noite percorrem o curso por ele determinado, sem se estorvarem um ao outro.
3ἥλιός τε καὶ σελήνη, ἀστέρων τε χοροὶ κατὰ τὴν διαταγὴν αὐτοῦ ἐν ὁμονοίᾳ δίχα πάσης παρεκβάσεως ἐξελίσσουσιν τοὺς ἐπιτεταγμένους αὐτοῖς ὁρισμούς.
Sol, lua e os coros das estrelas percorrem, segundo a sua ordenação, em concórdia e sem nenhum desvio, as órbitas que lhes foram fixadas.
4γῆ κυοφοροῦσα κατὰ τὸ θέλημα αὐτοῦ τοῖς ἰδίοις καιροῖς τὴν πανπληθῆ ἀνθρώποις τε καὶ θηρσὶν καὶ πᾶσιν τοῖς οὖσιν ἐπ’ αὐτῆς ζώοις ἀνατέλλει τροφήν, μὴ διχοστατοῦσα μηδὲ ἀλλοιοῦσά τι τῶν δεδογματισμένων ὑπ’ αὐτοῦ.
A terra, fecundada segundo a sua vontade, faz brotar, nos tempos próprios, alimento em plena abundância para os homens, para as feras e para todos os seres vivos que nela existem, sem discordar nem alterar nada do que foi por ele decretado.
5ἀβύσσων τε ἀνεξιχνίαστα καὶ νερτέρων ἀνεκδιήγητα κλίματα τοῖς αὐτοῖς συνέχεται προστάγμασιν.
As profundezas insondáveis dos abismos e as regiões indescritíveis do mundo inferior são contidas pelas mesmas ordens.
6τὸ κύτος τῆς ἀπείρου θαλάσσης κατὰ τὴν δημιουργίαν αὐτοῦ συσταθὲν εἰς τὰς συναγωγὰς οὐ παρεκβαίνει τὰ περιτεθειμένα αὐτῇ κλεῖθρα, ἀλλὰ καθὼς διέταξεν αὐτῇ, οὕτως ποιεῖ.
A cavidade do mar imenso, reunida pela sua criação nos seus ajuntamentos, não ultrapassa as barreiras que lhe foram postas ao redor; mas, como ele lhe ordenou, assim faz.
7εἶπεν γάρ: Ἕως ὧδε ἥξεις, καὶ τὰ κύματά σου ἐν σοὶ συντριβήσεται.
Pois disse: Até aqui virás, e as tuas ondas se quebrarão dentro de ti.
8ὠκεανὸς ἀπέραντος ἀνθρώποις καὶ οἱ μετ̓ αὐτὸν κόσμοι ταῖς αὐταῖς ταγαῖς τοῦ δεσπότου διευθύνονται.
O oceano, intransponível para os homens, e os mundos que existem para além dele são governados pelas mesmas ordens do Soberano.
9καιροὶ ἐαρινοὶ καὶ θερινοὶ καὶ μετοπωρινοὶ καὶ χειμερινοὶ ἐν εἰρήνῃ μεταπαραδιδόασιν ἀλλήλοις.
As estações — primavera, verão, outono e inverno — cedem lugar, em paz, umas às outras.
10ἀνέμων σταθμοὶ κατὰ τὸν ἴδιον καιρὸν τὴν λειτουργίαν αὐτῶν ἀπροσκόπως ἐπιτελοῦσιν: ἀέναοί τε πηγαί, πρὸς ἀπόλαυσιν καὶ ὑγείαν δημιουργηθεῖσαι, δίχα ἐλλείψεως παρέχονται τοὺς πρὸς ζωῆς ἀνθρώποις μαζούς: τά τε ἐλάχιστα τῶν ζώων τὰς συνελεύσεις αὐτῶν ἐν ὁμονοίᾳ καὶ εἰρήνῃ ποιοῦνται.
Os postos dos ventos cumprem sem tropeço, no tempo próprio, o seu serviço; as fontes perenes, criadas para o gozo e a saúde, oferecem sem falta os seus seios para a vida dos homens; e os menores dos animais fazem os seus encontros em concórdia e paz.
11ταῦτα πάντα ὁ μέγας δημιουργὸς καὶ δεσπότης τῶν ἁπάντων ἐν εἰρήνῃ καὶ ὁμονοίᾳ προσέταξεν εἶναι, εὐεργετῶν τὰ πάντα, ὑπερεκπερισσῶς δὲ ἡμᾶς τοὺς προσπεφευγότας τοῖς οἰκτιρμοῖς αὐτοῦ διὰ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ,
Todas estas coisas o grande Demiurgo e Soberano de todas as coisas ordenou que existissem em paz e concórdia, fazendo o bem a todas elas, e superabundantemente a nós, que nos refugiamos nas suas compaixões por meio de nosso Senhor Jesus Cristo,
12ᾧ ἡ δόξα καὶ ἡ μεγαλωσύνη εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
a quem sejam a glória e a majestade pelos séculos dos séculos. Amém.
XXI
1Ὁρᾶτε, ἀγαπητοί, μὴ αἱ εὐεργεσίαι αὐτοῦ αἱ πολλαὶ γένωνται εἰς κρίμα ἡμῖν, ἐὰν μὴ ἀξίως αὐτοῦ πολιτευόμενοι τὰ καλὰ καὶ εὐάρεστα ἐνώπιον αὐτοῦ ποιῶμεν μεθ̓ ὁμονοίας.
Vede, amados, que os seus muitos benefícios não se tornem juízo contra nós, se não vivermos de modo digno dele, fazendo em concórdia o que é belo e agradável diante dele.
2λέγει γάρ που: Πνεῦμα κυρίου λύχνος ἐρευνῶν τὰ ταμιεῖα τῆς γαστρός:
Pois diz em certo lugar: O espírito do Senhor é uma lâmpada que perscruta as câmaras interiores do ventre.
3ἴδωμεν. πῶς ἐγγύς ἐστιν, καὶ ὅτι οὐδὲν λέληθεν αὐτὸν τῶν ἐννοιῶν ἡμῶν οὐδὲ τῶν διαλογισμῶν ὧν ποιούμεθα:
Vejamos como ele está perto, e que nenhum dos nossos pensamentos lhe escapa, nem dos raciocínios que fazemos.
4δίκαιον οὖν ἐστὶν μὴ λειποτακτεῖν ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ θελήματος αὐτοῦ.
É justo, pois, que não desertemos da sua vontade.
5μᾶλλον ἀνθρώποις ἄφροσι καὶ ἀνοήτοις καὶ ἐπαιρομένοις καὶ ἐγκαυχωμένοις ἐν ἀλαζονείᾳ τοῦ λόγου αὐτῶν προσκόψωμεν ἢ τῷ θεῷ.
Antes ofendamos homens insensatos, tolos, exaltados e que se gloriam na jactância da sua palavra, do que a Deus.
6τὸν κύριον Ἰησοῦν Χριστόν, οὗ τὸ αἷμα ὑπὲρ ἡμῶν ἐδόθη, ἐντραπῶμεν, τοὺς προηγουμένους ἡμῶν αἰδεσθῶμεν, τοὺς πρεσβυτέρους τιμήσωμεν, τοὺς νέους παιδεύσωμεν τὴν παιδείαν τοῦ φόβου τοῦ θεοῦ, τὰς γυναῖκας ἡμῶν ἐπὶ τὸ ἀγαθὸν διορθωσώμεθα.
Reverenciemos o Senhor Jesus Cristo, cujo sangue foi dado por nós; respeitemos os nossos dirigentes; honremos os anciãos; eduquemos os jovens na disciplina do temor de Deus; encaminhemos as nossas mulheres para o bem.
7τὸ ἀξιαγάπητον τῆς ἁγνείας ἦθος ἐνδειξάσθωσαν, τὸ ἀκέραιον τῆς πραΰτητος αὐτῶν βούλημα ἀποδειξάτωσαν, τὸ ἐπιεικὲς τῆς γλώσσης αὐτῶν διὰ τῆς σιγῆς φανερὸν ποιησάτωσαν, τὴν ἀγάπην αὐτῶν μὴ κατὰ προσκλίσεις, ἀλλὰ πᾶσιν τοῖς φοβουμένοις τὸν θεὸν ὁσίως ἴσην παρεχέτωσαν.
Mostrem elas o caráter digno de amor da castidade; demonstrem a pureza da sua mansidão; tornem manifesta, pelo silêncio, a moderação da sua língua; concedam o seu amor, não segundo parcialidades, mas santamente igual a todos os que temem a Deus.
8τὰ τέκνα ἡμῶν τῆς ἐν Χριστῷ παιδείας μεταλαμβανέτωσαν: μαθέτωσαν, τί ταπεινοφροσύνη παρὰ θεῷ ἰσχύει, τί ἀγάπη ἁγνὴ παρὰ θεῷ δύναται, πῶς ὁ φόβος αὐτοῦ καλὸς καὶ μέγας καὶ σώζων πάντας τοὺς ἐν αὐτῷ ὁσίως ἀναστρεφομένους ἐν καθαρᾷ διανοίᾳ.
Participem os nossos filhos da educação em Cristo: aprendam quanto vale diante de Deus a humildade, quanto pode diante de Deus o amor puro, como o temor dele é belo e grande, e salva todos os que nele andam santamente, com pensamento puro.
9ἐρευνητὴς γάρ ἐστιν ἐννοιῶν καὶ ἐνθυμήσεων: οὗ ἡ πνοὴ αὐτοῦ ἐν ἡμῖν ἐστίν, καὶ ὅταν θέλῃ, ἀνελεῖ αὐτήν.
Pois ele é perscrutador de pensamentos e desejos: o seu sopro está em nós e, quando ele quiser, o tirará.
XXII
1Ταῦτα δὲ πάντα βεβαιοῖ ἡ ἐν Χριστῷ πίστις: καὶ γὰρ αὐτὸς διὰ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου οὕτως προσκαλεῖται ἡμᾶς: Δεῦτε, τέκνα, ἀκούσατέ μου, φόβον κυρίου διδάξω ὑμᾶς.
Todas estas coisas as confirma a fé em Cristo; pois ele mesmo, pelo Espírito Santo, assim nos convoca: Vinde, filhos, ouvi-me; ensinar-vos-ei o temor do Senhor.
2τίς ἐστιν ἄνθρωπος ὁ θέλων ζωήν, ἀγαπῶν ἡμέρας ἰδεῖν ἀγαθάς ;
Quem é o homem que quer a vida e ama ver dias bons?
3παῦσον τὴν γλῶσσάν σου ἀπὸ κακοῦ, καὶ χείλη σου τοῦ μὴ λαλῆσαι δόλον.
Guarda a tua língua do mal, e os teus lábios de falar dolo.
4ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ, καὶ ποίησον ἀγαθόν.
Aparta-te do mal e faze o bem.
5ζήτησον εἰρήνην, καὶ δίωξον αὐτήν:
Busca a paz e segue-a.
6ὀφθαλμοὶ κυρίου ἐπὶ δικαίους, καὶ ὦτα αὐτοῦ πρὸς δέησιν αὐτῶν: πρόσωπον δὲ κυρίου ἐπὶ ποιοῦντας κακά, τοῦ ἐξολεθρεῦσαι ἐκ γῆς τὸ μνημόσυνον αὐτῶν.
Os olhos do Senhor estão sobre os justos, e os seus ouvidos atentos à súplica deles; mas o rosto do Senhor está contra os que fazem o mal, para exterminar da terra a sua memória.
7ἐκέκραξεν ὁ δίκαιος, καὶ ὁ κύριος εἰσήκουσεν αὐτοῦ, καὶ ἐκ πασῶν τῶν θλίψεων αὐτοῦ ἐρύσατο αὐτόν.
Clamou o justo, e o Senhor o ouviu e o livrou de todas as suas tribulações.
8Πολλαὶ αἱ μάστιγες τοῦ ἁμαρτωλοῦ, τοὺς δὲ ἐλπίζοντας ἐπὶ κύριον ἔλεος κυκλώσει.
Muitos são os flagelos do pecador, mas a misericórdia cercará os que esperam no Senhor.
XXIII
1Ὁ οἰκτίρμων κατὰ πάντα καὶ εὐεργετικὸς πατὴρ ἔχει σπλάγχνα ἐπὶ τοὺς φοβουμένους αὐτόν, ἠπίως τε καὶ προσηνῶς τὰς χάριτας αὐτοῦ ἀποδιδοῖ τοῖς προσερχομένοις αὐτῷ ἁπλῇ διανοιᾳ.
O Pai, compassivo em tudo e benfeitor, tem entranhas de misericórdia para com os que o temem; e com brandura e suavidade retribui as suas graças aos que se aproximam dele com pensamento simples.
2διὸ μὴ διψυχῶμεν, μηδὲ ἰνδαλλέσθω ἡ ψυχὴ ἡμῶν ἐπὶ ταῖς ὑπερβαλλούσαις καὶ ἐνδόξοις δωρεαῖς αὐτοῦ.
Por isso, não sejamos de alma dividida, nem a nossa alma se deixe levar por fantasias acerca dos seus dons superabundantes e gloriosos.
3πόρρω γενέσθω ἀφ̓ ἡμῶν ἡ γραφὴ αὕτη, ὅπου λέγει: Ταλαίπωροί εἰσιν οἱ δίψυχοι, οἱ διστάζοντες τῇ ψυχῇ, οἱ λέγοντες: Ταῦτα ἠκούσαμεν καὶ ἐπὶ τῶν πατέρων ἡμῶν, καὶ ἰδού, γεγηράκαμεν, καὶ οὐδὲν ἡμῖν τούτων συνβέβηκεν.
Longe de nós esteja aquela Escritura em que diz: Infelizes os de alma dividida, os que duvidam na alma, os que dizem: Estas coisas ouvimos também no tempo de nossos pais, e eis que envelhecemos, e nada disto nos aconteceu.
4ὧ ἀνόητοι, συμβάλετε ἑαυτοὺς ξύλῳ: λάβετε ἄμπελον: πρῶτον μὲν φυλλοροεῖ, εἶτα βλαστὸς γίνεται, εἶτα φύλλον, εἶτα ἄνθος, καὶ μετὰ ταῦτα ὄμφαξ, εἶτα σταφυλὴ παρεστηκυῖα. ὁρᾶτε, ὅτι ἐν καιρῷ ὀλίγῳ εἰς πέπειρον καταντᾷ ὁ καρπὸς τοῦ ξύλου.
Ó insensatos! Comparai-vos a uma árvore: tomai a videira. Primeiro perde as folhas, depois nasce o rebento, depois a folha, depois a flor, e depois disso o agraço, e então a uva madura que se apresenta. Vedes que em pouco tempo o fruto da árvore chega à maturidade.
5ἐπ’ ἀληθείας ταχὺ καὶ ἐξαίφνης τελειωθήσεται τὸ βούλημα αὐτοῦ, συνεπιμαρτυρούσης καὶ τῆς γραφῆς, ὅτι ταχὺ ἥξει καὶ οὐ χρονιεῖ, καὶ ἐξαίφνης ἥξει ὁ κύριος εἰς τὸν ναὸν αὐτοῦ, καὶ ὁ ἅγιος, ὃν ὑμεῖς προσδοκᾶτε.
Em verdade, depressa e de repente se cumprirá a sua vontade, testemunhando junto também a Escritura que depressa virá, e não tardará, e de repente virá o Senhor ao seu templo — ele, o Santo, a quem vós esperais.
XXIV
1Κατανοήσωμεν, ἀγαπητοί, πῶς ὁ δεσπότης ἐπιδείκνυται διηνεκῶς ἡμῖν τὴν μέλλουσαν ἀνάστασιν ἔσεσθαι, ἧς τὴν ἀπαρχὴν ἐποιήσατο τὸν κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν ἐκ νεκρῶν ἀναστήσας.
Consideremos, amados, como o Soberano nos mostra continuamente a ressurreição que há de vir, da qual fez primícias o Senhor Jesus Cristo, ressuscitando-o dentre os mortos.
2ἴδωμεν, ἀγαπητοί. τὴν κατὰ καιρὸν γινομένην ἀνάστασιν.
Vejamos, amados, a ressurreição que acontece em seu tempo.
3ἡμέρα καὶ νὺξ ἀνάστασιν ἡμῖν δηλοῦσιν: κοιμᾶται ἡ νύξ, ἀνίσταται ἡ ἡμέρα: ἡ ἡμέρα ἄπεισιν, νὺξ ἐπέρχεται.
O dia e a noite nos mostram uma ressurreição: a noite adormece, o dia levanta-se; o dia parte, a noite sobrevém.
4λάβωμεν τοὺς καρπούς: ὁ σπόρος πῶς καὶ τίνα τρόπον γίνεται;
Tomemos os frutos: a semeadura, como e de que modo acontece?
5ἐξῆλθεν ὁ σπείρων καὶ ἔβαλεν εἰς τὴν γῆν ἕκαστον τῶν σπερμάτων, ἅτινα πεσόντα εἰς τὴν γῆν ξηρὰ καὶ γυμνὰ διαλύεται: εἶτ̓ ἐκ τῆς διαλύσεως ἡ μεγαλειότης τῆς προνοίας τοῦ δεσπότου ἀνίστησιν αὐτά, καὶ ἐκ τοῦ ἑνὸς πλείονα αὔξει καὶ ἐκφέρει καρπόν.
Saiu o semeador e lançou à terra cada uma das sementes; e elas, caindo na terra secas e nuas, dissolvem-se. Depois, dessa dissolução, a grandiosidade da providência do Soberano as ressuscita, e de uma só crescem muitas e produzem fruto.
XXV
1Ἴδωμεν τὸ παράδοξον σημεῖον τὸ γινόμενον ἐν τοῖς ἀνατολικοῖς τόποις, τουτέστιν τοῖς περὶ τὴν Ἀραβίαν.
Vejamos o sinal extraordinário que acontece nas regiões orientais, isto é, nas da Arábia.
2ὄρνεον γάρ ἐστιν, ὃ προσονομάζεται φοῖνιξ: τοῦτο μονογενὲς ὑπάρχον ζῇ ἔτη πεντακόσια, γενόμενόν τε ἤδη πρὸς ἀπόλυσιν τοῦ ἀποθανεῖν αὐτό, σηκὸν ἑαυτῷ ποιεῖ ἐκ λιβάνου καὶ σμύρνης καὶ τῶν λοιπῶν ἀρωμάτων, εἰς ὃν πληρωθέντος τοῦ χρόνου εἰσέρχεται καὶ τελευτᾷ.
Há uma ave, que recebe o nome de fênix. Ela, sendo única da sua espécie, vive quinhentos anos; e, quando já se aproxima da dissolução, de morrer, faz para si um ninho de incenso, mirra e outros aromas, no qual, cumprido o tempo, entra e morre.
3σηπομένης δὲ τῆς σαρκὸς σκώληξ τις γεννᾶται, ὃς ἐκ τῆς ἰκμάδος τοῦ τετελευτηκότος ζώου ἀνατρεφόμενος πτεροφυεῖ: εἶτα γενναῖος γενόμενος αἴρει τὸν σηκὸν ἐκεῖνον, ὅπου τὰ ὀστᾶ τοῦ προγεγονότος ἐστίν, καὶ ταῦτα βαστάζων διανύει ἀπὸ τῆς Ἀραβικῆς χώρας ἕως τῆς Αἰγύπτου εἰς τὴν λεγομένην Ἡλιούπολιν,
Apodrecendo, porém, a carne, gera-se um verme, que, nutrido da umidade do animal morto, cria asas; depois, tornado vigoroso, levanta aquele ninho onde estão os ossos do que existiu antes e, carregando-os, atravessa desde a terra da Arábia até o Egito, à cidade chamada Heliópolis;
4καὶ ἡμέρας, βλεπόντων πάντων, ἐπιπτὰς ἐπὶ τὸν τοῦ ἡλίου βωμὸν τίθησιν αὐτὰ καὶ οὕτως εἰς τοὐπίσω ἀφορμᾷ.
e, em pleno dia, à vista de todos, voando sobre o altar do sol, ali os depõe, e assim parte de volta.
5οἱ οὖν ἱερεῖς ἐπισκέπτονται τὰς ἀναγραφὰς τῶν χρόνων καὶ εὑρίσκουσιν αὐτὸν πεντακοσιοστοῦ ἔτους πεπληρωμένου ἐληλυθέναι.
Os sacerdotes, então, examinam os registros dos tempos e verificam que ela veio completados os quinhentos anos.
XXVI
1Μέγα καὶ θαυμαστὸν οὖν νομίζομεν εἶναι, εἰ ὁ δημιουργὸς τῶν ἁπάντων ἀνάστασιν ποιήσεται τῶν ὁσίως αὐτῷ δουλευσάντων ἐν πεποιθήσει πίστεως ἀγαθῆς, ὅπου καὶ δἰ ὀρνέου δείκνυσιν ἡμῖν τὸ μεγαλεῖον τῆς ἐπαγγελίας αὐτοῦ;
Julgaremos, pois, grande e admirável que o Demiurgo de todas as coisas faça a ressurreição dos que santamente o serviram, na confiança de uma fé boa, quando até por meio de uma ave nos mostra a grandiosidade da sua promessa?
2λέγει γάρ που: Καὶ ἐξαναστήσεις με, καὶ ἐξομολογήσομαί σοι, καί: Ἐκοιμήθην καὶ ὕπνωσα, ἐξηγέρθην, ὅτι σὺ μετ̓ ἐμοῦ εἶ.
Pois diz em certo lugar: E me levantarás, e eu te louvarei; e: Deitei-me e dormi; despertei, porque tu estás comigo.
3καὶ πάλιν Ἰὼβ λέγει: Καὶ ἀναστήσεις τὴν σάρκα μου ταύτην τὴν ἀναντλήσασαν ταῦτα πάντα.
E de novo Jó diz: E ressuscitarás esta minha carne, que suportou todas estas coisas.
XXVII
1Ταύτῃ οὖν τῇ ἐλπίδι προσδεδέσθωσαν αἱ ψυχαὶ ἡμῶν τῷ πιστῷ ἐν ταῖς ἐπαγγελίαις καὶ τῷ δικαίῳ ἐν τοῖς κρίμασιν.
Com esta esperança, pois, liguem-se as nossas almas àquele que é fiel nas promessas e justo nos juízos.
2ὁ παραγγείλας μὴ ψεύδεσθαι, πολλῷ μᾶλλον αὐτὸς οὐ ψεύσεται: οὐδὲν γὰρ ἀδύνατον παρὰ τῷ θεῷ εἰ μὴ τὸ ψεύσασθαι.
Aquele que ordenou não mentir, muito mais ele próprio não mentirá; pois nada é impossível a Deus, exceto mentir.
3ἀναζωπυρησάτω οὖν ἡ πίστις αὐτοῦ ἐν ἡμῖν, καὶ νοήσωμεν ὅτι πάντα ἐγγὺς αὐτῷ ἐστιν.
Reavive-se, pois, em nós a fé nele, e consideremos que todas as coisas lhe estão próximas.
4ἐν λόγῳ τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ συνεστήσατο τὰ πάντα, καὶ ἐν λόγῳ δύναται αὐτὰ καταστρέψαι.
Pela palavra da sua majestade constituiu todas as coisas, e pela palavra pode destruí-las.
5Τίς ἐρεῖ αὐτῷ: Τί ἐποίησας; ἢ τίς ἀντιστήσεται τῷ κράτει τῆς ἰσχύος αὐτοῦ; ὅτε θέλει καὶ ὡς θέλει ποιήσει πάντα, καὶ οὐδὲν μὴ παρέλθῃ τῶν δεδογματισμένων ὑπ’ αὐτοῦ.
Quem lhe dirá: Que fizeste? Ou quem resistirá ao poder da sua força? Quando quer e como quer, fará todas as coisas, e nada passará do que foi por ele decretado.
6πάντα ἐνώπιον αὐτοῦ εἰσίν, καὶ οὐδὲν λέληθεν τὴν βουλὴν αὐτοῦ,
Todas as coisas estão diante dele, e nada escapa ao seu conselho,
7εἰ οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν θεοῦ, ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα: ἡ ἡμέρα τῇ ἡμέρᾳ ἐρεύγεται ῥῆμα, καὶ νὺξ νυκτὶ ἀναγγέλλει γνῶσιν: καὶ οὐκ εἰσὶν λόγοι οὐδὲ λαλιαί, ὧν οὐχὶ ἀκούονται αἱ φωναὶ αὐτῶν.
se os céus narram a glória de Deus, e o firmamento anuncia a obra das suas mãos; o dia ao dia profere palavra, e a noite à noite anuncia conhecimento; e não há palavras nem discursos cujas vozes não se ouçam.
XXVIII
1Πάντων οὖν βλεπομένων καὶ ἀκουομένων, φοβηθῶμεν αὐτόν, καὶ ἀπολίπωμεν φαύλων ἔργων μιαρὰς ἐπιθυμίας, ἵνα τῷ ἐλέει αὐτοῦσκεπασθῶμεν ἀπὸ τῶν μελλόντων κριμάτων.
Sendo, pois, todas as coisas vistas e ouvidas, temamo-lo e abandonemos os desejos abomináveis das obras más, para que pela sua misericórdia sejamos abrigados dos juízos vindouros.
2ποῦ γάρ τις ἡμῶν δύναται φυγεῖν ἀπὸ τῆς κραταιᾶς χειρὸς αὐτοῦ; ποῖος δὲ κόσμος δέξεταί τινα τῶν αὐτομολούντων ἀπ̓ αὐτοῦ;
Pois para onde pode algum de nós fugir da sua mão poderosa? E que mundo receberá algum dos que desertam dele?
3λέγει γάρ που τὸ γραφεῖον: Ποῦ ἀφήξω καὶ ποῦ κρυβήσομαι ἀπὸ τοῦ προσώπου σου; ἐὰν ἀναβῶ εἰς τὸν οὐρανόν, σὺ ἐκεῖ εἶ: ἐὰν ἀπέλθω εἰς τὰ ἔσχατα τῆς γῆς. ἐκεῖ ἡ δεξιά σου: ἐὰν καταστρώσω εἰς τὰς ἀβύσσους, ἐκεῖ τὸ πνεῦμά σου.
Pois diz em certo lugar o Livro: Para onde irei e onde me esconderei do teu rosto? Se subir ao céu, tu lá estás; se me for até os confins da terra, lá está a tua direita; se me deitar nos abismos, lá está o teu espírito.
4ποῖ οὖν τις ἀπέλθῃ ἢ ποῦ ἀποδράσῃ ἀπὸ τοῦ τὰ πάντα ἐμπεριέχοντος;
Para onde, pois, alguém irá, ou para onde fugirá daquele que abarca todas as coisas?
XXIX
1Προσέλθωμεν οὖν αὐτῷ ἐν ὁσιότητι ψυχῆς, ἁγνὰς καὶ ἀμιάντους χεῖρας αἴροντες πρὸς αὐτόν, ἀγαπῶντες τὸν ἐπιεικῆ καὶ εὔσπλαγχνον πατέρα ἡμῶν, ὃς ἐκλογῆς μέρος ἡμᾶς ἐποίησεν ἑαυτῷ.
Aproximemo-nos, pois, dele em santidade de alma, levantando para ele mãos puras e sem mancha, amando o nosso Pai moderado e compassivo, que fez de nós uma porção de eleição para si.
2οὕτω γὰρ γέγραπται: Ὅτε διεμέριζεν ὁ ὕψιστος ἔθνη, ὡς διέσπειρεν υἱοὺς Ἀδάμ, ἔστησεν ὅρια ἐθνῶν κατὰ ἀριθμὸν ἀγγέλων θεοῦ. ἐγενήθη μερὶς κυρίου λαὸς αὐτοῦ Ἰακώβ, σχοίνισμα κληρονομίας αὐτοῦ Ἰσραήλ.
Pois assim está escrito: Quando o Altíssimo dividia as nações, quando dispersava os filhos de Adão, fixou os limites das nações segundo o número dos anjos de Deus. Tornou-se porção do Senhor o seu povo Jacó; parcela da sua herança, Israel.
3καὶ ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει: Ἰδού, κύριος λαμβάνει ἑαυτῷ ἔθνος ἐκ μέσου ἐθνῶν, ὥσπερ λαμβάνει ἄνθρωπος τὴν ἀπαρχὴν αὐτοῦ τῆς ἅλω: καὶ ἐξελεύσεται ἐκ τοῦ ἔθνους ἐκείνου ἅγια ἁγίων.
E em outro lugar diz: Eis que o Senhor toma para si uma nação do meio das nações, como um homem toma as primícias da sua eira; e daquela nação sairá o santo dos santos.
XXX
1Αγίου οὖν μερὶς ὑπάρχοντες ποιήσωμεν τὰ τοῦ ἁγιασμοῦ πάντα, φεύγοντες καταλαλιάς, μιαράς τε καὶ ἀνάγνους συμπλοκάς, μέθας τε καὶ νεωτερισμοὺς καὶ βδελυκτὰς ἐπιθυμίας, μυσερὰν μοιχείαν, βδελυκτὴν ὑπερηφανίαν.
Sendo, pois, porção do Santo, façamos tudo o que pertence à santificação, fugindo das maledicências, dos enlaces impuros e impudicos, das embriaguezes, das paixões por novidades e dos desejos abomináveis, do adultério repugnante, da soberba abominável.
2Θεὸς γάρ, φησίν, ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσιν χάριν.
Pois Deus, diz a Escritura, resiste aos soberbos, mas dá graça aos humildes.
3κολληθῶμεν οὖν ἐκείνοις, οἷς ἡ χάρις ἀπὸ τοῦ θεοῦ δέδοται: ἐνδυσώμεθα τὴν ὁμόνοιαν ταπεινοφρονοῦντες, ἐγκρατευόμενοι, ἀπὸ παντὸς ψιθυρισμοῦ καὶ καταλαλιᾶς πόρρω ἑαυτοὺς ποιοῦντες, ἔργοις δικαιούμενοι, μὴ λόγοις.
Unamo-nos, pois, àqueles a quem a graça de Deus foi dada. Revistamo-nos da concórdia, humildes de coração, temperantes, pondo-nos longe de toda murmuração e maledicência, justificados por obras, não por palavras.
4λέγει γάρ: Ὁ τὰ πολλὰ λέγων καὶ ἀντακούσεται: ἢ ὁ εὔλαλος οἴεται εἶναι δίκαιος;
Pois diz: Quem fala muito, ouvirá também em resposta; ou acaso o falador julga ser justo?
5εὐλογημένος γεννητὸς γυναικὸς ὀλιγόβιος. μὴ πολὺς ἐν ῥήμασιν γίνου.
Bendito o nascido de mulher que vive pouco. Não sejas abundante em palavras.
6ὁ ἔπαινος ἡμῶν ἔστω ἐν θεῷ καὶ μὴ ἐξ αὐτῶν: αὐτεπαινέτους γὰρ μισεῖ ὁ θεός.
O nosso louvor esteja em Deus, e não venha de nós mesmos; pois Deus odeia os que louvam a si mesmos.
7ἡ μαρτυρία τῆς ἀγαθῆς πράξεως ἡμῶν διδόσθω ὑπ’ ἄλλων, καθὼς ἐδόθη τοῖς πατράσιν ἡμῶν τοῖς δικαίοις.
O testemunho da nossa boa ação seja dado por outros, como foi dado aos nossos pais, os justos.
8θράσος καὶ αὐθάδεια καὶ τόλμα τοῖς κατηραμένοις ὑπὸ τοῦ θεοῦ: ἐπιείκεια καὶ ταπεινοφροσύνη καὶ πραΰτης παρὰ τοῖς ηὐλογημένοις ὑπὸ τοῦ θεοῦ.
Ousadia, arrogância e temeridade pertencem aos amaldiçoados por Deus; moderação, humildade e mansidão, aos abençoados por Deus.
XXXI
1Κολληθῶμεν οὖν τῇ εὐλογίᾳ αὐτοῦ καὶ ἴδωμεν, τίνες αἱ ὁδοὶ τῆς εὐλογίας. ἀνατυλίξωμεν τὰ ἀπ̓ ἀρχῆς γενόμενα.
Apeguemo-nos, pois, à sua bênção, e vejamos quais são os caminhos da bênção. Desenrolemos o que aconteceu desde o princípio.
2τίνος χάριν ηὐλογήθη ὁ πατὴρ ἡμῶν Ἀβραάμ, οὐχὶ δικαιοσύνην καὶ ἀλήθειαν διὰ πίστεως ποιήσας;
Por que razão foi abençoado o nosso pai Abraão? Não foi por ter praticado justiça e verdade, mediante a fé?
3Ἰσαὰκ μετὰ πεποιθήσεως γινώσκων τὸ μέλλον ἡδέως προσήγετο θυσία.
Isaque, com confiança, conhecendo o que estava para vir, de bom grado se deixava conduzir como sacrifício.
4Ἰακὼβ μετὰ ταπεινοφροσύνης ἐξεχώρησεν τῆς γῆς αὐτοῦ δἰ ἀδελφὸν καὶ ἐπορεύθη πρὸς Λαβὰν καὶ ἐδούλευσεν, καὶ ἐδόθη αὐτῷ τὸ δωδεκάσκηπτρον τοῦ Ἰσραήλ.
Jacó, com humildade, retirou-se da sua terra por causa do irmão, foi para junto de Labão e serviu; e foi-lhe dado o cetro das doze tribos de Israel.
XXXII
1Ὃ ἐάν τις καθ̓ ἓν ἕκαστον εἰλικρινῶς κατανοήσῃ, ἐπιγνώσεται μεγαλεῖα τῶν ὑπ’ αὐτοῦ δεδομένων δωρεῶν.
Se alguém considerar sinceramente cada um destes pontos, reconhecerá a grandiosidade dos dons por ele concedidos.
2ἐξ αὐτοῦ γὰρ ἱερεῖς καὶ Λευῖται πάντες οἱ λειτουργοῦντες τῷ θυσιαστηρίῳ τοῦ θεοῦ: ἐξ αὐτοῦ ὁ κύριος Ἰησοῦς τὸ κατὰ σάρκα. ἐξ αὐτοῦ βασιλεῖς καὶ ἄρχοντες καὶ ἡγούμενοι κατὰ τὸν Ἰούδαν: τὰ δὲ λοιπὰ σκῆπτρα αὐτοῦ οὐκ ἐν μικρᾷ δόξῃ ὑπάρχουσιν, ὡς ἐπαγγειλαμένου τοῦ θεοῦ, ὅτι ἔσται τὸ σπέρμα σου ὡς οἱ ἀστέρες τοῦ οὐρανοῦ.
Pois dele procedem os sacerdotes e levitas, todos os que servem ao altar de Deus; dele, o Senhor Jesus segundo a carne; dele, reis, príncipes e chefes, pela linhagem de Judá; e os seus demais cetros não estão em pequena glória, pois Deus prometeu: A tua descendência será como as estrelas do céu.
3πάντες οὖν ἐδοξάσθησαν καὶ ἐμεγαλύνθησαν οὐ δἰ αὐτῶν ἢ τῶν ἔργων αὐτῶν ἢ τῆς δικαιοπραγίας ἧς κατειργάσαντο, ἀλλὰ διὰ τοῦ θελήματος αὐτοῦ.
Todos, pois, foram glorificados e engrandecidos não por si mesmos, nem pelas suas obras, nem pela justiça que praticaram, mas pela vontade dele.
4καὶ ἡμεῖς οὖν, διὰ θελήματος αὐτοῦ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ κληθέντες, οὐ δἰ ἑαυτῶν δικαιούμεθα, οὐδὲ διὰ τῆς ἡμετέρας σοφίας ἢ συνέσεως ἢ εὐσεβείας ἢ ἔργων ὦν κατειργασάμεθα ἐν ὁσιότητι καρδίας, ἀλλὰ διὰ τῆς πίστεως, δἰ ἦς πάντας τοὺς ἀπ̓ αἰῶνος ʽ??ʼ παντοκράτωρ θεὸς ἐδικαίωσεν: ᾧ ἔστω ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
E nós, portanto, chamados em Cristo Jesus pela sua vontade, não somos justificados por nós mesmos, nem pela nossa sabedoria, ou entendimento, ou piedade, ou pelas obras que praticamos em santidade de coração, mas pela fé, pela qual o Deus todo-poderoso justificou todos os que existiram desde a eternidade; a ele seja a glória pelos séculos dos séculos. Amém.
XXXIII
1Τί οὖν ποιήσωμεν, ἀδελφοί; ἀργήσωμεν ἀπὸ τῆς ἀγαθοποιΐας καὶ ἐγκαταλίπωμεν τὴν ἀγάπην; μηθαμῶς τοῦτο ἐάσαι ὁ δεσπότης ἐφ̓ ἡμῖν γε γενηθῆναι, ἀλλὰ σπεύσωμεν μετὰ ἐκτενείας καὶ προθυμίας πᾶς ἔργον ἀγαθὸν ἐπιτελεῖν.
Que faremos, pois, irmãos? Cessaremos de fazer o bem e abandonaremos o amor? De modo nenhum permita o Soberano que isso aconteça, ao menos conosco; mas apressemo-nos, com zelo e prontidão, a realizar toda boa obra.
2αὐτὸς γὰρ ὁ δημιουργὸς καὶ δεσπότης τῶν ἁπάντων ἐπὶ τοῖς ἔργοις αὐτοῦ ἀγαλλιᾶται.
Pois o próprio Demiurgo e Soberano de todas as coisas exulta nas suas obras.
3τῷ γὰρ παμμεγεθεστάτῳ αὐτοῦ κράτει οὐρανοὺς ἐστήρισεν καὶ τῇ ἀκαταλήπτῳ αὐτοῦ συνέσει διεκόσμησεν αὐτούς: γῆν τε διεχώρισεν ἀπὸ τοῦ περιέχοντος αὐτὴν ὕδατος καὶ ἥδρασεν ἐπὶ τὸν ἀσφαλῆ τοῦ ἰδίου βουλήματος θεμέλιον: τά τε ἐν αὐτῇ ζῶα φοιτῶντα τῇ ἑαυτοῦ διατάξει ἐκέλευσεν εἶναι: θάλασσαν καὶ τὰ ἐν αὐτῇ ζῶα προετοιμάσας ἐνέκλεισεν τῇ ἑαυτοῦ δυνάμει.
Com o seu poder supremo firmou os céus, e com o seu entendimento incompreensível os ordenou; separou a terra da água que a envolvia e a assentou sobre o fundamento seguro da sua própria vontade; e ordenou, com a sua disposição, que existissem os seres vivos que nela circulam; o mar e os seres vivos que nele há, tendo-os preparado de antemão, encerrou-os com o seu poder.
4ἐπὶ πᾶσι τὸ ἐξοχώτατον καὶ παμμέγεθες κατὰ διάνοιαν, ἄνθρωπον, ταῖς ἱεραῖς καὶ ἀμώμοις χερσὶν ἔπλασεν τῆς ἑαυτοῦ εἰκόνος χαρακτῆρα.
Acima de tudo, com as suas mãos santas e imaculadas, plasmou o que há de mais excelente e de maior grandeza pela inteligência: o homem, cunho da sua própria imagem.
5οὕτως γάρ φησιν ὁ θεός: Ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ̓ εἰκόνα καὶ καθ̓ ὁμοίωσιν ἡμετέραν: καὶ ἐποίησεν ὁ θεὸς τὸν ἄνθρωπον, ἄρσεν καὶ θῆλυ ἐποίησεν αὐτούς.
Pois assim diz Deus: Façamos o homem à nossa imagem e semelhança. E Deus fez o homem; macho e fêmea os fez.
6ταῦτα οὖν πάντα τελειώσας ἐπῄνεσεν αὐτὰ καὶ ηὐλόγησεν καὶ εἶπεν: Αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε.
Tendo, pois, completado todas estas coisas, ele as louvou e abençoou, e disse: Crescei e multiplicai-vos.
7ἴδωμεν, ὅτι ἐν ἔργοις ἀγαθοῖς πάντες ἐκοσμήθησαν οἱ δίκαιοι, καὶ αὐτὸς δὲ ὁ κύριος ἔργοις ἀγαθοῖς ἑαυτὸν κοσμήσας ἐχάρη.
Vejamos que todos os justos foram adornados com boas obras; e o próprio Senhor, tendo-se adornado com boas obras, alegrou-se.
8ἔχοντες οὖν τοῦτον τὸν ὑπογραμμὸν ἀόκνως προσέλθωμεν τῷ θελήματι αὐτοῦ: ἐξ ὅλης τῆς ἰσχύος ἡμῶν ἐργασώμεθα ἔργον δικαιοσύνης.
Tendo, pois, este modelo, venhamos sem hesitação à sua vontade; trabalhemos com toda a nossa força a obra da justiça.
XXXIV
1Ὁ ἀγαθὸς ἐργάτης μετὰ παρρησίας λαμβάνει τὸν ἄρτον τοῦ ἔργου αὐτοῦ, ὁ νωθρὸς καὶ παρειμένος οὐκ ἀντοφθαλμεῖ τῷ ἐργοπαρέκτῃ αὐτοῦ,
O bom trabalhador recebe com franqueza o pão do seu trabalho; o preguiçoso e negligente não encara de frente aquele que lhe dá o trabalho.
2δέον οὖν ἐστὶν προθύμους ἡμᾶς εἶναι εἰς ἀγαθοποιΐαν: ἐξ αὐτοῦ γάρ ἐστιν τὰ πάντα.
É necessário, pois, que sejamos prontos para fazer o bem; pois dele vêm todas as coisas.
3προλέγει γὰρ ἡμῖν: Ἰδοὺ ὁ κύριος, καὶ ὁ μισθὸς αὐτοῦ πρὸ προσώπου αὐτοῦ, ἀποδοῦναι ἑκάστῳ κατὰ τὸ ἔργον αὐτοῦ.
Pois ele nos previne: Eis o Senhor, e a sua recompensa está diante do seu rosto, para retribuir a cada um segundo a sua obra.
4προτρέπεται οὖν ἡμᾶς πιστεύοντας ἐξ ὅλης τῆς καρδίας ἐπ’ αὐτῷ, μὴ ἀργοὺς μηδὲ παρειμένους εἶναι ἐπὶ πᾶν ἔργον ἀγαθόν.
Exorta-nos, pois, a que, crendo nele de todo o coração, não sejamos preguiçosos nem negligentes para toda boa obra.
5τὸ καύχημα ἡμῶν καὶ ἡ παρρησία ἔστω ἐν αὐτῷ: ὑποτασσώμεθα τῷ θελήματι αὐτοῦ: κατανοήσωμεν τὸ πᾶν πλῆθος τῶν ἀγγέλων αὐτοῦ, πῶς τῷ θελήματι αὐτοῦ λειτουργοῦσιν παρεστῶτες.
O nosso orgulho e a nossa confiança estejam nele; submetamo-nos à sua vontade; consideremos toda a multidão dos seus anjos, como, postados diante dele, servem à sua vontade.
6λέγει γὰρ ἡ γραφή: Μύριαι μυριάδες παρειστήκεισαν αὐτῷ, καὶ χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ, καὶ ἐκέκραγον, Ἅγιος, ἅγιος, ἅγιος κύριος σαβαώθ, πλήρης πᾶσα ἡ κτίσις τῆς δόξης αὐτοῦ.
Pois diz a Escritura: Miríades de miríades estavam diante dele, e milhares de milhares o serviam, e clamavam: Santo, santo, santo é o Senhor Sabaoth; cheia está toda a criação da sua glória.
7καὶ ἡμεῖς, οὖν, ἐν ὁμονοίᾳ ἐπὶ τὸ αὐτὸ συναχθέντες τῇ συνειδήσει, ὡς ἐξ ἑνὸς στόματος βοήσωμεν πρὸς αὐτὸν ἐκτενῶς εἰς τὸ μετόχους ἡμᾶς γενέσθαι τῶν μεγάλων καὶ ἐνδόξων ἐπαγγελιῶν αὐτοῦ.
Também nós, pois, reunidos em concórdia num mesmo lugar, na consciência, clamemos a ele intensamente, como de uma só boca, para nos tornarmos participantes das suas grandes e gloriosas promessas.
8λέγει γάρ: Ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν, καὶ οὕς οὐκ ἤκουσεν, καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ὅσα ἡτοίμασεν κύριος τοῖς ὑπομένουσιν αὐτόν.
Pois diz: O olho não viu, nem o ouvido ouviu, nem subiu ao coração do homem quanto o Senhor preparou para os que o aguardam.
XXXV
1Ὡς μακάρια καὶ θαυμαστὰ τὰ δῶρα τοῦ θεοῦ, ἀγαπητοί.
Como são bem-aventurados e admiráveis os dons de Deus, amados!
2ζωὴ ἐν ἀθανασίᾳ, λαμπρότης ἐν δικαιοσύνῃ, ἀλήθεια ἐν παρρησίᾳ, πίστις ἐν πεποιθήσει, ἐγκράτεια ἐν ἁγιασμῷ: καὶ ταῦτα ὑπέπιπτεν πάντα ὑπὸ τὴν διάνοιαν ἡμῶν.
Vida em imortalidade, esplendor em justiça, verdade em franqueza, fé em confiança, continência em santificação: e todas estas coisas caem sob o nosso entendimento.
3τίνα οὖν ἄρα ἐστὶν τὰ ἑτοιμαζόμενα τοῖς ὑπομένουσιν; ὁ δημιουργὸς καὶ πατὴρ τῶν αἰώνων ὁ πανάγιος αὐτὸς γινώσκει τὴν ποσότητα καὶ τὴν καλλονὴν αὐτῶν.
Quais serão, então, as que estão preparadas para os que perseveram? O Demiurgo e Pai dos séculos, o todo-santo, ele mesmo conhece a sua quantidade e a sua beleza.
4ἡμεῖς οὖν ἀγωνισώμεθα εὑρεθῆναι ἐν τῷ ἀριθμῷ τῶν ὑπομενόντων, ὅπως μεταλάβωμεν τῶν ἐπηγγελμένων δωρεῶν.
Nós, pois, lutemos para sermos achados no número dos que perseveram, a fim de participarmos dos dons prometidos.
5πῶς δὲ ἔσται τοῦτο, ἀγαπητοί; ἐὰν ἐστηριγμενη ᾖ ἡ διάνοια ἡμῶν πιστῶς πρὸς τὸν θεόν, ἐὰν ἐκζητῶμεν τὰ εὐάρεστα καὶ εὐπρόσδεκτα αὐτῷ, ἐὰν ἐπιτελέσωμεν τὰ ἀνήκοντα τῇ ἀμώμῳ βουλήσει αὐτοῦ, καὶ ἀκολουθήσωμεν τῇ ὁδῷ τῆς ἀληθείας, ἀπορρίψαντες ἀφ̓ ἑαυτῶν πᾶσαν ἀδικίαν καὶ πονηρίαν, πλεονεξίαν, ἔρεις, κακοηθείας τε καὶ δόλους, ψιθυρισμούς τε καὶ καταλαλιάς, θεοστυγίαν, ὑπερηφανίαν τε καὶ ἀλαζονείαν, κενοδοξίαν τε καὶ ἀφιλοξενίαν.
Mas como será isso, amados? Se o nosso entendimento estiver firmado com fé em Deus; se buscarmos o que lhe é agradável e aceitável; se cumprirmos o que convém à sua vontade imaculada e seguirmos o caminho da verdade, lançando fora de nós toda injustiça e maldade, avareza, contendas, malícias e dolos, murmurações e maledicências, ódio a Deus, soberba e jactância, vanglória e inospitalidade.
6ταῦτα γὰρ οἱ πράσσοντες στυγητοὶ τῷ θεῷ ὑπάρχουσιν: οὐ μόνον δὲ οἱ πράσσοντες αὐτά, ἀλλά καὶ οἱ συνευδοκοῦντες αὐτοῖς.
Pois os que praticam estas coisas são odiosos a Deus; e não somente os que as praticam, mas também os que as aprovam.
7λέγει γὰρ ἡ γραφή: Τῷ δὲ ἁμαρτωλῷ εἶπεν ὁ θεός: Ἱνατί σὺ διηγῇ τὰ δικαιώματά μου, καὶ ἀναλαμβάνεις τὴν διαθήκην μου ἐπὶ στόματός σου;
Pois diz a Escritura: Ao pecador, porém, disse Deus: Por que narras tu os meus preceitos e tomas a minha aliança na tua boca?
8σὺ δὲ ἐμίσησας παιδείαν καὶ ἐξέβαλες τοὺς λόγους μου εἰς τὰ ὀπίσω. εἰ ἐθεώρεις κλέπτην. συνέτρεχες αὐτῷ, καὶ μετὰ μοιχῶν τὴν μερίδα σου ἐτίθεις. τὸ στόμα σου ἐπλεόνασεν κακίαν, καὶ ή γλῶσσα σου περιέπλεκεν δολιότητα. καθήμενος κατὰ τοῦ ἀδελφοῦ σου κατελάλεις, καὶ κατὰ τοῦ υἱοῦ τῆς μητρός σου ἐτίθεις σκάνδαλον.
Tu odiaste a disciplina e lançaste as minhas palavras para trás. Se vias um ladrão, corrias com ele; e com os adúlteros punhas a tua porção. A tua boca multiplicou a malícia, e a tua língua tecia a falsidade. Sentado, falavas contra o teu irmão, e contra o filho da tua mãe punhas escândalo.
9ταῦτα ἐποίησας, καὶ ἐσίγησα: ὑπέλαβες, ἄνομε, ὅτι ἔσομαί σοι ὅμοιος.
Fizeste estas coisas, e eu calei; supuseste, iníquo, que eu seria semelhante a ti.
10ἐλέγξω σε καὶ παραστήσω σε κατὰ προσωπόν σου.
Eu te arguirei e te porei diante do teu próprio rosto.
11σύνετε δὴ ταῦτα, οἱ ἐπιλανθανόμενοι τοῦ θεοῦ. μήποτε ἁρπάσῃ ὡς λέων, καὶ μὴ ᾖ ὁ ῥυόμενος.
Entendei, pois, estas coisas, vós que vos esqueceis de Deus, para que ele não vos arrebate como um leão, sem que haja quem vos livre.
12θυσία αἰνέσεως δοξάσει με, καὶ ἐκεῖ ὁδός, ᾗ δείξω αὐτῷ τὸ σωτήριον τοῦ θεοῦ.
O sacrifício de louvor me glorificará: e ali está o caminho em que lhe mostrarei a salvação de Deus.
XXXVI
1Αὕτη ἡ ὁδός, ἀγαπητοί, ἐν ᾖ εὕρομεν τὸ σωτήριον ἡμῶν, Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν ἀρχιερέα τῶν προσφορῶν ἡμῶν, τὸν προστάτην καὶ βοηθὸν τῆς ἀσθενείας ἡμῶν.
Este é o caminho, amados, em que encontramos a nossa salvação: Jesus Cristo, o sumo sacerdote das nossas ofertas, o protetor e auxiliador da nossa fraqueza.
2διὰ τούτου ἀτενίζομεν εἰς τὰ ὕψη τῶν οὐρανῶν, διὰ τούτου ἐνοπτριζόμεθα τὴν ἄμωμον καὶ ὑπερτάτην ὄψιν αὐτοῦ, διὰ τούτου ἠνεῴχθησαν ἡμῶν οἱ ὀφθαλμοὶ τῆς καρδίας, διὰ τούτου ἡ ἀσύνετος καὶ ἐσκοτωμένη διάνοια ἡμῶν ἀναθάλλει εἰς τὸ φῶς, διὰ τούτου ἠθέλησεν ὁ δεσπότης τῆς ἀθανάτου γνώσεως ἡμᾶς γεύσασθαι, ὃς ὦν ἀπαύγασμα τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ, τοσούτῳ μείζων ἐστὶν ἀγγέλων, ὅσῳ διαφορώτερον ὄνομα κεκληρονόμηκεν.
Por ele fitamos as alturas dos céus; por ele contemplamos, como num espelho, a sua face imaculada e altíssima; por ele foram abertos os olhos do nosso coração; por ele o nosso entendimento insensato e obscurecido refloresce para a luz; por ele o Soberano quis que provássemos o conhecimento imortal — ele que, sendo o resplendor da majestade de Deus, é tanto maior que os anjos quanto mais excelente é o nome que herdou.
3γέγραπται γὰρ οὕτως: Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα.
Pois assim está escrito: Aquele que faz dos seus anjos espíritos, e dos seus ministros, chama de fogo.
4ἐπὶ δὲ τῷ υἱῷ αὐτοῦ οὕτως εἶπεν ὁ δεσπότης. Υἱός μου εἶ σύ, ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε: αἴτησαι παῤ ἐμοῦ, καὶ δώσω σοι ἔθνη τὴν κληρονομίαν σου καὶ τὴν κατάσχεσίν σου τὰ πέρατα τῆς γῆς.
Mas, acerca do seu Filho, assim disse o Soberano: Tu és meu Filho; eu hoje te gerei. Pede-me, e te darei as nações por tua herança, e por tua possessão os confins da terra.
5καὶ πάλιν λέγει πρὸς αὐτόν: Κάθον ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου.
E de novo lhe diz: Senta-te à minha direita, até que eu ponha os teus inimigos como escabelo dos teus pés.
6τίνες οὖν οἱ ἐχθροί; οἱ φαῦλοι καὶ ἀντιτασσομενοι τῷ θελήματι αὐτοῦ.
Quem são, pois, os inimigos? Os maus e os que se opõem à vontade dele.
XXXVII
1Στρατευσώμεθα οὖν, ἄνδρες ἀδελφοί, μετὰ πάσης ἐκτενείας ἐν τοῖς ἀμώμοις προστώγμασιν αὐτοῦ.
Militemos, pois, homens irmãos, com todo o empenho, sob as suas ordens imaculadas.
2κατανοήσωμεν τοὺς στρατευομένους τοῖς ἡγουμένοις ἡμῶν, πῶς εὐτάκτως, πῶς ἑκτικῶς, πῶς ὑποτεταγμένως ἐπιτελοῦσιν τὰ διατασσόμενα.
Consideremos os que militam sob os nossos comandantes: com que boa ordem, com que docilidade, com que submissão cumprem o que lhes é ordenado.
3οὐ πάντες εἰσὶν ἔπαρχοι οὐδὲ χιλίαρχοι οὐδὲ ἑκατόνταρχαι οὐδὲ πεντηκόνταρχοι οὐδὲ τὸ καθεξῆς, ἀλλ̓ ἕκαστος ἐν τῷ ἰδίῳ τάγματι τὰ ἐπιτασσόμενα ὑπὸ τοῦ βασιλέως καὶ τῶν ἡγουμένων ἐπιτελεῖ.
Nem todos são prefeitos, nem tribunos, nem centuriões, nem chefes de cinquenta, e assim por diante; mas cada um, na sua própria ordem, executa o que é ordenado pelo rei e pelos comandantes.
4οἱ μεγάλοι δίχα τῶν μικρῶν οὐ δύνανται εἶναι, οὔτε οἱ μικροὶ δίχα τῶν μεγάλων: σύγκρασίς τίς ἐστιν ἐν πᾶσιν, καὶ ἐν τούτοις χρῆσις.
Os grandes não podem existir sem os pequenos, nem os pequenos sem os grandes; há em todos uma certa mistura, e nisso está a utilidade.
5λάβωμεν τὸ σῶμα ἡμῶν: ἡ κεφαλὴ δίχα τῶν ποδῶν οὐδέν ἐστιν, οὕτως οὐδὲ οἱ πόδες δίχα τῆς κεφαλῆς: τὰ δὲ ἐλάχιστα μέλη τοῦ σώματος ἡμῶν ἀναγκαῖα καὶ εὔχρηστά εἰσιν ὅλῳ τῷ σώμᾳτι: ἀλλὰ πάντα συνπνεῖ καὶ ὑποταγῇ μιᾷ χρῆται εἰς τὸ σώζεσθαι ὅλον τὸ σῶμα.
Tomemos o nosso corpo: a cabeça sem os pés nada é, como tampouco os pés sem a cabeça; e os menores membros do nosso corpo são necessários e úteis ao corpo inteiro; mas todos respiram juntos e servem-se de uma única submissão para a salvação do corpo inteiro.
XXXVIII
1Σωζέσθω οὖν ἡμῶν ὅλον τὸ σῶμα ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, καὶ ὑποτασσέσθω ἕκαστος τῷ πλησίον αὐτοῦ, καθὼς ἐτέθη ἐν τῷ χαρίσματι αὐτοῦ.
Salve-se, pois, o nosso corpo inteiro em Cristo Jesus, e submeta-se cada um ao seu próximo, conforme o dom que lhe foi conferido.
2ὁ ἰσχυρὸς τημελείτω τὸν ἀσθενῆ, ὁ δὲ ἀσθενὴς ἐντρεπέσθω τὸν ἰσχυρόν: ὁ πλούσιος ἐπιχορηγείτω τῷ πτωχῷ, ὁ δὲ πτωχὸς εὐχαριστείτω τῷ θεῷ, ὅτι ἔδωκεν αὐτῷ, δἰ οὗ ἀναπληρωθῇ αὐτοῦ τὸ ὑστέρημα: ὁ σοφὸς ἐνδεικνύσθω τὴν σοφίαν αὐτοῦ μὴ ἐν λόγοις, ἀλλ̓ ἐν ἔργοις ἀγαθοῖς: ὁ ταπεινοφρονῶν μὴ ἑαυτῷ μαρτυρείτω, ἀλλ̓ ἐάτω ὑφ̓ ἑτέρου ἑαυτὸν μαρτυρεῖσθαι: ὁ ἁγνὸς ἐν τῇ σαρκὶ μὴ ἀλαζονευέσθω, γινώσκων ὅτι ἕτερός ἐστιν ὁ ἐπιχορηγῶν αὐτῷ τὴν ἐγκράτειαν.
O forte cuide do fraco, e o fraco respeite o forte; o rico socorra o pobre, e o pobre dê graças a Deus, porque lhe deu alguém por meio de quem a sua carência fosse suprida. O sábio mostre a sua sabedoria não em palavras, mas em boas obras; o humilde não dê testemunho de si mesmo, mas deixe que outro dê testemunho dele; o casto na carne não se vanglorie, sabendo que é outro quem lhe concede a continência.
3ἀναλογισώμεθα οὖν, ἀδελφοί, ἐκ ποίας ὕλης ἐγενήθημεν, ποῖοι καὶ τίνες εἰσήλθαμεν εἰς τὸν κόσμον, ἐκ ποίου τάφου καὶ σκότους ὁ πλάσας ἡμᾶς καὶ δημιουργήσας εἰσήγαγεν εἰς τὸν κόσμον αὐτοῦ, προετοιμάσας τὰς εὐεργεσίας αὐτοῦ, πρὶν ἡμᾶς γεννηθῆναι.
Consideremos, pois, irmãos, de que matéria fomos feitos; quem e o que éramos quando entramos no mundo; de que sepulcro e de que trevas aquele que nos plasmou e criou nos introduziu no seu mundo, tendo preparado de antemão os seus benefícios, antes que nascêssemos.
4ταῦτα οὖν πάντα ἐξ αὐτοῦ ἔχοντες ὀφείλομεν κατὰ πάντα εὐχαριστεῖν αὐτῷ: ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
Tendo, pois, todas estas coisas da parte dele, devemos em tudo dar-lhe graças; a ele seja a glória pelos séculos dos séculos. Amém.
XXXIX
1Ἅφρονες καὶ ἀσύνετοι καὶ μωροὶ καὶ ἀπαίδευτοι χλευάζουσιν ἡμᾶς καὶ μυκτηρίζουσιν, ἑαυτοὺς βουλόμενοι ἐπαίρεσθαι ταῖς διανοίαις αὐτῶν.
Homens insensatos, sem entendimento, tolos e sem instrução escarnecem de nós e zombam, querendo exaltar-se nos seus próprios pensamentos.
2τί γὰρ δύναται θνητός; ἢ τίς ἰσχὺς γηγενοῦς;
Pois que pode um mortal? Ou que força tem um nascido da terra?
3γέγραπται γάρ: Οὐκ ἦν μορφὴ πρὸ ὀφθαλμῶν μου, ἀλλ̓ ἢ αὔραν καὶ φωνὴν ἤκουον:
Pois está escrito: Não havia forma diante dos meus olhos, mas eu ouvia um sopro e uma voz.
4Τί γάρ; μὴ καθαρὸς ἔσται βροτὸς ἔναντι κυρίου; ἢ ἀπὸ τῶν ἔργων αὐτοῦ ἄμεμπτος ἀνήρ, εἰ κατὰ παίδων αὐτοῦ οὐ πιστεύει, κατὰ δὲ ἀγγέλων αὐτοῦ σκολιόν τι ἐπενόησεν;
Pois quê? Acaso será puro um mortal diante do Senhor? Ou irrepreensível um homem pelas suas obras, se nem nos seus servos ele confia, e até nos seus anjos percebeu algo de torto?
5οὐρανὸς δὲ οὐ καθαρὸς ἐνώπιον αὐτοῦ: ἔα δέ, οἱ κατοικοῦντες οἰκίας πηλίνας, ἐξ ὧν καὶ αὐτοὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ πηλοῦ ἐσμεν: ἔπαισεν αὐτοὺς σητὸς τρόπον, καὶ ἀπὸ πρωΐθεν ἕως ἑσπέρας οὐκ ἔτι εἰσίν: παρὰ τὸ μὴ δύνασθαι αὐτοὺς ἑαυτοῖς βοηθῆσαι ἀπώλοντο.
Nem o céu é puro diante dele. Quanto mais os que habitam casas de barro, dentre os quais nós mesmos, feitos do mesmo barro! Feriu-os como à traça, e da manhã à tarde já não existem; por não poderem socorrer a si mesmos, pereceram.
6ἐνεφύσησεν αὐτοῖς, καὶ ἐτελεύτησαν παρὰ τὸ μὴ ἔχειν αὐτοὺς σοφίαν.
Soprou sobre eles, e morreram, por não terem sabedoria.
7ἐπικάλεσαι δέ, εἴ τίς σοι ὑπακούσεται, ἤ εἴ τινα ἁγίων ἀγγέλων ὄψῃ: καὶ γὰρ ἄφρονα ἀναιρεῖ ὀργή. πεπλανημένον δὲ θανατοῖ ζῆλος.
Chama, pois: haverá quem te responda? Ou verás algum dos santos anjos? Pois a ira mata o insensato, e o ciúme faz morrer o que anda desgarrado.
8ἐγὼ δὲ ἑώρακα ἄφρονας ῥίζας βάλλοντας, ἀλλ̓ εὐθέως ἐβρώθη αὐτῶν ἡ δίαιτα.
Eu vi insensatos lançando raízes, mas logo a sua morada foi consumida.
9πόρρω γένοιντο οἱ υἱοὶ αὐτῶν ἀπὸ σωτηρίας: κολαβρισθείησαν ἐπὶ θύραις ἡσσόνων, καὶ οὐκ ἔσται ὁ ἐξαιρούμενος: ἃ γὰρ ἐκείνοις ἡτοίμασται, δίκαιοι ἔδονται, αὐτοὶ δὲ ἐκ κακῶν οὐκ ἐξαίρετοι ἔσονται.
Longe da salvação estejam os seus filhos; sejam escarnecidos às portas dos menores, e não haverá quem os livre; pois o que para eles estava preparado, os justos o comerão, e eles não serão livrados dos males.
XL
1Προδήλων οὖν ἡμῖν ὄντων τούτων, καὶ ἐγκεκυφότες εἰς τὰ βάθη τῆς θείας γνώσεως. πάντα τάξει ποιεῖν ὀφείλομεν, ὅσα ὁ δεσπότης ἐπιτελεῖν ἐκέλευσεν κατὰ καιροὺς τεταγμένους.
Sendo, pois, estas coisas manifestas para nós, e tendo nós nos debruçado sobre as profundezas do conhecimento divino, devemos fazer com ordem tudo quanto o Soberano ordenou que se cumprisse em tempos determinados.
2τάς τε προσφορὰς καὶ λειτουργίας ἐπιτελεῖσθαι, καὶ οὐκ εἰκῆ ἢ ἀτάκτως ἐκέλευσεν γίνεσθαι, ἀλλ̓ ὡρισμένοις καιροῖς καὶ ὥραις.
As ofertas e os serviços litúrgicos, ordenou que se cumprissem não ao acaso nem sem ordem, mas em tempos e horas fixados.
3ποῦ τε καὶ διὰ τίνων ἐπιτελεῖσθαι θέλει, αὐτὸς ὥρισεν τῇ ὑπερτάτῳ αὐτοῦ βουλήσει. ἵν̓ ὁσίως πάντα γινόμενα ἐν εὐδοκήσει εὐπρόσδεκτα εἴη τῷ θελήματι αὐτοῦ.
Onde e por meio de quem ele quer que sejam cumpridos, ele mesmo o determinou pela sua vontade suprema, para que todas as coisas, feitas santamente segundo o seu beneplácito, fossem aceitáveis à sua vontade.
4οἱ οὖν τοῖς προστεταγμένοις καιροῖς ποιοῦντες τὰς προσφορὰς αὐτῶν εὐπρόσδεκτοί τε καὶ μακάριοι: τοῖς γὰρ νομίμοις τοῦ δεσπότου ἀκολουθοῦντες οὐ διαμαρτάνουσιν.
Os que, pois, fazem as suas ofertas nos tempos prescritos são aceitáveis e bem-aventurados: seguindo as leis do Soberano, não erram.
5τῷ γὰρ ἀρχιερεῖ ἴδιαι λειτουργίαι δεδομέναι εἰσίν, καὶ τοῖς ἱερεῦσιν ἴδιος ὁ τόπος προστέτακται, καὶ Λευΐταις ἴδιαι διακονίαι ἐπίκεινται: ὁ λαϊκὸς ἄνθρωπος τοῖς λαῖκοῖς προστάγμασιν δέδεται.
Pois ao sumo sacerdote foram dados serviços próprios; aos sacerdotes foi prescrito lugar próprio; sobre os levitas pesam diaconias próprias; o homem leigo está ligado aos preceitos leigos.
XLI
1Ἕκαστος ἡμῶν, ἀδελφοί, ἐν τῷ ἰδίῳ τάγματι εὐαριστείτω τῷ θεῷ ἐν ἀγαθῇ συνειδήσει ὑπάρχων, μὴ παρεκβαίνων τὸν ὡρισμένον τῆς λειτουργίας αὐτοῦ κανόνα, ἐν σεμνότητι.
Cada um de nós, irmãos, na sua própria ordem, agrade a Deus, mantendo-se em boa consciência, sem transgredir a regra fixada do seu serviço, com dignidade.
2οὐ πανταχοῦ, ἀδελφοί, προσφέρονται θυσίαι ἐνδελεχισμοῦ ἢ εὐχῶν ἢ περὶ ἁμαρτίας καὶ πλημμελείας, ἀλλ̓ ἢ ἐν Ἱερουσαλὴμ μόνῃ: κἀκεῖ δὲ οὐκ ἐν παντὶ τόπῳ προσφέρεται, ἀλλ̓ ἔμπροσθεν τοῦ ναοῦ πρὸς τὸ θυσιαστήριον, μωμοσκοπηθὲν τὸ προσφερόμενον διὰ τοῦ ἀρχιερέως καὶ τῶν προειρημένων λειτουργῶν.
Não é em toda parte, irmãos, que se oferecem os sacrifícios perpétuos, ou os votivos, ou os pelo pecado e pela transgressão, mas somente em Jerusalém; e lá não se oferece em qualquer lugar, mas diante do templo, junto ao altar, depois de a oferta ser examinada quanto a defeitos pelo sumo sacerdote e pelos ministros acima mencionados.
3οἱ οὖν παρὰ τὸ καθῆκον τῆς βουλήσεως αὐτοῦ ποιοῦντές τι θάνατον τὸ πρόστιμον ἔχουσιν.
Os que, pois, fazem algo contra o que convém à vontade dele têm a morte por castigo.
4ὁρᾶτε, ἀδελφοί: ὅσῳ πλείονος κατηξιώθημεν γνώσεως, τοσούτῳ μᾶλλον ὑποκείμεθα κινδύνῳ.
Vede, irmãos: quanto maior é o conhecimento de que fomos julgados dignos, tanto maior é o perigo a que estamos expostos.
XLII
1Οἱ ἀπόστολοι ἡμῖν εὐηγγελίσθησαν ἀπὸ τοῦ κυρίου Ἰησοῦ Χριστοῦ, Ἰησοῦς ὁ Χριστὸς ἀπὸ τοῦ θεοῦ ἐξεπέμφθη.
Os apóstolos receberam para nós o evangelho da parte do Senhor Jesus Cristo; Jesus, o Cristo, foi enviado da parte de Deus.
2ὁ Χριστος οὖν ἀπὸ τοῦ θεοῦ καὶ οἱ ἀπόστολοι ἀπὸ τοῦ Χριστοῦ: ἐγένοντο οὖν ἀμφότερα εὐτάκτως ἐκ θελήματος θεοῦ.
Cristo, pois, vem de Deus, e os apóstolos, de Cristo. Ambas as coisas, portanto, aconteceram em boa ordem, por vontade de Deus.
3παραγγελίας οὖν λαβόντες καὶ πληροφορηθέντες διὰ τῆς ἀναστάσεως τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ πιστωθέντες ἐν τῷ λόγῳ τοῦ θεοῦ, μετὰ πληροφορίας πνεύματος ἁγίου ἐξῆλθον εὐαγγελιζόμενοι, τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ μέλλειν ἔρχεσθαι,
Tendo, pois, recebido as instruções e alcançado plena certeza pela ressurreição de nosso Senhor Jesus Cristo, e confirmados na palavra de Deus, saíram, com a plena convicção do Espírito Santo, a anunciar o evangelho de que o reino de Deus estava para vir.
4κατὰ χώρας οὖν καὶ πόλεις κηρύσσοντες καθίστανον τὰς ἀπαρχὰς αὐτῶν, δοκιμάσαντες τῷ πνεύματι, εἰς ἐπισκόπους καὶ διακόνους τῶν μελλόντων πιστεύειν.
Pregando, pois, por regiões e cidades, estabeleciam as suas primícias — depois de as provarem pelo Espírito — como bispos e diáconos dos que haveriam de crer.
5καὶ τοῦτο οὐ καινῶς: ἐκ γὰρ δὴ πολλῶν χρόνων ἐγέγραπτο περὶ ἐπισκόπων καὶ διακόνων. οὕτως γάρ που λέγει ἡ γραφή: Καταστήσω τοὺς ἐπισκόπους αὐτῶν ἐν δικαιοσύνῃ καὶ τοὺς διακόνους αὐτῶν ἐν πίστει.
E isso não era novidade; pois desde muitos tempos se havia escrito acerca de bispos e diáconos. Com efeito, assim diz em certo lugar a Escritura: Estabelecerei os seus bispos em justiça e os seus diáconos em fé.
XLIII
1Καὶ τί θαυμαστόν, εἰ οἱ ἐν Χριστῷ πιστευθέντες παρὰ θεοῦ ἔργον τοιοῦτο κατέστησαν τοὺς προειρημένους; ὅπου καὶ ὁ μακάριος πιστὸς θεράπων ἐν ὅλῳ τῷ οἴκῳ Μωϋσῆς τὰ διατεταγμένα αὐτῷ πάντα ἐσημειώσατο ἐν ταῖς ἱεραῖς βίβλοις, ᾧ καὶ ἐπηκολούθησαν οἱ λοιποὶ προφῆται, συνεπιμαρτυροῦντες τοῖς ὑπ’ αὐτοῦ νενομοθετημένοις.
E que há de admirável se aqueles a quem, em Cristo, foi confiada da parte de Deus tal obra estabeleceram os que acima dissemos? Quando também o bem-aventurado Moisés, servo fiel em toda a casa, assinalou nos livros sagrados todas as coisas que lhe foram ordenadas; e o seguiram os demais profetas, dando testemunho, junto com ele, das leis por ele promulgadas.
2ἐκεῖνος γάρ, ζήλου ἐμπεσόντος περὶ τῆς ἱερωσύνης καὶ στασιαζουσῶν τῶν φυλῶν, ὁποία αὐτῶν εἴη τῷ ἐνδόξῳ ὀνόματι κεκοσμημένη, ἐκέλευσεν τοὺς δώδεκα φυλάρχους προσενεγκεῖν αὐτῷ ῥάβδους ἐπιγεγραμμένας ἑκάστης φυλῆς κατ̓ ὄνομα: καὶ λαβὼν αὐτὰς ἔδησεν καὶ ἐσφράγισεν τοῖς δακτυλίοις τῶν φυλάρχων, καὶ ἀπέθετο αὐτὰς εἰς τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου ἐπὶ τὴν τράπεζαν τοῦ θεοῦ.
Pois ele, quando caiu ciúme acerca do sacerdócio e as tribos disputavam qual delas estaria adornada com o nome glorioso, ordenou aos doze chefes de tribo que lhe trouxessem varas inscritas, cada uma com o nome da sua tribo; e, tomando-as, atou-as e selou-as com os anéis dos chefes de tribo, e depositou-as na tenda do testemunho, sobre a mesa de Deus.
3καὶ κλείσας τὴν σκηνὴν ἐσφράγισεν τὰς κλεῖδας ὡσαύτως καὶ τὰς ῥάβδους,
E, fechando a tenda, selou as chaves, do mesmo modo que as varas,
4καὶ εἶπεν αὐτοῖς: Ἅνδρες ἀδελφοί, ἦς ἂν φυλῆς ἡ ῥάβδος βλαστήσῃ, ταύτην ἐκλέλεκται ὁ θεὸς εἰς τὸ ἱερατεύειν καὶ λειτουργεῖν αὐτῷ.
e disse-lhes: Homens irmãos, a tribo cuja vara florescer, essa Deus escolheu para exercer o sacerdócio e servi-lo.
5πρωΐας δὲ γενομένης συνεκάλεσεν πάντα τὸν Ἰσραήλ, τὰς ἑξακοσίας χιλιάδας τῶν ἀνδρῶν, καὶ ἐπεδείξατο τοῖς φυλάρχοις τὰς σφραγῖδας, καὶ ἤνοιξεν τὴν σκηνὴν τοῦ μαρτυρίου καὶ προεῖλεν τὰς ῥάβδους: καὶ εὑρέθη ἡ ῥάβδος Ἀαρὼν οὐ μόνον βεβλαστηκυῖα, ἀλλὰ καὶ καρπὸν ἔχουσα.
Chegada a manhã, convocou todo o Israel, os seiscentos mil homens, mostrou aos chefes de tribo os selos, abriu a tenda do testemunho e retirou as varas; e achou-se que a vara de Aarão não somente havia florescido, mas até tinha fruto.
6τί δοκεῖτε, ἀγαπητοί; οὐ προῄδει Μωϋσῆς τοῦτο μέλλειν ἔσεσθαι; μάλιστα ᾔδει: ἀλλ̓ ἵνα μὴ ἀκαταστασία γένηται ἐν τῷ Ἰσραήλ, οὕτως ἐποίησεν, εἰς τὸ δοξασθῆναι τὸ ὄνομα τοῦ ἀληθινοῦ καὶ μόνου θεοῦ: ᾦ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
Que pensais, amados? Não sabia Moisés de antemão que isso haveria de acontecer? Certamente sabia; mas fez assim para que não houvesse desordem em Israel, e para que fosse glorificado o nome do verdadeiro e único Deus; a quem seja a glória pelos séculos dos séculos. Amém.
XLIV
1Καὶ οἱ ἀπόστολοι ἡμῶν ἔγνωσαν διὰ τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὅτι ἔρις ἔσται ἐπὶ τοῦ ὀνόματος τῆς ἐπισκοπῆς.
Também os nossos apóstolos souberam, por meio de nosso Senhor Jesus Cristo, que haveria contenda acerca do nome do episcopado.
2διὰ ταύτην οὖν τὴν αἰτίαν πρόγνωσιν εἰληφότες τελείαν κατέστησαν τοὺς προειρημένους, καὶ μπταξὺ ἐπινομὴν δεδωκασιν, ὅπως, ἐὰν κοιμηθῶσιν, διαδέξωνται ἕτεροι δεδοκιμασμὲνοι ἅνδρες τὴν λειτουργίαν αὐτῶν.
Por essa razão, pois, tendo recebido perfeito preconhecimento, estabeleceram os que acima dissemos e, além disso, deram a disposição de que, quando eles adormecessem, outros homens aprovados sucedessem no seu serviço.
3τοὺς οὖν κατασταθέντας ὑπ’ ἐκείνων ἢ μεταξὺ ὑφ̓ ἑτέρων ἐλλογίμων ἀνδρῶν συνενδοκησάσης τῆς ἐκκλησίας πάσης, καὶ λειτουργήσαντας ἀμέμπτως τῷ ποιμνίῳ τοῦ Χριστοῦ μετὰ ταπεινοφροσύνης, ἡσύχως καὶ ἀβαναύσως, μεμαρτυρημένους τε πολλοῖς χρόνοις ὑπὸ πάντων, τούτους οὐ δικαίως νομίζομεν ἀποβάλλεσθαι τῆς λειτουργίας.
Os que, pois, foram estabelecidos por eles ou, depois, por outros homens eminentes, com o consentimento de toda a Igreja, e que serviram irrepreensivelmente ao rebanho de Cristo, com humildade, tranquila e nobremente, tendo por longos tempos recebido de todos bom testemunho — a esses julgamos que não é justo lançar fora do seu serviço.
4ἁμαρτία γὰρ οὐ μικρὰ ἡμῖν ἔσται, ἐὰν τοὺς ἀμέμπτως καὶ ὁσίως προσενεγκόντας τὰ δῶρα τῆς ἐπισκοπῆς ἀποβάλωμεν.
Pois não será pequeno o nosso pecado, se lançarmos fora do episcopado os que irrepreensível e santamente apresentaram as ofertas.
5μακάριοι οἱ προοδοιπορήσαντες πρεσβύτεροι, οἵτινες ἔγκαρπον καὶ τελείαν ἔσχον τὴν ἀνάλυσιν: οὐ γὰρ εὐλαβοῦνται μή τις αὐτοὺς μεταστήσῃ ἀπὸ τοῦ ἱδρυμένου αὐτοῖς τόπου.
Bem-aventurados os presbíteros que fizeram antes a travessia, os quais tiveram uma partida frutuosa e perfeita; pois já não temem que alguém os remova do lugar em que foram firmados.
6ὁρῶμεν γάρ, ὅτι ἐνίους ὑμεῖς μετηγάγετε καλῶς πολιτευομένους ἐκ τῆς ἀμέμπτως αὐτοῖς τετιμημένης λειτουργίας.
Vemos, porém, que vós removestes alguns homens de conduta nobre do serviço que exerciam de modo irrepreensível e com honra.
XLV
1Φιλόνεικοι ἔστε, ἀδελφοί, καὶ ζηλωταὶ περὶ τῶν ἀνηκόντων εἰς σωτηρίαν.
Sede combativos, irmãos, e zelosos acerca das coisas que dizem respeito à salvação.
2ἐγκεκύφατε εἰς τὰς ἱερὰς γραφάς, τὰς ἀληθεῖς, τὰς διὰ τοῦ πνεύματος τοῦ ἁγίου.
Vós vos debruçastes sobre as sagradas Escrituras, as verdadeiras, as dadas pelo Espírito Santo.
3ἐπίστασθε, ὅτι οὐδὲν ἄδικον οὐδὲ παραπεποιημένον γέγραπται ἐν αὐταῖς. οὐχ εὑρήσετε δικαίους ἀποβεβλημένους ἀπὸ ὁσίων ἀνδρῶν.
Sabeis que nada de injusto nem de falsificado está escrito nelas. Não achareis justos lançados fora por homens santos.
4ἐδιώχθησαν δίκαιοι, ἀλλ̓ ὑπὸ ἀνόμων: ἐφυλακίσθησαν, ἀλλ̓ ὑπὸ ἀνοσίων: ἐλιθάσθησαν ὑπὸ παρανόμων: ἀπεκτάνθησαν ὑπὸ τῶν μιαρὸν καὶ ἄδικον ζῆλον ἀνειληφότων.
Justos foram perseguidos, mas por iníquos; foram encarcerados, mas por ímpios; foram apedrejados por transgressores; foram mortos pelos que se deixaram tomar de um ciúme abominável e injusto.
5ταῦτα πάσχοντες εὐκλεῶς ἤνεγκαν.
Padecendo estas coisas, suportaram-nas gloriosamente.
6τί γὰρ εἴπωμεν, ἀδελφοί; Δανιὴλ ὑπὸ τῶν φοβουμένων τὸν θεὸν ἐβλήθη εἰς λάκκον λεόντων;
Pois que diremos, irmãos? Daniel foi lançado na cova dos leões pelos que temiam a Deus?
7ἢ Ἀνανίας καὶ Ἀζαρίας καὶ Μισαὴλ ὑπὸ τῶν θρησκευόντων τὴν μεγαλοπρεπῆ καὶ ἔνδοξον θρησκείαν τοῦ ὑψίστου κατείρχθησαν εἰς κάμινον πυρός; μηθαμῶς τοῦτο γένοιτο. τίνες οὖν οἱ ταῦτα δράσαντες; οἱ στυγητοὶ καὶ πάσης κακίας πλήρεις εἰς τοσοῦτο ἐξήρισαν θυμοῦ, ὥστε τοὺς ἐν ὁσίᾳ καὶ ἀμώμῳ προθέσει δουλεύοντας τῷ θεῷ εἰς αἰκίαν περιβαλεῖν, μὴ εἰδότες ὅτι ὁ ὕψιστος ὑπέρμαχος καὶ ὑπερασπιστής ἐστιν τῶν ἐν καθαρᾷ συνειδήσει λατρευόντων τῷ παναρέτῳ ὀνόματι αὐτοῦ: ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
Ou Ananias, Azarias e Misael foram encerrados na fornalha de fogo pelos que cultuavam a religião magnífica e gloriosa do Altíssimo? De modo nenhum! Quem foram, então, os que fizeram estas coisas? Homens odiosos e cheios de toda malícia inflamaram-se a tal ponto de furor, que lançaram em tormento os que serviam a Deus com propósito santo e irrepreensível, não sabendo que o Altíssimo é defensor e escudo dos que, em consciência pura, servem ao seu nome todo-virtuoso; a quem seja a glória pelos séculos dos séculos. Amém.
8οἱ δὲ ὑπομένοντες ἐν πεποιθήσει δόξαν καὶ τιμὴν ἐκληρονόμησαν, ἐπήρθησάν τε καὶ ἔγγραφοι ἐγένοντο ἀπὸ τοῦ θεοῦ ἐν τῷ μνημοσύνῳ αὐτοῦ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
Mas os que perseveraram com confiança herdaram glória e honra; foram exaltados e inscritos por Deus no seu memorial pelos séculos dos séculos. Amém.
XLVI
1Τοιούτοις οὖν ὑποδείγμασιν κολληθῆναι καὶ ἡμᾶς δεῖ, ἀδελφοί.
A tais exemplos, pois, devemos também nós apegar-nos, irmãos.
2γέγραπται γάρ: Κολλᾶσθε τοῖς ἁγίοις, ὅτι οἱ κολλώμενοι αὐτοῖς ἁγιασθήσονται.
Pois está escrito: Apegai-vos aos santos, porque os que a eles se apegam serão santificados.
3καὶ πάλιν ἐν ἑτέρῳ τόπῳ λέγει: Μετὰ ἀνδρὸς ἀθῷον ἀθῷος ἔσῃ καὶ μετὰ ἐκλεκτοῦ ἐκλεκτὸς ἔσῃ. καὶ μετὰ στρεβλοῦ διαστρέψεις.
E de novo, em outro lugar, diz: Com o homem inocente, serás inocente; e com o eleito, serás eleito; e com o perverso, te perverterás.
4κολληθῶμεν οὖν τοῖς ἀθῴοις καὶ δικαίοις: εἰσὶν δὲ οὗτοι ἐκλεκτοὶ τοῦ θεοῦ.
Apeguemo-nos, pois, aos inocentes e justos: estes são os eleitos de Deus.
5ἱνατί ἔρεις καὶ θυμοὶ καὶ διχοστασίαι καὶ σχίσματα πόλεμός τε ἐν ὑμῖν;
Por que há entre vós contendas, iras, dissensões, cismas e guerra?
6ἢ οὐχὶ ἕνα θεὸν ἔχομεν καὶ ἔνα Χριστὸν καὶ ἓν πνεῦμα τῆς χάριτος τὸ ἐκχυθὲν ἐφ̓ ἡμᾶς; καὶ μία κλῆσις ἐν Χριστῷ;
Não temos um só Deus, e um só Cristo, e um só Espírito da graça, derramado sobre nós? E não há uma só vocação em Cristo?
7ἱνατί διέλκομεν καὶ διασπῶμεν τὰ μέλη τοῦ Χριστοῦ καὶ στασιάζομεν πρὸς τὸ σῶμα τὸ ἴδιον, καὶ εἰς τοσαύτην ἀπόνοιαν ἐρχόμεθα, ὥστε ἐπιλαθέσθαι ἡμᾶς, ὅτι μέλη ἐσμὲν ἀλλήλων; μνήσθητε τῶν λόγων τοῦ κυρίου Ἰησοῦ.
Por que dilaceramos e despedaçamos os membros de Cristo, e nos amotinamos contra o nosso próprio corpo, e chegamos a tal desvario, que nos esquecemos de que somos membros uns dos outros? Lembrai-vos das palavras do Senhor Jesus.
8εἶπεν γάρ: Οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ ἐκείνῳ: καλὸν ἦν αὐτῷ, εἰ οὐκ ἐγεννήθη, ἦ ἕνα τῶν ἐκλεκτῶν μου σκανδαλίσαι κρεῖττον ἢν αὐτῷ περιτεθῆναι μύλον καὶ καταπον τισθῆναι εἰς τὴν θάλασσαν, ἢ ἕνα τῶν ἐκλεκτῶν μου διαστρέψαι.
Pois disse: Ai daquele homem! Melhor lhe fora não ter nascido do que escandalizar um dos meus eleitos; melhor lhe fora que se lhe pendurasse ao pescoço uma pedra de moinho e fosse lançado ao mar, do que perverter um dos meus eleitos.
9τὸ σχίσμα ὑμῶν πολλοὺς διέστρεψεν, πολλοὺς εἰς ἀθυμίαν ἔβαλεν, πολλοὺς: εἰς δισταγμόν, τοὺς πάντας ἡμᾶς εἰς λύπην: καὶ ἐπίμονος ἀμῶν ἐστιν ἡ στάσις.
O vosso cisma perverteu a muitos; a muitos lançou no desânimo; a muitos, na dúvida; a todos nós, na tristeza. E a vossa sedição persiste.
XLVII
1Ἀναλάβετε τὴν ἐπιστολὴν τοῦ μακαρίου Παύλου τοῦ ἀποστόλου.
Tomai a epístola do bem-aventurado Paulo, o apóstolo.
2τί πρῶτον ὑμῖν ἐν ἀρχῇ τοῦ εὐαγγελίου ἔγραψεν ;
Que vos escreveu ele primeiro, no princípio do evangelho?
3ἐπ’ ἀληθείας πνευματικῶς ἐπέστειλεν ὑμῖν περὶ ἑαυτοῦ τε καὶ Κηφᾶ τε καὶ Ἀπολλώ, διὰ τὸ καὶ τότε προσκλίσεις ὑμᾶς πεποιῆσθαι.
Em verdade, movido pelo Espírito, escreveu-vos acerca de si mesmo, de Cefas e de Apolo, por terdes feito, já então, parcialidades.
4ἀλλ̓ ἡ πρόσκλισις ἐκείνη ἥττονα ἁμαρτίαν ὑμῖν προσήνεγκεν: προσεκλίθητε γὰρ ἀποστόλοις μεμαρτυρημένοις καὶ ἀνδρὶ δεδοκιμασμένῳ παῤ αὐτοῖς.
Mas aquela parcialidade vos trouxe pecado menor: pois vos inclinastes para apóstolos que receberam testemunho e para um homem por eles aprovado.
5νυνὶ δὲ κατανοήσατε, τίνες ὑμᾶς διέστρεψαν καὶ τὸ σεμνὸν τῆς περιβοήτου φιλαδελφίας ὑμῶν ἐμείωσαν.
Agora, porém, considerai quem foram os que vos perverteram e diminuíram a dignidade do vosso celebrado amor fraterno.
6αἰσχρά, ἀγαπητοί, καὶ λίαν αἰσχρά, καὶ ἀνάξια τῆς ἐν Χριστῷ ἀγωγῆς ἀκούεσθαι, τὴν βεβαιοτάτην καὶ ἀρχαίαν Κορινθίων ἐκκλησίαν δἰ ἓν ἢ δύο πρόσωπα στασιάζειν πρὸς τοὺς πρεσβυτέρους:
É vergonhoso, amados, muito vergonhoso, e indigno da conduta em Cristo, ouvir-se que a firmíssima e antiga Igreja dos coríntios, por causa de uma ou duas pessoas, se amotina contra os presbíteros.
7καὶ αὕτη ἡ ἀκοὴ οὐ μόνον εἰς ἡμᾶς ἐχώρησεν, ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς ἑτεροκλινεῖς ὑπάρχοντας ἀφ̓ ἡμῶν, ὥστε καὶ βλασφημίας ἐπιφέρεσθαι τῷ ὀνόματι κυρίου διὰ τὴν ὑμετέραν ἀφροσύνην, ἑαυτοῖς δὲ κίνδυνον ἐπεξεργάζεσθαι.
E esta notícia chegou não somente a nós, mas também aos que divergem de nós; de modo que, pela vossa insensatez, até blasfêmias se lançam contra o nome do Senhor, e para vós mesmos se produz perigo.
XLVIII
1Ἐξαρωμεν οὖν τοῦτο ἐν τάχει καὶ προσπεσωμεν τῷ δεσπότῃ καὶ κλαύσωμεν ἱκετεύοντες αὐτόν, ὅπως ἵλεως γενόμενος ἐπικαταλλαγῇ ἡμῖν καὶ ἐπὶ τὴν σεμνὴν τῆς φιλαδελφίας ἡμῶν ἁγνὴν ἀγωγὴν ἀποκαταστήσῃ ἡμᾶς.
Removamos, pois, isto depressa e prostremo-nos diante do Soberano e choremos, suplicando-lhe que, tornando-se propício, se reconcilie conosco e nos restitua à conduta digna e pura do nosso amor fraterno.
2πύλη γὰρ δικαιοσύνης ἀνεῳγυῖα εἰς ζωὴν αὕτη, καθὼς γέγραπται: Ἀνοίξατέ μοι πύλας δικαιοσύνης, ἵνα εἰσελθὼν ἐν αὐταῖς ἐξομολογήσωμαι τῷ κυρίῳ.
Pois esta é a porta da justiça, aberta para a vida, como está escrito: Abri-me as portas da justiça, para que, entrando por elas, eu louve ao Senhor.
3αὕτη ἡ πύλη τοῦ κυρίου: δίκαιοι εἰσελεύσονται ἐν αὐτῇ.
Esta é a porta do Senhor: os justos entrarão por ela.
4πολλῶν οὖν πυλῶν ἀνεῳγυιῶν ἡ ἐν δικαιοσύνῃ αὕτη ἐστὶν ἡ ἐν Χριστῷ, ἐν ᾗ μακάριοι πάντες οἱ εἰσελθόντες καὶ κατευθύνοντες τὴν πορείαν αὐτῶν ἐν ὁσιότητι καὶ δικαιοσύνῃ, ἀταράχως πάντα ἐπιτελοῦντες.
Havendo, pois, muitas portas abertas, esta, a da justiça, é a que está em Cristo: bem-aventurados todos os que por ela entraram e dirigem o seu caminho em santidade e justiça, cumprindo sem perturbação todas as coisas.
5ἤτω τις πιστός, ἤτω δυνατὸς γνῶσιν ἐξειπεῖν, ἤτω σοφὸς ἐν διακρίσει λόγων, ἤτω ἁγνὸς ἐν ἔργοις.
Seja alguém fiel, seja capaz de expor conhecimento, seja sábio no discernimento de palavras, seja puro em obras;
6τοσούτῳ γὰρ μᾶλλον ταπεινοφρονεῖν ὀφείλει, ὅσῳ δοκεῖ μᾶλλον μείζων εἶναι, καὶ ζητεῖν τὸ κοινωφελὲς πᾶσιν, καὶ μὴ τὸ ἑαυτοῦ.
pois tanto mais deve ser humilde de coração, quanto maior parece ser, e deve buscar o que é de proveito comum a todos, e não o seu próprio.
XLIX
1Ὁ ἔχων ἀγάπην ἐν Χριστῷ ποιησάτω τὰ τοῦ Χριστοῦ παραγγέλματα.
Quem tem amor em Cristo, cumpra os preceitos de Cristo.
2τὸν δεσμὸν τῆς ἀγάπης τοῦ θεοῦ τίς δύναται ἐξηγήσασθαι;
O vínculo do amor de Deus, quem pode narrá-lo?
3τὸ μεγαλεῖον τῆς καλλονῆς αὐτοῦ τίς ἀρκετὸς ἐξειπεῖν;
A grandiosidade da sua beleza, quem é capaz de exprimi-la?
4τὸ ὕψος, εἰς ὃ ἀνάγει ἡ ἀγάπη, ἀνεκδιήγητόν ἐστιν.
A altura a que o amor conduz é indescritível.
5ἀγάπη κολλᾷ ἡμᾶς τῷ θεῷ, ἀγάπη καλύπτει πλῆθος ἁμαρτιῶν, ἀγάπη πάντα ἀνέχεται, πάντα μακροθυμεῖ: οὐδὲν βάναυσον ἐν ἀγάπῃ, οὐδὲν ὑπερήφανον: ἀγάπη σχίσμα οὐκ ἔχει, ἀγάπη οὐ στασιάζει, ἀγάπη πάντα ποιεῖ ἐν ὁμονοίᾳ: ἐν τῇ ἀγάπῃ ἐτελειώθησαν πάντες οἱ ἐκλεκτοὶ τοῦ θεοῦ, δίχα ἀγάπης οὐδὲν εὐάρεστόν ἐστιν τῷ θεῷ.
O amor nos une a Deus; o amor cobre uma multidão de pecados; o amor tudo suporta, em tudo é longânimo. Nada há de vil no amor, nada de soberbo. O amor não tem cisma, o amor não se amotina, o amor faz todas as coisas em concórdia. No amor foram aperfeiçoados todos os eleitos de Deus; sem amor, nada é agradável a Deus.
6ἐν ἀγάπῃ προσελάβετο ἡμᾶς ὁ δεσπότης: διὰ τὴν ἀγάπην, ἣν ἔσχεν πρὸς ἡμᾶς, τὸ αἷμα αὐτοῦ ἔδωκεν ὑπὲρ ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ κύριος ἡμῶν ἐν θελήματι θεοῦ, καὶ τὴν σάρκα ὑπὲρ τῆς σαρκὸς ἡμῶν καὶ τὴν ψυχὴν ὑπὲρ τῶν ψυχῶν ἡμῶν.
No amor o Soberano nos tomou para si. Por causa do amor que teve para conosco, Jesus Cristo, nosso Senhor, deu o seu sangue por nós, na vontade de Deus: a sua carne pela nossa carne, e a sua alma pelas nossas almas.
L
1Ὁρᾶτε, ἀγαπητοι, πῶς μεγα καὶ θαυμαστόν ἐστιν ἡ ἀγάπη, καὶ τῆς τελειότητος αὐτῆς οὐκ ἔστιν ἐξήγησις.
Vede, amados, como é grande e admirável o amor, e como da sua perfeição não há descrição.
2τίς ἱκανὸς ἐν αὐτῇ εὑρεθῆναι, εἰ μὴ οὓς ἂν καταξιώσῃ ὁ θεός; δεώμεθα οὖν καὶ αἰτώμεθα ἀπὸ τοῦ ἐλέους αὐτοῦ, ἵνα ἐν ἀγάπῃ εὑρεθῶμεν δίχα προσκλίσεως ἀνθρωπίνης, ἄμωμοι.
Quem é capaz de ser achado nele, senão aqueles que Deus julgar dignos? Roguemos, pois, e peçamos à sua misericórdia que sejamos achados no amor, sem parcialidade humana, irrepreensíveis.
3αἱ γενεαὶ πᾶσαι ἀπὸ Ἀδὰμ ἕως τῆσδε τῆς ἡμέρας παρῆλθον, ἀλλ̓ οἱ ἐν ἀγάπῃ τελειωθέντες κατὰ τὴν τοῦ θεοῦ χάριν ἔχουσιν χῶρον εὐσεβῶν, οἳ φανερωθήσονται ἐν τῇ ἐπισκοπῇ τῆς βασιλείας τοῦ Χριστοῦ.
Todas as gerações, desde Adão até o dia de hoje, passaram; mas os que, pela graça de Deus, foram aperfeiçoados no amor têm o lugar dos piedosos, e serão manifestados na visitação do reino de Cristo.
4γέγραπται γάρ: Εἰσέλθετε εἰς τὰ ταμεῖα μικρὸν ὅσον ὅσον, ἕως οὖ παρέλθῃ ἡ ὀργὴ καὶ ὁ θυμός μου, καὶ μνησθήσομαι ἡμέρας ἀγαθῆς, καὶ ἀναστήσω ὑμᾶς ἐκ τῶν θηκῶν ὑμῶν.
Pois está escrito: Entrai nas câmaras por um breve momento, até que passem a minha ira e o meu furor; e lembrar-me-ei de um dia bom, e vos levantarei dos vossos sepulcros.
5μακάριοί ἐσμεν, ἀγαπητοί, εἰ τὰ προστάγματα τοῦ θεοῦ ἐποιοῦμεν ἐν ὁμονοίᾳ ἀγάπης, εἰς τὸ ἀφεθῆναι ἡμῖν δἰ ἀγάπης τὰς ἁμαρτίας.
Bem-aventurados somos, amados, se cumprirmos os mandamentos de Deus na concórdia do amor, para que, pelo amor, nos sejam perdoados os pecados.
6γέγραπται γάρ: Μακάριοι, ὦν ἀφέθησαν αἱ ἀνομίαι καὶ ὧν ἐπεκαλύφθησαν αἱ ἁμαρτίαι: μακάριος ἀνήρ, οὖ οὐ μὴ λογίσηται κύριος ἁμαρτίαν, οὐδέ ἐστιν ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ δόλος:
Pois está escrito: Bem-aventurados aqueles cujas iniquidades foram perdoadas e cujos pecados foram cobertos; bem-aventurado o homem a quem o Senhor não imputará pecado, e em cuja boca não há dolo.
7οὗτος ὁ μακαρισμὸς ἐγένετο ἐπὶ τοὺς ἐκλελεγμένους ὑπὸ τοῦ θεοῦ διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ κυρίου ἡμῶν, ᾧ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
Esta bem-aventurança veio sobre os que foram escolhidos por Deus, por meio de Jesus Cristo, nosso Senhor; a quem seja a glória pelos séculos dos séculos. Amém.
LI
1Ὅσα οὖν παρεπέσαμεν καὶ ἐποιήσαμεν δια τινας παρεμπτώσεις τοῦ ἀντικειμένου, ἀξιώσωμεν ἀφεθῆναι ἡμῖν. καὶ ἐκεῖνοι δέ, οἵτινες ἀρχηγοὶ στάσεως καὶ διχοστασίας ἐγενήθησαν, ὀφείλουσιν τὸ κοινὸν τῆς ἐλπίδος σκοπεῖν.
Tudo aquilo, pois, em que caímos e que fizemos por alguma insídia do adversário, peçamos que nos seja perdoado. E também aqueles que se fizeram chefes de sedição e dissensão devem olhar para o fundamento comum da esperança.
2οἱ γὰρ μετὰ φόβου καὶ ἀγάπης πολιτευόμενοι ἑαυτοὺς θέλουσιν μᾶλλον αἰκίαις περιπίπτειν ἢ τοὺς πλησίον: μᾶλλον δὲ ἑαυτῶν κατάγνωσιν φέρουσιν ἢ τῆς παραδεδομένης ἡμῖν καλῶς καὶ δικαίως ὁμοφωνίας,
Pois os que vivem com temor e amor preferem que eles próprios caiam em sofrimentos, a que caiam os seus próximos; e preferem que a condenação venha sobre si mesmos, a que venha sobre a concórdia que nos foi bela e justamente transmitida.
3καλὸν γὰρ ἀνθρώπῳ ἐξομολογεῖσθαι περὶ τῶν παραπτωμάτων ἢ σκληρῦναι τὴν καρδίαν αὐτοῦ, καθὼς ἐσκληρύνθη ἡ καρδία τῶν στασιαζόντων πρὸς τὸν θεράποντα τοῦ θεοῦ Μωϋσῆν, ὧν τὸ κρίμα πρόδηλον ἐγενήθη,
Pois é melhor ao homem confessar as suas faltas do que endurecer o seu coração, como se endureceu o coração dos que se amotinaram contra Moisés, o servo de Deus; a condenação deles tornou-se manifesta:
4κατέβησαν γὰρ εἰς ᾅδου ζῶντες, καὶ θάνατος ποιμανεῖ αὐτούς.
desceram vivos ao Hades, e a morte os apascentará.
5Φαραὼ καὶ ἡ στρατιὰ αὐτοῦ καὶ πάντες οἱ ἡγούμενοι Αἰγύπτου, τά τε ἅρματα καὶ οἱ ἀνάβαται αὐτῶν οὐ δἰ ἄλλην τινὰ αἰτίαν ἐβυθίσθησαν εἰς θάλασσαν ἐρυθρὰν καὶ ἀπώλοντο, ἀλλὰ διὰ τὸ σκληρυνθῆναι αὐτῶν τὰς ἀσυνέτους καρδίας μετὰ τὸ γενέσθαι τὰ σημεῖα καὶ τὰ τέρατα ἐν γῇ Αἰγύπτου διὰ τοῦ θεράποντος τοῦ θεοῦ Μωῦσέως.
Faraó e o seu exército e todos os chefes do Egito, os carros e os seus condutores, não por outra causa foram submergidos no mar Vermelho e pereceram, senão por se terem endurecido os seus corações insensatos, depois dos sinais e prodígios acontecidos na terra do Egito por meio de Moisés, o servo de Deus.
LII
1Ἀπροσδεής, ἀδελφοί, ὁ δεσπότης ὑπάρχει τῶν ἁπάντων: οὐδὲν οὐδενὸς χρῄζει εἰ μὴ τὸ ἐξομολογεῖσθαι αὐτῷ.
De nada necessita, irmãos, o Soberano de todas as coisas; nada exige de ninguém, senão que se lhe faça confissão.
2φησὶν γὰρ ὁ ἐκλεκτὸς Δαυείδ: Ἐξομολογήσομαι τῷ κυρίῳ, καὶ ἀρέσει αὐτῷ ὑπὲρ μόσχον νέον κέρατα ἐκφέροντα καὶ ὁπλάς: ἰδέτωσαν πτωχοὶ καὶ εὐφρανθήτωσαν.
Pois diz o eleito Davi: Louvarei ao Senhor, e isso lhe agradará mais do que um novilho novo a que crescem chifres e cascos. Vejam-no os pobres e alegrem-se.
3καὶ πάλιν λέγει: Θῦσον τῷ θεῷ θυσίαν αἰνέσεως καὶ ἀπόδος τῷ ὑψίστῳ τὰς εὐχάς σου: καὶ ἐπικάλεσαί με ἐν ἡμέρᾳ θλίψεώς σου, καὶ ἐξελοῦμαί σε, καὶ δοξάσεις με.
E de novo diz: Oferece a Deus sacrifício de louvor e cumpre ao Altíssimo os teus votos; e invoca-me no dia da tua tribulação, e eu te livrarei, e tu me glorificarás.
4θυσία γὰρ τῷ θεῷ πνεῦμα συντετριμμένον.
Pois sacrifício para Deus é um espírito contrito.
LIII
1Ἐπίστασθε γὰρ καὶ καλῶς ἐπίστασθε τὰς ἱερὰς γραφάς, ἀγαπητοί, καὶ ἐγκεκύφατε εἰς τὰ λόγια τοῦ θεοῦ. πρὸς ἀνάμνησιν οὖν ταῦτα γράφομεν.
Conheceis, pois, e conheceis bem as sagradas Escrituras, amados, e vos debruçastes sobre os oráculos de Deus. Para recordação, pois, escrevemos estas coisas.
2Μωῦσέως γὰρ ἀναβάντος εἰς τὸ ὄρος καὶ ποιήσαντος τεσσαράκοντα ἡμέρας καὶ τεσσαράκοντα νύκτας ἐν νηστείᾳ καὶ ταπεινώσει, εἶπεν πρὸς αὐτὸν ὁ θεός: Κατάβηθι τὸ τάχος ἐντεῦθεν, ὅτι ἠνόμησεν ὁ λαός σου, οὓς ἐξήγαγες ἐκ γῆς Αἰγύπτου: παρέβησαν ταχὺ ἐκ τῆς ὁδοῦ ἧς ἐνετείλω αὐτοῖς, ἐποίησαν ἑαυτοῖς χωνεύματα.
Tendo Moisés subido ao monte e passado quarenta dias e quarenta noites em jejum e humilhação, disse-lhe Deus: Desce depressa daqui, porque o teu povo, que tiraste da terra do Egito, cometeu iniquidade; depressa se desviaram do caminho que lhes ordenaste: fizeram para si ídolos de fundição.
3καὶ εἶπεν κύριος πρὸς αὐτόν: Λελάληκα πρός σε ἅπαξ καὶ δὶς λέγων: Ἑώρακα τὸν λαὸν τοῦτον, καὶ ἰδού ἐστιν σκληροτράχηλος: ἔασόν με ἐξολεθρεῦσαι αὐτούς, καὶ ἐξαλείψω τὸ ὄνομα αὐτῶν ὑποκάτωθεν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ ποιήσω σε εἰς ἔθνος μέγα καὶ θαυμαστὸν καὶ πολὺ μᾶλλον ἢ τοῦτο.
E disse o Senhor a ele: Falei contigo uma e duas vezes, dizendo: Vi este povo, e eis que é de dura cerviz. Deixa que eu os extermine, e apagarei o nome deles de debaixo do céu, e farei de ti uma nação grande, admirável e muito mais numerosa do que esta.
4καὶ εἶπεν Μωϋσῆς: Μηδαμῶς, κύριε: ἄφες τὴν ἁμαρτίαν τῷ λαῷ τούτῳ, ἢ κἀμὲ ἐξάλειψον ἐκ βίβλου ζώντων.
E disse Moisés: De modo nenhum, Senhor! Perdoa o pecado a este povo, ou apaga-me também a mim do livro dos viventes.
5ὢ μεγάλης ἀγάπης, ὢ τελειότητος ἀνυπερβλήτου. παρρησιάζεται θεράπων πρὸς κύριον, αἰτεῖται ἄφεσιν τῷ πλήθει, ἢ καὶ ἑαυτὸν ἐξαλειφθῆναι μετ̓ αὐτῶν ἀξιοῖ.
Ó grande amor! Ó perfeição insuperável! O servo fala com franqueza ao Senhor; pede perdão para a multidão, ou pede que também ele seja apagado com eles.
LIV
1Τίς οὖν ἐν ὑμῖν γενναῖος, τίς εὔσπλαγχνος, τίς πεπληροφορημένος ἀγάπης;
Quem, pois, entre vós é nobre? Quem é compassivo? Quem está cheio de amor?
2εἰπάτω: Εἰ δἰ ἐμὲ στάσις καὶ ἔρις καὶ σχίσματα, ἐκχωρῶ, ἄπειμι, οὗ ἐὰν βούλησθε, καὶ ποιῶ τὰ προστασσόμενα ὑπὸ τοῦ πλήθους: μόνον τὸ ποίμνιον τοῦ Χριστοῦ εἰρηνευέτω μετὰ τῶν καθεσταμένων πρεσβυτέρων.
Diga: Se por minha causa há sedição, contenda e cismas, retiro-me, vou para onde quiserdes e faço o que for ordenado pela comunidade; contanto que o rebanho de Cristo esteja em paz com os presbíteros estabelecidos.
3τοῦτο ὁ ποιήσας ἑαυτῷ μέγα κλέος ἐν Χριστῷ περιποιήσεται, καὶ πᾶς τόπος δέξεται αὐτόν, τοῦ γὰρ κυρίου ἡ γῆ καὶ τὸ πλήρωμα αὐτῆς.
Quem fizer isso adquirirá para si grande glória em Cristo, e todo lugar o receberá; pois do Senhor é a terra e a sua plenitude.
4ταῦτα οἱ πολιτευόμενοι τὴν ἀμεταμέλητον πολιτείαν τοῦ θεοῦ ἐποίησαν καὶ ποιήσουσιν.
Estas coisas fizeram e farão os que se conduzem segundo o modo de vida de Deus, do qual não há de que se arrepender.
LV
1Ἵνα δὲ καὶ ὑποδείγματα ἐθνῶν ἐνέγκωμεν. πολλοὶ βασιλεῖς καὶ ἡγούμενοι, λοιμικοῦ τινος ἐνστάντος καιροῦ, χρησμοδοτηθέντες παρέδωκαν ἑαυτοὺς εἰς θάνατον, ἵνα ῥύσωνται διὰ τοῦ ἑαυτῶν αἵματος τοὺς πολίτας: πολλοὶ ἐξεχώρησαν ἰδίων πόλεων, ἵνα μὴ στασιάζωσιν ἐπὶ πλεῖον.
Mas, para trazermos também exemplos dos gentios: muitos reis e chefes, em tempo de peste, instruídos por oráculos, entregaram-se à morte, para livrar com o próprio sangue os seus concidadãos; muitos retiraram-se das suas próprias cidades, para que a sedição não fosse além.
2ἐπιστάμεθα πολλοὺς ἐν ἡμῖν παραδεδωκότας ἑαυτοὺς εἰς δεσμά, ὅπως ἑτέρους λυτρώσονται: πολλοὶ ἑαυτοὺς παρέδωκαν εἰς δουλείαν. καὶ λαβόντες τὰς τιμὰς αὐτῶν ἑτέρους ἐψώμισαν.
Sabemos que muitos entre nós se entregaram a cadeias, para resgatar outros; muitos se entregaram à escravidão e, recebendo o seu preço, com ele alimentaram outros.
3πολλαὶ γυναῖκες ἐνδυναμωθεῖσαι διὰ τῆς χάριτος τοῦ θεοῦ ἐπετελέσαντο πολλὰ ἀνδρεῖα.
Muitas mulheres, fortalecidas pela graça de Deus, realizaram muitos feitos de coragem viril.
4Ἰουδὶθ ἡ μακαρία, ἐν συγκλεισμῷ οὔσης τῆς πόλεως, ᾐτήσατο παρὰ τῶν πρεσβυτέρων ἐαθῆναι αὐτὴν ἐξελθεῖν εἰς τὴν παρεμβολὴν τῶν ἀλλοφύλων.
Judite, a bem-aventurada, estando a cidade sitiada, pediu aos anciãos que a deixassem sair ao acampamento dos estrangeiros.
5παραδοῦσα οὖν ἑαυτὴν τῷ κινδύνῳ ἐξῆλθεν δἰ ἀγάπην τῆς πατρίδος καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ ὄντος ἐν συγκλεισμῷ, καὶ παρέδωκεν κύριος Ὀλοφέρνην ἐν χειρὶ θηλείας.
Entregando-se, pois, ao perigo, saiu por amor da pátria e do povo que estava sitiado; e o Senhor entregou Holofernes na mão de uma mulher.
6οὐχ ἧττον καὶ ἡ τελεία κατὰ πίστιν Ἐσθὴρ κινδύνῳ ἑαυτὴν παρέβαλεν, ἵνα τὸ ἔθνος τοῦ Ἰσραὴλ μέλλον ἀπολέσθαι ῥύσηται: διὰ γὰρ τῆς νηστείας καὶ τῆς ταπεινώσεως αὐτῆς ἠξίωσεν τὸν παντεπόπτην δεσπότην τῶν αἰώνων: ὃς ἰδὼν τὸ ταπεινὸν τῆς ψυχῆς αὐτῆς ἐρύσατο τὸν λαόν, ὧν χάριν ἐκινδύνευσεν.
Não menos também Ester, perfeita na fé, se expôs ao perigo, para livrar da destruição iminente a nação de Israel; pois, com o seu jejum e a sua humilhação, suplicou ao Soberano que tudo vê, o Deus dos séculos; e ele, vendo a humildade da sua alma, livrou o povo por cujo amor ela se pôs em perigo.
LVI
1Καὶ ἡμεῖς οὖν ἐντύχωμεν περὶ τῶν ἔν τινι παραπτώματι ὑπαρχόντων, ὅπως δοθῇ αὐτοῖς ἐπιείκεια καὶ ταπεινοφροσύνη εἰς τὸ εἶξαι αὐτοὺς μὴ ἡμῖν ἀλλὰ τῷ θελήματι τοῦ θεοῦ: οὕτως γὰρ ἔσται αὐτοῖς ἔγκαρπος καὶ τελεία ἡ πρὸς τὸν θεὸν καὶ τοὺς ἁγίους μετ̓ οἰκτιρμῶν μνεία.
Também nós, pois, intercedamos pelos que se acham em alguma falta, para que lhes sejam dadas moderação e humildade, a fim de cederem, não a nós, mas à vontade de Deus; pois assim a lembrança deles diante de Deus e dos santos, com compaixão, lhes será frutuosa e perfeita.
2ἀναλάβωμεν παιδείαν, ἐφ̓ ᾗ οὐδεὶς ὀφείλει ἀγανακτεῖν, ἀγαπητοί. ἡ νουθέτησις, ἣν ποιούμεθα εἰς ἀλλήλους, καλή ἐστιν καὶ ὑπεράγαν ὠφέλιμος: κολλᾷ γὰρ ἡμᾶς τῷ θελήματι τοῦ θεοῦ.
Aceitemos a correção, contra a qual ninguém deve indignar-se, amados. A admoestação que fazemos uns aos outros é boa e sobremodo proveitosa, pois nos une à vontade de Deus.
3οὕτως γάρ φησιν ὁ ἅγιος λόγος: Παιδεύων ἐπαίδευσέν με ὁ κύριος, καὶ τῷ θανάτῳ οὐ παρέδωκέν με:
Pois assim diz a palavra santa: Com correção me corrigiu o Senhor, e não me entregou à morte.
4ὃν γὰρ ἀγαπᾷ κύριος παιδεύει, μαστιγοῖ δὲ πάντα υἱὸν ὃν παραδέχεται.
Pois o Senhor corrige a quem ama, e açoita a todo filho que acolhe.
5Παιδεύσει με γάρ, φησίν, δίκαιος ἐν ἐλέει καὶ ἐλέγξει με, ἔλαιον δὲ ἁμαρτωλῶν μὴ λιπανάτω τὴν κεφαλήν μου.
Corrigir-me-á, diz, o justo com misericórdia, e me arguirá; mas o óleo dos pecadores não unja a minha cabeça.
6καὶ πάλιν λέγει: Μακάριος ἄνθρωπος, ὃν ἤλεγξεν ὁ κύριος: νουθέτημα δὲ παντοκράτορος μὴ ἀπαναίνου: αὐτὸς γὰρ ἀλγεῖν ποιεῖ, καὶ πάλιν ἀποκαθίστησιν:
E de novo diz: Bem-aventurado o homem a quem o Senhor repreendeu; não rejeites a admoestação do Todo-poderoso. Pois ele faz sofrer, e de novo restabelece;
7ἔπαισεν, καὶ αἱ χεῖρες αὐτοῦ ἰάσαντο.
feriu, e as suas mãos curaram.
8ἑξάκις ἐξ ἀναγκῶν ἐξελεῖταί σε, ἐν δὲ τῷ ἑβδόμῳ οὐχ ἅψεταί σου κακόν.
Seis vezes te livrará das angústias, e na sétima o mal não te tocará.
9ἐν λιμῷ ῥύσεταί σε ἐκ θανάτου, ἐν πολέμῳ δὲ ἐκ χειρὸς σιδήρου λύσει σε:
Na fome te livrará da morte, e na guerra te soltará da mão do ferro;
10καὶ ἀπὸ μάστιγος γλώσσης σε κρύψει, καὶ οὐ μὴ φοβηθήσῃ κακῶν ἐπερχομένων.
e do açoite da língua te esconderá, e não temerás os males que sobrevierem.
11ἀδίκων καὶ ἀνόμων καταγελάσῃ, ἀπὸ δὲ θηρίων ἀγρίων οὐ μὴ φοβηθῇς:
Rirás dos injustos e dos iníquos, e das feras selvagens não terás medo;
12θῆρες γὰρ ἄγριοι εἰρηνεύσουσίν σοι.
pois as feras selvagens estarão em paz contigo.
13εἶτα γνώσῃ, ὅτι εἰρηνεύσει σου ὁ οἶκος, ἡ δὲ δίαιτα τῆς σκηνῆς σου οὐ μὴ ἁμάρτῃ.
Depois saberás que a tua casa estará em paz, e a morada da tua tenda não sofrerá falta.
14γνώσῃ δέ, ὅτι πολὺ τὸ σπέρμα σου, τὰ δὲ τέκνα σου ὥσπερ τὸ παμβότανον τοῦ ἀγροῦ.
E saberás que numerosa é a tua descendência, e os teus filhos, como toda a erva do campo.
15ἐλεύσῃ δὲ ἐν τάφῳ ὥσπερ σῖτος ὥριμος κατὰ καιρὸν θεριζόμενος, ἢ ὥσπερ θημωνιὰ ἅλωνος καθ̓ ὤραν συγκομισθεῖσα.
E chegarás ao sepulcro como o trigo maduro colhido a seu tempo, ou como o monte da eira, recolhido à sua hora.
16βλέπετε, ἀγαπητοί, πόσος ὑπερασπισμός ἐστιν τοῖς παιδευομένοις ὑπὸ τοῦ δεσπότου: πατὴρ γὰρ ἀγαθὸς ὢν παιδεύει εἰς τὸ ἐλεηθῆναι ἡμᾶς διὰ τῆς ὁσίας παιδείας αὐτοῦ.
Vede, amados, quão grande proteção há para os que são corrigidos pelo Soberano: pois, sendo bom Pai, ele corrige para que alcancemos misericórdia por meio da sua santa correção.
LVII
1Ὑμεῖς οὖν οἱ τὴν καταβολὴν τῆς στάσεως ποιήσαντες ὑποτάγητε τοῖς πρεσβυτέροις καὶ παιδεύθητε εἰς μετάνοιαν, κάμψαντες τὰ γόνατα τῆς καρδίας ὑμῶν.
Vós, pois, que lançastes o fundamento da sedição, submetei-vos aos presbíteros e recebei a correção para arrependimento, dobrando os joelhos do vosso coração.
2μάθετε ὑποτάσσεσθαι, ἀποθέμενοι τὴν ἀλαζόνα καὶ ὑπερήφανον τῆς γλώσσης ὑμῶν αὐθάδειαν: ἄμεινον γάρ ἐστιν ὑμῖν, ἐν τῷ ποιμνίῳ τοῦ Χριστοῦ μικροὺς καὶ ἐλλογίμους εὑρεθῆναι, ἢ καθ̓ ὑπεροχὴν δοκοῦντας ἐκριφῆναι ἐκ τῆς ἐλπίδος αὐτοῦ.
Aprendei a submeter-vos, depondo a arrogância jactanciosa e soberba da vossa língua; pois é melhor para vós serdes achados pequenos e estimados no rebanho de Cristo, do que, parecendo eminentes, serdes lançados fora da esperança dele.
3οὕτως γὰρ λέγει ἡ πανάρετος σοφία: Ἰδού, προήσομαι ὑμῖν ἐμῆς πνοῆς ῥῆσιν, διδάξω δὲ ὑμᾶς τὸν ἐμὸν λόγον.
Pois assim diz a Sabedoria todo-virtuosa: Eis que proferirei para vós uma palavra do meu sopro, e vos ensinarei o meu discurso.
4ἐπειδὴ ἐκάλουν καὶ οὐχ ὑπηκούσατε, καὶ ἐξέτεινον λόγους καὶ οὐ προσείχετε, ἀλλὰ ἀκύρους ἐποιεῖτε τὰς ἐμὰς βουλάς, τοῖς δὲ ἐμοῖς ἐλέγχοις ἠπειθήσατε: τοιγαροῦν κἀγὼ τῇ ὑμετέρᾳ ἀπωλείᾳ ἐπιγελάσομαι, καταχαροῦμαι δὲ ἡνίκα ἂν ἔρχηται ὑμῖν ὄλεθρος καὶ ὡς ἂν ἀφίκηται ὑμῖν ἄφνω θόρυβος, ἡ δὲ καταστροφὴ ὁμοία καταιγίδι παρῇ, ἢ ὅταν ἔρχηται ὑμῖν θλίψις καὶ πολιορκία.
Visto que eu chamava e não obedecestes, e estendia palavras e não atendíeis, mas anuláveis os meus conselhos e éreis desobedientes às minhas repreensões: por isso também eu me rirei da vossa perdição, e exultarei quando vier sobre vós a destruição, e quando de súbito vos chegar o tumulto, e a catástrofe se apresentar como uma tempestade; ou quando vierem sobre vós a tribulação e o assédio.
5ἔσται γὰρ ὅταν ἐπικαλέσησθέ με, ἐγὼ δὲ οὐκ εἰσακούσομαι ὑμῶν: ζητήσουσίν με κακοί, καὶ οὐχ εὑρήσουσιν. ἐμίσησαν γὰρ σοφίαν, τὸν δὲ φόβον τοῦ κυρίου οὐ προείλαντο, οὐδὲ ἤθελον ἐμαῖς προσέχειν βουλαῖς, ἐμυκτήριζον δὲ ἐμοὺς ἐλέγχους.
Pois acontecerá: quando me invocardes, eu não vos ouvirei. Os maus me buscarão, e não me acharão. Pois odiaram a sabedoria e não escolheram o temor do Senhor, nem queriam atender aos meus conselhos, e zombavam das minhas repreensões.
6τοιγαροῦν ἔδονται τῆς ἑαυτῶν ὁδοῦ τοὺς καρπούς, καὶ τῆς ἑαυτῶν ἀσεβείας πλησθήσονται:
Por isso comerão os frutos do seu próprio caminho, e da sua própria impiedade se fartarão.
7ἀνθ̓ ὦν γὰρ ἠδίκουν νηπίους φονευθήσονται, καὶ ἐξετασμὸς ἀσεβεῖς ὀλεῖ: ὁ δὲ ἐμοῦ ἀκούων κατασκηνώσει ἐπ’ ἐλπίδι πεποιθὼς καὶ ἡσυχάσει ἀφόβως ἀπὸ παντὸς κακοῦ.
Pois, porque faziam injustiça aos pequenos, serão mortos, e o escrutínio destruirá os ímpios. Mas o que me ouve habitará em esperança, confiado, e descansará sem temor de todo mal.
LVIII
1Ὑπακούσωμεν οὖν τῷ παναγίῳ καὶ ἐνδόξῳ ὀνόματι αὐτοῦ φυγόντες τὰς προειρημένας διὰ τῆς σοφίας τοῖς ἀπειθοῦσιν ἀπειλάς, ἵνα κατασκηνώσωμεν πεποιθότες ἐπὶ τὸ ὁσιώτατον τῆς μεγαλωσύνης αὐτοῦ ὄνομα.
Obedeçamos, pois, ao seu nome todo-santo e glorioso, fugindo das ameaças que, pela Sabedoria, foram antes ditas aos desobedientes, para que habitemos confiados no santíssimo nome da sua majestade.
2δέξασθε τὴν συμβουλὴν ἡμῶν, καὶ ἔσται ἀμεταμέλητα ὑμῖν. ζῇ γὰρ ὁ θεὸς καὶ ζῇ ὁ κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον, ἥ τε πίστις καὶ ἡ ἐλπὶς τῶν ἐκλεκτῶν, ὅτι ὁ ποιήσας ἐν ταπεινοφροσύνῃ μετ̓ ἐκτενοῦς ἐπιεικείας ἀμεταμελήτως τὰ ὑπὸ τοῦ θεοῦ δεδομένα δικαιώματα καὶ προστάγματα, οὗτος ἐντεταγμένος καὶ ἐλλόγιμος ἔσται εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν σωζομένων διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ, δἰ οὖ ἐστὶν αὐτῷ ἡ δόξα εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
Aceitai o nosso conselho, e não tereis de que vos arrepender. Pois vive Deus, e vive o Senhor Jesus Cristo, e o Espírito Santo — a fé e a esperança dos eleitos —: aquele que, em humildade, com constante moderação e sem retroceder, cumprir os preceitos e mandamentos dados por Deus, esse estará arrolado e estimado no número dos que são salvos por meio de Jesus Cristo, por quem é a Deus a glória pelos séculos dos séculos. Amém.
LIX
1Ἐὰν δέ τινες ἀπειθήσωσιν τοῖς ὑπ’ αὐτοῦ δἰ ἡμῶν εἰρημένοις, γινωσκέτωσαν ὅτι παραπτώσει καὶ κινδύνῳ οὐ μικρῷ ἑαυτοὺς ἐνδήσουσιν.
Se, porém, alguns desobedecerem às coisas por ele ditas por nosso intermédio, saibam que se enredarão em falta e em perigo não pequeno.
2ἡμεῖς δὲ ἀθῷοι ἐσόμεθα ἀπὸ ταύτης τῆς ἁμαρτίας καὶ αἰτησόμεθα ἐκτενῆ τὴν δέησιν καὶ ἱκεσίαν ποιούμενοι, ὅπως τὸν ἀριθμὸν τὸν κατηριθμημένον τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ ἐν ὅλῳ τῷ κόσμῳ διαφυλάξῃ ἄθραυστον ὁ δημιουργὸς τῶν ἁπάντων διὰ τοῦ ἠγαπημένου παιδὸς αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, δἰ οὗ ἐκάλεσεν ἡμᾶς ἀπὸ σκότους εἰς φῶς, ἀπὸ ἀγνωσίας εἰς ἐπίγνωσιν δόξης ὀνόματος αὐτοῦ,
Nós, porém, seremos inocentes deste pecado, e pediremos, fazendo oração e súplica constantes, que o Demiurgo de todas as coisas guarde intacto, em todo o mundo, o número contado dos seus eleitos, por meio do seu amado Servo Jesus Cristo, por quem nos chamou das trevas para a luz, da ignorância para o pleno conhecimento da glória do seu nome,
3... ἐλπίζειν ἐπὶ τὸ ἀρχεγόνον πάσης κτίσεως ὄνομά σου, ἀνοίξας τοὺς ὀφθαλμοὺς τῆς καρδίας ἡμῶν εἰς τὸ γινώσκειν σε τὸν μόνον ὕψιστον ἐν ὑψίστοις, ἅγιον ἐν ἀγίοις ἀναπαυόμενον. τὸν ταπεινοῦντα ὕβριν ὑπερηφάνων, τὸν διαλύοντα λογισμοὺς ἐθνῶν, τὸν ποιοῦντα ταπεινοὺς εἰς ὕψος καὶ τοὺς ὑψηλοὺς ταπεινοῦντα, τὸν πλουτίζοντα καὶ πτωχίζοντα, τὸν ἀποκτείνοντα καὶ ζῆν ποιοῦντα, μόνον εὑρέτην πνευμάτων καὶ θεὸν πάσης σαρκός: τὸν ἐπιβλέποντα ἐν τοῖς ἀβύσσοις, τὸν ἐπόπτην ἀνθρωπίνων ἔργων, τὸν τῶν κινδυνευόντων βοηθόν, τὸν τῶν ἀπηλπισμένων σωτῆρα, τὸν παντὸς πνεύματος κτίστην καὶ ἐπίσκοπον: τὸν πληθύνοντα ἔθνη ἐπὶ γῆς καὶ ἐκ πάντων ἐκλεξάμενον τοὺς ἀγαπῶντάς σε διὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ τοῦ ἠγαπημένου παιδός σου, δἰ οὗ ἡμᾶς ἐπαίδευσας, ἡγίασας, ἐτίμησας:
[lacuna no texto-fonte] …esperar no teu nome, origem primeira de toda a criação, tu que abriste os olhos do nosso coração para conhecer-te, a ti, o único Altíssimo nas alturas, o Santo que repousa entre os santos; que humilhas a insolência dos soberbos, que desfazes os desígnios das nações, que elevas os humildes ao alto e humilhas os elevados; que enriqueces e empobreces, que matas e fazes viver; único descobridor dos espíritos e Deus de toda carne; que olhas para os abismos, que observas as obras dos homens; socorro dos que estão em perigo, salvador dos desesperados, criador e guardião de todo espírito; que multiplicas as nações sobre a terra e dentre todas escolheste os que te amam, por meio de Jesus Cristo, teu amado Servo, por meio de quem nos educaste, santificaste e honraste.
4ἀξιοῦμέν σε, δέσποτα, βοηθὸν γενέσθαι καὶ ἀντιλήπτορα ἡμῶν. τοὺς ἐν θλίψει ἡμῶν σῶσον, τοὺς ταπεινοὺς ἐλέησον, τοὺς πεπτωκότας ἔγειρον, τοῖς δεομένοις ἐπιφάνηθι, τοὺς ἀσθενεῖς ἴασαι, τοὺς πλανωμένους τοῦ λαοῦ σου ἐπίστρεψον: χόρτασον τοὺς πεινῶντας, λύτρωσαι τοὺς δεσμίους ἡμῶν, ἐξανάστησον τοὺς ἀσθενοῦντας, παρακάλεσον τοὺς ὀλιγοψυχοῦντας: γνώτωσάν σε ἅπαντα τὰ ἔθνη. ὅτι σὺ εἶ ὁ θεὸς μόνος καὶ Ἰησοῦς Χριστὸς ὁ παῖς σου καὶ ἡμεῖς λαός σου καὶ πρόβατα τῆς νομῆς σου.
Pedimos-te, Soberano, que sejas o nosso socorro e amparo. Salva os que dentre nós estão em tribulação; tem misericórdia dos humildes; levanta os caídos; manifesta-te aos necessitados; cura os enfermos; converte os desgarrados do teu povo; alimenta os famintos; resgata os nossos prisioneiros; ergue os que enfraquecem; consola os desanimados. Conheçam-te todas as nações: que tu és o único Deus, e Jesus Cristo, o teu Servo, e nós, o teu povo e as ovelhas do teu pasto.
LX
1Σὺ γὰρ τὴν ἀέναον τοῦ κόσμου σύστασιν διὰ τῶν ἐνεργουμένων ἐφανεροποίησας: σύ, κύριε, τὴν οἰκουμένην ἔκτισας, ὁ πιστὸς ἐν πάσαις ταῖς γενεαῖς, δίκαιος ἐν τοῖς κρίμασιν, θαυμαστὸς ἐν ἰσχύϊ καὶ μεγαλοπρεπείᾳ, ὁ σοφὸς ἐν τῷ κτίζειν καὶ συνετὸς ἐν τῷ τὰ γενόμενα ἑδράσαι, ὁ ἀγαθὸς ἐν τοῖς ὁρωμένοις καὶ χρηστὸς ἐν τοῖς πεποιθόσιν ἐπὶ σέ, ἐλεῆμον καὶ οἰκτίρμον, ἄφες ἡμῖν τὰς ἀνομίας ἡμῶν καὶ τὰς ἀδικίας καὶ τὰ παραπτώματα καὶ πλημμελείας.
Pois tu manifestaste, pelas obras que realizas, a perene constituição do mundo; tu, Senhor, criaste a terra habitada, tu, que és fiel em todas as gerações, justo nos juízos, admirável em força e magnificência, sábio no criar e prudente no firmar o que foi criado, bom nas coisas que se veem e benigno para com os que confiam em ti. Misericordioso e compassivo, perdoa-nos as nossas iniquidades, as nossas injustiças, as nossas faltas e transgressões.
2μὴ λογίσῃ πᾶσαν ἁμαρτίαν δούλων σου καὶ παιδισκῶν, ἀλλὰ καθάρισον ἡμᾶς τὸν καθαρισμὸν τῆς σῆς ἀληθείας, καὶ κατεύθυνον τὰ διαβήματα ἡμῶν ἐν ὁσιότητι καρδίας πορεύεσθαι καὶ ποιεῖν τὰ καλὰ καὶ εὐάρεστα ἐνώπιόν σου καὶ ἐνώπιον τῶν ἀρχόντων ἡμῶν.
Não leves em conta todo pecado dos teus servos e das tuas servas, mas purifica-nos com a purificação da tua verdade e dirige os nossos passos, para andarmos em santidade de coração e fazermos o que é belo e agradável diante de ti e diante dos nossos governantes.
3ναί, δέσποτα, ἐπίφανον τὸ πρόσωπόν σου ἐφ̓ ἡμᾶς εἰς ἀγαθὰ ἐν εἰρήνῃ, εἰς τὸ σκεπασθῆναι ἡμᾶς τῇ χειρί σου τῇ κραταιᾷ καὶ ῥυσθῆναι ἀπὸ πάσης ἁμαρτίας τῷ βραχίονί σου τῷ ὑψηλῷ, καὶ ῥῦσαι ἡμᾶς ἀπὸ τῶν μισούντων ἡμᾶς ἀδίκως.
Sim, Soberano, faze resplandecer o teu rosto sobre nós, para o bem, em paz, a fim de que sejamos abrigados pela tua mão poderosa e livrados de todo pecado pelo teu braço excelso; e livra-nos dos que nos odeiam injustamente.
4δὸς ὁμόνοιαν καὶ εἰρήνην ἡμῖν τε καὶ πᾶσιν τοῖς κατοικοῦσιν τὴν γῆν, καθὼς ἔδωκας τοῖς πατράσιν ἡμῶν, ἐπικαλουμένων σε αὐτῶν ὁσίως ἐν πίστει καὶ ἀληθείᾳ, ὑπηκόους γινομένους τῷ παντοκράτορι καὶ ἐνδόξῳ ὀνόματί σου, τοῖς τε ἄρχουσιν καὶ ἡγουμένοις ἡμῶν ἐπὶ τῆς γῆς.
Dá concórdia e paz a nós e a todos os que habitam a terra, como deste aos nossos pais, quando te invocavam santamente, em fé e verdade; e torna-nos obedientes ao teu nome todo-poderoso e glorioso, e aos nossos príncipes e governantes sobre a terra.
LXI
1Σύ, δεσποτα, ἔδωκας τὴν ἐξουσίαν τῆς βασιλείας αὐτοῖς διὰ τοῦ μεγαλοπρεποῦς καὶ ἀνεκδιηγήτου κράτους σου, εἰς τὸ γινώσκοντας ἡμᾶς τὴν ὑπὸ σοῦ αὐτοῖς δεδομένην δόξαν καὶ τιμὴν ὑποτάσσεσθαι αὐτοῖς, μηδὲν ἐναντιουμένους τῷ θελήματί σου: οἶς δός, κύριε, ὑγίειαν, εἰρήνην, ὁμόνοιαν, εὐστάθειαν. εἰς τὸ διέπειν αὐτοὺς τὴν ὑπὸ σοῦ δεδομένην αὐτοῖς ἡγεμονίαν ἀπροσκόπως.
Tu, Soberano, lhes deste o poder da realeza, pela tua força magnífica e indescritível, para que nós, conhecendo a glória e a honra que por ti lhes foram dadas, nos submetamos a eles, em nada nos opondo à tua vontade. Dá-lhes, Senhor, saúde, paz, concórdia, estabilidade, para que exerçam sem tropeço o governo que por ti lhes foi dado.
2σὺ γάρ, δέσποτα ἐπουράνιε, βασιλεῦ τῶν αἰώνων, δίδως τοῖς υἱοῖς τῶν ἀνθρώπων δόξαν καὶ τιμὴν καὶ ἐξουσίαν τῶν ἐπὶ τῆς γῆς ὑπαρχόντων: σύ, κύριε, διεύθυνον τὴν βουλὴν αὐτῶν κατὰ τὸ καλὸν καὶ εὐάρεστον ἐνώπιόν σου, ὅπως διέποντες ἐν εἰρήνῃ καὶ πραΰτητι εὐσεβῶς τὴν ὑπὸ σοῦ αὐτοῖς δεδομένην ἐξουσίαν ἵλεώ σου τυγχάνωσιν.
Pois tu, Soberano celeste, Rei dos séculos, dás aos filhos dos homens glória, honra e poder sobre as coisas que estão na terra. Tu, Senhor, dirige o conselho deles segundo o que é belo e agradável diante de ti, para que, exercendo com piedade, em paz e mansidão, o poder que por ti lhes foi dado, encontrem a tua benevolência.
3ὁ μόνος δυνατὸς ποιῆσαι ταῦτα καὶ περισσότερα ἀγαθὰ μεθ̓ ἡμῶν, σοὶ ἐξομολογούμεθα διὰ τοῦ ἀρχιερέως καὶ προστάτου τῶν ψυχῶν ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δἰ οὗ σοι ἡ δόξα καὶ ἡ μεγαλωσύνη καὶ νῦν καὶ εἰς γενεὰν γενεῶν καὶ εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
Tu, o único que podes fazer estas coisas e bens ainda maiores conosco: a ti confessamos, por meio do sumo sacerdote e protetor das nossas almas, Jesus Cristo, por quem seja a ti a glória e a majestade, agora e de geração em geração, e pelos séculos dos séculos. Amém.
LXII
1Περὶ μὲν τῶν ἀνηκόντων τῇ θρησκείᾳ ἡμῶν καὶ τῶν ὠφελιμωτάτων εἰς ἐνάρετον βίον τοῖς θέλουσιν εὐσεβῶς καὶ δικαίως διευθύνειν, ἱκανῶς ἐπεστείλαμεν ὑμῖν, ἄνδρες ἀδελφοί.
Acerca das coisas que convêm à nossa religião e das mais úteis para uma vida virtuosa, aos que querem dirigir piedosa e justamente o seu caminho, já vos escrevemos o bastante, homens irmãos.
2περὶ γὰρ πίστεως καὶ μετανοίας καὶ γνησίας ἀγάπης καὶ ἐγκρατείας καὶ σωφροσύνης καὶ ὑπομονῆς πάντα τόπον ἐψηλαφήσαμεν, ὑπομιμνήσκοντες δεῖν ὑμᾶς ἐν δικαιοσύνῃ καὶ ἀληθείᾳ καὶ μακροθυμίᾳ τῷ παντοκράτορι θεῷ ὁσίως εὐαρεστεῖν, ὁμονοοῦντας ἀμνησικάκως ἐν ἀγάπῃ καὶ εἰρήνῃ μετὰ ἐκτενοῦς ἐπιεικείας, καθὼς καὶ οἱ προδεδηλωμένοι πατέρες ἡμῶν εὐηρέστησαν ταπεινοφρονοῦντες τὰ πρὸς τὸν πατέρα καὶ κτίστην θεὸν καὶ πάντας ἀνθρώπους.
Pois acerca da fé, do arrependimento, do amor genuíno, da continência, da sobriedade e da perseverança, tocamos todos os pontos, lembrando-vos que deveis agradar santamente ao Deus todo-poderoso, em justiça, verdade e longanimidade, vivendo em concórdia, sem rancor, em amor e paz, com constante moderação, como também os nossos pais, acima mencionados, lhe agradaram, sendo humildes para com o Pai, Deus e Criador, e para com todos os homens.
3καὶ ταῦτα τοσούτῳ ἥδιον ὑπεμνήσαμεν, ἐπειδὴ σαφῶς ᾔδειμεν γράφειν ἡμᾶς ἀνδράσιν πιστοῖς καὶ ἐλλογιμωτάτοις καὶ ἐγκεκυφόσιν εἰς τὰ λόγια τῆς παιδείας τοῦ θεοῦ.
E estas coisas tanto mais de bom grado as lembramos, porque sabíamos claramente que escrevíamos a homens fiéis e mui estimados, que se debruçaram sobre os oráculos da instrução de Deus.
LXIII
1Θεμιτὸν οὖν ἐστὶν τοῖς τοιούτοις καὶ τοσούτοις ὑποδείγμασιν προσελθόντας ὑποθεῖναι τὸν τράχηλον καὶ τὸν τῆς ὑπακοῆς τόπον ἀναπληρῶσαι, ὅπως ἡσυχάσαντες τῆς ματαίας στάσεως ἐπὶ τὸν προκείμενον ἡμῖν ἐν ἀληθείᾳ σκοπὸν δίχα παντὸς μώμου καταντήσωμεν.
É justo, pois, que, aproximando-nos de tantos e tais exemplos, submetamos o pescoço e ocupemos o lugar da obediência, para que, aquietando-nos da vã sedição, alcancemos, sem mácula alguma, o alvo que na verdade nos está proposto.
2χαρὰν γὰρ καὶ ἀγαλλίασιν ἡμῖν παρέξετε, ἐὰν ὑπήκοοι γενόμενοι τοῖς ὑφ̓ ἡμῶν γεγραμμένοις διὰ τοῦ ἁγίου πνεύματος ἐκκόψητε τὴν ἀθέμιτον τοῦ ζήλους ὑμῶν ὀργὴν κατὰ τὴν ἔντευξιν. ἣν ἐποιησάμεθα περὶ εἰρήνης καὶ ὁμονοίας ἐν τῇδε τῇ ἐπιστολῇ.
Pois nos dareis alegria e regozijo se, tornando-vos obedientes às coisas que escrevemos por meio do Espírito Santo, cortardes a ira ilícita do vosso ciúme, segundo o apelo que fizemos, nesta epístola, em favor da paz e da concórdia.
3ἐπέμψαμεν δὲ ἄνδρας πιστοὺς καὶ σώφρονας ἀπὸ νεότητος ἀναστραφέντας ἕως γήρους ἀμέμπτως ἐν ἡμῖν, οἵτινες καὶ μάρτυρες ἔσονται μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν.
E enviamos homens fiéis e prudentes, que desde a juventude até a velhice viveram irrepreensivelmente entre nós, os quais serão também testemunhas entre vós e nós.
4τοῦτο δὲ ἐποιήσαμεν, ἵνα εἰδῆτε. ὅτι πᾶσα ἡμῖν φροντὶς καὶ γέγονεν καὶ ἔστιν εἰς τὸ ὲν τάχει ὑμᾶς εἰρηνεῦσαι.
E isto fizemos para que saibais que todo o nosso cuidado foi e é que depressa alcanceis a paz.
LXIV
1Λοιπὸν ὁ παντεπόπτης θεὸς καὶ δεσπότης τῶν πνευμάτων καὶ κύριος πάσης σαρκός, ό ἐκλεξάμενος τὸν κύριον Ἰησοῦν Χριστὸν καὶ ἡμᾶς δἰ αὐτοῦ εἰς λαὸν περιούσιον, δῴη πάσῃ ψυχῇ ἐπικεκλημένῃ τὸ μεγαλοπρεπὲς καὶ ἅγιον ὄνομα αὐτοῦ πίστιν, φόβον, εἰρήνην, ὑπομονὴν καὶ μακροθυμίαν, ἐγκράτειαν, ἁγνείαν, σωφροσύνην, εἰς εὐαρέστησιν τῷ ὀνόματι αὐτοῦ διὰ τοῦ ἀρχιερέως καὶ προστάτου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, δἰ οὗ αὐτῷ δόξα καὶ μεγαλωσύνη, κράτος καὶ τιμή, καὶ νῦν καὶ εἰς πάντας τοῦς αἰῶνας τῶν αἰώνων ἀμήν.
De resto, o Deus que tudo vê, Soberano dos espíritos e Senhor de toda carne, que escolheu o Senhor Jesus Cristo e, por meio dele, a nós, para sermos um povo seu particular: dê a toda alma que invoca o seu magnífico e santo nome fé, temor, paz, perseverança e longanimidade, continência, castidade e sobriedade, para que agrade ao seu nome, por meio do sumo sacerdote e nosso protetor Jesus Cristo, por quem sejam a ele glória e majestade, poder e honra, agora e por todos os séculos dos séculos. Amém.
LXV
1Τοὺς δὲ ἀπεσταλμένους ἀφ̓ ἡμῶν Κλαύδιον Ἔφηβον καὶ Οὐαλέριον Βίτωνα σὺν καὶ Φορτουνάτῳ ἐν εἰρήνῃ μετὰ χαρᾶς ἐν τάχει ἀναπέμψατε πρὸς ἡμᾶς, ὅπως θᾶττον τὴν εὐκταίαν καὶ ἐπιποθήτην ἡμῖν εἰρήνην καὶ ὁμόνοιαν ἀπαγγέλλωσιν, εἰς τὸ τάχιον καὶ ἡμᾶς χαρῆναι περὶ τῆς εὐσταθείας ὑμῶν.
Quanto aos que enviamos, Cláudio Éfebo e Valério Bito, com Fortunato, mandai-os de volta a nós depressa, em paz e com alegria, para que quanto antes anunciem a paz e a concórdia que pedimos em oração e ansiamos, e para que também nós mais depressa nos alegremos com a vossa boa ordem.
2Ἡ χάρις τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ μεθ̓ ὑμῶν καὶ μετὰ πάντων πανταχῆ τῶν κεκλημένων ὑπὸ τοῦ θεοῦ δἰ αὐτοῦ. δἰ οὗ αὐτῷ δόξα, τιμή, κράτος καὶ μεγαλωσύνη, θρόνος αἰώνιος, ἀπὸ τῶν αἰώνων εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν. Ἐπιστολὴ τῶν Ῥωμαίων πρὸς τοὺς Κορινθίους.
A graça de nosso Senhor Jesus Cristo esteja convosco e com todos, em toda parte, que foram chamados por Deus por meio dele; por quem sejam a ele glória, honra, poder e majestade, trono eterno, desde os séculos e pelos séculos dos séculos. Amém.
Epístola dos Romanos aos Coríntios.