‹ Biblioteca

Apologistas

Oratio ad Graecos

Λόγος πρὸς Ἕλληνας

Pseudo-Justino · séc. III · PG 6, col. 229-240

I

[…] καὶ ἀκατασχέτῳ ἐπιθυμίᾳ συνεργοῦντα, καὶ τὴν θυγατέρα πρὸς θυσίαν εὐδοκήσαντα δοῦναι καὶ πᾶσαν ταράξαι τὴν ἙλΕ λάδα, ἵνα ῥύσηται τὴν Ἑλένην ὑπὸ λεπροῦ ποιμένος ἡρπασμένην. Ὁπότε δὲ καὶ τοῦ πολέμου κατασχόντος αἰχμαλώτους ἤγαγον, αὐτὸς Ἀγαμέμνων ὑπὸ Χρυσηΐδος αἰχμάλωτος ἤγετο· πρὸς τὸν Θέτιδος παῖδα Βρισηΐδος ἕνεκεν ἔχθραν ἤρατο. Αὐτὸς δὲ Πηληιάδης, ὃ ποταμὸν πεδήσας, Τροίαν καταστρέψας, Ἕκτορα χειρωσάμενος, Πολυξένης ὁ ἥρως ὑμῶν δοῦλος ἦν, ὑπὸ Ἀμαζόνος νεκρᾶς νενίκητο· τὰ θέτευκτα ὅπλα ἀποδυσάμενος, νυμφικὴν στολὴν ἐνδυσάμενος, φίλτρων θῦμα ἐγίνετο ἐν τῷ τοῦ Ἀπόλλωνος νηῷ. Ὁ γὰρ Ἰθακήσιος Λαερτιάδης ἐκ κακίας ἀρετὴν ἐνεπορεύσατο· ὅτι δὲ ἀγαθῆς φρονήσεως ἄμοιρος ἦν, ὁ κατὰ τὰς Σειρῆνας διάπλους ἐδήλωσεν, ὅτε μὴ ἠδυνήθη φρονήσει ἐμφράξαι τὴν ἀκοήν. Ὁ Τελαμώνιος Αἴας, ὁ τὸ ἑπταβόειον φέρων σάκος, διὰ τὴν πρὸς Ὀδυσσέα περὶ τῶν ὅπλων κρίσιν ἡττηθεὶς ὑπὸ μανίας ἡλίσκετο. Ταῦτα παιδεύεσθαι οὐ θέλω· οὐ γὰρ τοιαύτης ἀρετῆς ἐπιδικάζομαι, ἵνα τοῖς Ὁμήρου μύθοις πείθωμαι. Ἔστι γὰρ ἡ πᾶσα ῥαψῳδία, Ἰλιάδος τε καὶ Ὀδυσσείας ἀρχὴ καὶ τέλος, γυνή.

... e cooperando com uma paixão incontrolável, e consentindo em dar a própria filha para o sacrifício, e perturbando toda a Hélade para resgatar Helena, que fora arrebatada por um pastor sarnento. E quando, com o desenrolar da guerra, trouxeram cativos, o próprio Agamemnon foi feito cativo por Criseida, e por causa de Briseida concebeu inimizade contra o filho de Tétis. E o próprio filho de Peleu, que deteve o rio, destruiu Troia e subjugou Heitor, esse vosso herói era escravo de Polixena e foi vencido por uma Amazona morta; despindo as armas fabricadas por um deus e vestindo uma túnica nupcial, tornou-se vítima de poções de amor no templo de Apolo. Pois o filho de Laertes, de Ítaca, traficou a virtude a partir do vício; e que era desprovido de boa prudência, demonstrou-o na sua viagem junto às Sereias, quando não foi capaz de obstruir os seus ouvidos com a prudência. O Ajax Telamônio, que carregava o escudo de sete peles de touro, vencido no julgamento contra Ulisses a respeito das armas, foi tomado pela loucura. Não quero ser instruído em tais coisas; pois não aspiro a uma virtude tal que me faça crer nos mitos de Homero. Com efeito, toda a rapsódia, início e fim tanto da Ilíada quanto da Odisseia, é uma mulher.

II

Ἀλλ' ἐπεὶ Ἡσίοδος μεθ' Ὅμηρον Ἔργα τε καὶ Ἡμέρας συνέγραψε, τίς αὐτοῦ τῇ ἄλλῃ Θεογονίᾳ συνθήσεται; Φισὶ γὰρ Κρόνον, τὸν Οὐρανοῦ παῖδα, τῆς ἀρχῆς καθελεῖν τὸν πατέρα καὶ τῶν σκήπτρων λαβέσθαι, καὶ διευλαβηθέντα τὸ ὅμοιον παθεῖν τεκνοφαγεῖν ἑλέσθαι, τῇ δὲ τῶν Κουρήτων ἐπινοίᾳ τὸν Δία κλαπέντα καὶ λαθόντα δεσμοῖς καθεῖρξαι τὸν πατέρα, καὶ διανείμασθαι, ὡς λόγος, Δία μὲν τὸν αἰθέρα, Ποσειδῶνα δὲ τὸν βυθόν, καὶ Πλουτέα τὴν καθ' ᾅδου μοῖραν λαχεῖν. Ἀλλ' ὁ μὲν Πλουτεὺς τὴν Κόρην ἥρπασε· καὶ ἡ Δήμητρα, ἀλωμένη κατὰ τὰς ἐρήμους, τὸ τέκνον ἐζήτει. Καὶ τοῦτον τὸν μῦθον εἰς ὕψος ἤγαγε τὸ ἐν Ἐλευσῖνι πῦρ. Πάλιν ὁ Ποσειδῶν Μελανίππην μὲν ἤσχυνεν ὑδρευομένην, ὄχλῳ δὲ Νηρηΐδων οὐκ ὀλίγων κατεχρήσατο, ὧν τὰ ὀνόματα ἐὰν διηγώμεθα, πολὺ πλῆθος λόγων κατατρίψομεν. Ὁ μὲν οὖν Ζεὺς μοιχὸς πολλαχῇ· ἐπ’ ᾿Αντιόπῃ μὲν ὡς σάτυρος, καὶ ἐπὶ Δανάῃ χρυσὸς καὶ ἐπ’ Εὐρώπῃ ταῦρος ἦν, ἐπτεροῦτο δὲ παρὰ Λήδᾳ. Ὁ γὰρ Σεμέλης ἔρως καὶ αὐτοῦ τὴν ἀκρασίαν ἤλεγξε καὶ τῆς Ἥρας τὸν ζῆλον. Τὸν γὰρ Φρύγα Γανυμήδην, φασίν, εἰς τὸ οἰνοχοεῖν ἀνήρπασε. Καὶ ταῦτα μὲν οἱ Κρονίδαι ἐποίησαν. Ὁ γὰρ μεγαλώνυμος ὑμῶν ὁ Λητοΐδης, ὁ μαντικὴν Ε ἐπαγγειλάμενος, ἑαυτὸν ἤλεγξεν ὅτι ψεύδεται. Δάφνην ἐδίωξεν, ἣν οὐ κατέλαβε· καὶ τῷ ἐρωμένῳ αὐτοῦ Ὑακίνθῳ δισκεύων τι τὸν αὐτοῦ θάνατον οὐκ ἐμαντεύσατο. ᾿Αθηνᾶς γὰρ τὸ ἀνδρικὸν σιγῶ καὶ Διονύσου τὸ θηλικὸν καὶ ᾿Αφροδίτης τὸ πορνικόν. ᾿Ανάγνωτε τῷ Διΐ, ἄνδρες ῞Ελληνες, τὸν κατὰ πατρολωῶν νόμον καὶ τὸ μοιχείας πρόστιμον καὶ τὴν παιδεραστίας αἰσχύτητα. Διδάξατε ᾿Αθηνᾶν καὶ ῎Αρτεμιν τὰ τῶν γυναικῶν ἔργα καὶ Διόνυσον τὰ ἀνδρῶν. Τί σεμνὸν ἐπιδείκνυται γυνὴ ὅπλοις κεκοσμημένη, ἀνὴρ δὲ κυμβάλοις καὶ στέμμασι καὶ ἐσθῆτι γυναικείᾳ καλλωπιζόμενος καὶ ὀργιώων σὺν ἀγέλῃ γυναικῶν;

Mas, visto que Hesíodo, depois de Homero, escreveu "Os Trabalhos e os Dias", quem assentirá com a sua outra obra, a "Teogonia"? Pois diz que Cronos, o filho de Urano, destituiu o pai do poder e apoderou-se do cetro; e, temendo sofrer o mesmo, escolheu devorar os próprios filhos; mas, tendo Zeus sido roubado e ocultado pela astúcia dos Curetes, amarrou o pai com correntes; e dividiram entre si, segundo se conta: Zeus obteve o éter, Poseidon o abismo, e Plutão a região do Hades. Mas Plutão raptou a Core, e Deméter, vagando pelos desertos, procurava a filha. E o fogo de Elêusis elevou este mito às alturas. Por sua vez, Poseidon desonrou Melanipe quando esta ia buscar água, e abusou de uma multidão de não poucas Nereidas, cujos nomes, se fôssemos enumerar, gastaríamos grande quantidade de palavras. E Zeus foi adúltero de muitas formas: com Antíope sob a forma de sátiro, com Dânae como ouro, com Europa como touro, e fez-se alado junto a Leda. Pois o amor por Sêmele provou a sua incontinência e o ciúme de Hera. E raptou, dizem, o frígio Ganimedes para ser seu copeiro. E estas coisas praticaram os filhos de Cronos. Pois o vosso célebre filho de Leto, que professava a arte da adivinhação, provou a si mesmo ser um mentiroso. Perseguiu Dafne, a quem não alcançou; e ao jogar disco com o seu amado Jacinto, não previu a morte deste. Pois calo-me sobre o caráter viril de Atena, o afeminamento de Dioniso e a libertinagem de Afrodite. Lede para Zeus, ó homens gregos, a lei contra os parricidas, a pena contra o adultério e a ignomínia da pederastia. Ensinai a Atena e a Ártemis os trabalhos das mulheres, e a Dioniso os dos homens. Que há de venerável em mostrar-se uma mulher adornada com armas, e um homem embelezando-se com címbalos, coroas e vestes femininas, celebrando ritos orgíacos com um bando de mulheres?

III

Τὸν γὰρ τριέσπερον ᾿Αλκείδην, τῶν ἀγώνων ἡγήτορα, τὸν δι᾿ ἀνδρείαν ἀδόμενον, τὸν τοῦ Διὸς υἱόν, ὃς ὀβριαρὸν κατέπεφνε λέοντα καὶ πολύκρανον ὤλεσεν ὕδραν, ἣν δ᾿ ἄγριον ἀκάματον ὁ νεκρώσας, ὄρνιθας δ᾿ ἀνδροβόρους ἱπταμένας καθελεῖν ὁ δυνηθείς, καὶ κύνα τρικαρηνον ἐξ ᾅδου ἀναγαγών, Αὐγείου δ’ ὀχυρὸν τεῖχος σκυβάλων καθελεῖν ὁ δυνηθείς, ταύρους δὲ καὶ ἔλαφον ἀνελὼν ὧν μυξωτῆρες ἔπνεον πῦρ, καὶ καρπὸν χρύσεον στελέχους ὁ λαβών, ἑρπετὸν ἰοβόλον ἀνελὼν καὶ Ἀχελῷον (τίνος ἕνεκεν ἔκτανεν, οὐ Θέμις εἰπεῖν) καὶ τὸν ξενοκτόνον Βούσιριν, καὶ ὁ ὄρη πηδήσας ἵνα λάβῃ ὕδωρ ἔναρθρον φωνὴν ἀποδιδόν, ὡς λόγος, ὁ τὰ τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα καὶ τηλικαῦτα δρᾶσαι δυνηθείς, ὡς νήπιος ὑπὸ σατύρων κατακυμβαλισθεὶς καὶ ὑπὸ γυναικείου ἔρωτος ἡττηθεὶς ὑπὸ Λυδῆς γελούσης κατὰ γλουτὸν τυπτόμενος ἥδετο, καὶ τέλος, τὸν Νέσσειον χιτῶνα ἀποδύσασθαι μὴ δυνηθείς, πυρὰν κατ’ αὐτοῦ αὐτὸς ποιήσας τέλος ἔλαβε τοῦ βίου. Θέτω τὸν ζῆλον Ἥφαιστος, καὶ μὴ φθονείτω εἰ πρεσβύτης ὢν καὶ κυλλὸς τὸν πόδα μεμίσητο, Ἄρης δὲ πεφίλητο νέος ὢν καὶ ὡραῖος. Ἐπεὶ οὖν, ἄνδρες Ἕλληνες, οἵ μὲν θεοὶ ὑμῶν ὑπὸ ἀκρασίας ἠλέγχθησαν, ἄνανδροι δὲ οἱ ἥρωες ὑμῶν, αἱ παρ’ ὑμῖν δραματουργοὶ ἱστορίαι ἐδήλωσαν τὰ μὲν Ἀτρέως ἄγη Θυέστου λέχη καὶ Πελοπιδῶν μύση καὶ Δαναῶν φθόνῳ φονεύοντα καὶ ἀτεκνοῦντα Αἴγυπτον μεμεθυσμένον καὶ τὰ Θυέστεια δεῖπνα Ἐρινύες ἤρτυον. Καὶ Πρόκνη μέχρι νῦν ἐπτερῳμένη γοᾷ, καὶ ταύτης ἀδελφὴ γλωσσότμητος τέτριγεν ἡ Κεκροπίς. Τὰ γὰρ Οἰδίποδος κέντρα τί δεῖ καὶ λέγειν, καὶ τὸν Λαΐου φόνον καὶ μητρὸς γάμον, καὶ τὴν τῶν ἀδελφῶν αὐτοῦ καὶ τέκνων ἅμα ἀλληλοκτονίαν;

Pois o Alcides das três noites, guia das competições, cantado pela sua coragem, o filho de Zeus, que matou o robusto leão e destruiu a hidra de muitas cabeças, e aquele que matou o javali selvagem e incansável, e foi capaz de abater as aves carnívoras voadoras, e trouxe do Hades o cão de três cabeças, e pôde derrubar a forte muralha de esterco de Áugias, e capturou os touros e a corça cujas narinas expiravam fogo, e aquele que colheu o fruto de ouro do ramo, matando a serpente venenosa, e o Aqueloo (por qual razão o matou, não é lícito dizer) e o assassino de estrangeiros Busíris, e aquele que saltou montanhas para obter água que, segundo se diz, emitia uma voz articulada, ele, que foi capaz de realizar tantas, tais e tamanhas façanhas, foi, como uma criança, ridicularizado com címbalos pelos sátiros, e, vencido pelo amor de uma mulher, alegrava-se ao ser golpeado nas nádegas pela lídia risonha, e, finalmente, incapaz de despir a túnica de Nesso, erguendo ele mesmo uma pira contra si, pôs fim à própria vida. Deixe Hefesto o seu ciúme, e não inveje que, sendo velho e coxo de um pé, fosse odiado, ao passo que Ares, jovem e belo, era amado. Uma vez, pois, ó homens gregos, que os vossos deuses foram desmascarados pela sua incontinência, e os vossos heróis revelaram-se covardes, as vossas histórias dramáticas evidenciaram as abominações de Atreu, o leito de Tiestes, as impurezas dos Pelópidas, e as filhas de Dánao que por inveja assassinavam, e Egito privado de filhos em meio à embriaguez, e as Erínias que preparavam os banquetes de Tiestes. E Procne até hoje lamenta alada, e a sua irmã cecrópia, com a língua cortada, cicia. Pois o que é preciso dizer sobre os aguilhões de Édipo, o assassinato de Laio, o casamento com a mãe, e o fratricídio mútuo dos seus irmãos e filhos?

IV

Καὶ τὰς πανηγύρεις ὑμῶν μεμίσηκα· ἄμετροι γὰρ ἐκεῖ πλησμοναί, καὶ αὐλοὶ γλαφυροὶ ἐκκαλούμενοι πρὸς οἰστρώδεις κινήσεις, καὶ μύρων περίεργοι χρίσεις, καὶ στεφάνων περιθέσεις. Καὶ τῷ τοσούτῳ σωρῷ τῶν κακῶν τὴν αἰδῶ περιγράφετε, καὶ νοῦν πληροῦσθε, ὑπὸ ἀκρασίας ἐκβακχευόμενοι· καὶ ταῖς ἀνοσίαις καὶ λυσσώδεσι χρᾶσθαι εἰώθατε μίξεσιν. Εἴποιμι δ’ ἂν ὑμῖν ἔτι καὶ τοῦτο· Τί ἀγανακτεῖς, Ἕλλην ὤν, πρὸς τὸ τέκνον σου, εἰ τὸν Δία μιμούμενος ἐπιβουλεύει σοι καὶ ἐπ’ ἴσου τὸν γάμον σεσύληκε; Τί τοῦτον ἐχθρὸν ἡγῇ, τὸν δὲ ὅμοιον αὐτῷ σέβῃ; Τί δὲ μέμφη σου τὴν γυναῖκα ἀκολάστως ζῶσαν, τὴν δὲ Ἀφροδίτην ναοῖς τετίμηκας; Καὶ εἰ μὲν ταῦτα ὑφ’ ἑτέρων ἦν εἰρημένα, κατηγορία ἔδοξεν εἶναι ψιλὴ καὶ οὐκ ἀλήθεια· νῦν δὲ ταῦτα οἱ ὑμέτεροι ᾄδουσι ποιηταί, καὶ αἱ παρ’ ὑμῖν κεκράγασιν ἱστορίαι.

Também detesto as vossas assembleias festivas; pois nelas há excessos desmedidos, e flautas sonoras que incitam a movimentos frenéticos, e unções supérfluas com perfumes, e coroações com grinaldas. E com tamanha acumulação de males, abolis o pudor e obscureceis a mente, delirando sob a influência da incontinência; e costumais entregar-vos a uniões ímpias e furiosas. Dir-vos-ia ainda isto: Por que te indignas, sendo grego, contra o teu filho, se ele, imitando Zeus, conspira contra ti e do mesmo modo viola o teu matrimônio? Por que consideras este um inimigo, enquanto veneras aquele que lhe é semelhante? Por que censuras a tua esposa que vive dissolutamente, enquanto honras Afrodite com templos? E se estas coisas fossem ditas por outros, pareceriam ser mera acusação e não a verdade; mas agora são os vossos próprios poetas que as cantam, e as vossas próprias histórias que as proclamam aos brados.

V

Ἔλθετε λοιπόν, ἄνδρες Ἕλληνες, καὶ σοφίᾳ ἀπαραμιλλήτῳ κοινωνήσατε, καὶ θείῳ λόγῳ παιδεύθητε, καὶ μάθετε βασιλέα ἄφθαρτον, καὶ τοὺς τούτου ἥρωας ἐπίγνωτε οὔποτε λαοῖς φόνον ἐργαζομένους. Αὐτὸς γὰρ ἡμῶν ὁ στρατηγὸς οὐ βούλεται σωμάτων ἀλκὴν καὶ τύπων εὐμορφίαν οὐδ᾽ εὐγενείας φρύαγμα, ἀλλὰ ψυχήν τε καθαράν, ὁσιότητι τετειχισμένην, καὶ τὰ τοῦ βασιλέως ἡμῶν συνθήματα, καὶ πράξεις θείας, ὡς διὰ λόγου δυνάμεως εἰς ψυχὴν δικνουμένης (ὢ σάλπιγξ εἰρηνικὴ ψυχῆς πολεμουμένης, ὢ παθῶν δεινῶν φυγαδευτήριον, ὢ πυρὸς ἐμψύχου σβεστικὸν διδασκάλιον!), ἥτις οὐ ποιητὰς ποιεῖ, οὐ φιλοσόφους κατασκευάζει οὐδὲ ῥήτορας δεινούς, ἀλλὰ παιδεύουσα ποιεῖ τοὺς θνητοὺς ἀθανάτους, τοὺς βροτοὺς θεούς, ἐκ γῆς δὲ μετάγει εἰς τοὺς ὑπὲρ Ὄλυμπον ὄρους. Ἔλθετε, παιδεύθητε· γίνεσθε ὡς ἐγώ, ὅτι κἀγὼ ἤμην ὡς ὑμεῖς. Ταῦτά με εἷλε, τό τε τῆς παιδείας ἔνθεον καὶ τὸ τοῦ λόγου δυνατὸν· ὅτι καθάπερ ἐπαοιδὸς ἀγαθὸς ἐκ φωλεοῦ ἐξερπύσαι ποιήσας φυγαδεύει δεινὸν ἑρπετόν, οὕτως ὁ λόγος ἐξ αὐτῶν τῶν τῆς ψυχῆς μυχῶν τὰ δεινὰ τῆς αἰσθήσεως ἀπελαύνει πάθη, πρῶτον ἐπιθυμίαν, δι’ ἧς πᾶν δεινὸν φύεται, ἔχθραι ἔρεις ζῆλος ἐριθεῖαι θυμοὶ καὶ τὰ ὅμοια τούτοις. Ἐπιθυμίας οὖν ἀπελαθείσης εὔδιος ἡ ψυχὴ καὶ γαληνιῶσα γίνεται. Παραλυθεῖσα δὲ τῶν περὶ τὸν τράχηλον αὐτῆς κακῶν περιῤῥεόντων ἀπέρχεται πρὸς τὸν ποιήσαντα αὐτήν· δεῖ γὰρ ἀποκατασταθῆναι ὅθεν ἀπέστη.

Vinde, pois, ó homens gregos, e partilhai desta sabedoria incomparável, sede instruídos pela divina Palavra, e conhecei o Rei incorruptível, e reconhecei os seus heróis, que nunca provocam a morte dos povos. Pois o nosso próprio comandante não deseja a força dos corpos, nem a formosura das formas, nem a jactância da nobreza, mas uma alma pura, fortificada pela santidade, e as insígnias do nosso Rei, e ações divinas, à medida que, por meio do poder da Palavra, ela penetra na alma (ó trombeta pacífica da alma em guerra, ó refúgio contra as paixões terríveis, ó doutrina que apaga o fogo vivo que arde na alma!), a qual não forma poetas, nem produz filósofos, nem oradores hábeis, mas, instruindo, torna imortais os mortais, deuses os homens, e os transfere da terra para as regiões acima do Olimpo. Vinde, sede instruídos; tornai-vos como eu, porque eu também era como vós. Isto me conquistou: o caráter divino da doutrina e o poder da Palavra; pois, tal como um bom encantador, fazendo com que saia do covil, afugenta a terrível serpente, assim a Palavra expulsa dos recessos mais íntimos da alma as terríveis paixões da sensibilidade: primeiro o desejo, a partir do qual brota todo mal, inimizades, discórdias, ciúmes, rivalidades, iras e coisas semelhantes a estas. Afastado, pois, o desejo, a alma torna-se serena e tranquila. E, liberta dos males que a envolviam e pesavam sobre o seu pescoço, regressa Àquele que a criou; pois é necessário que seja restabelecida de onde se afastou.

Tradução feita diretamente do grego, com controle de qualidade por um circuito de auditoria automática documentada (loop TEaR), sem revisão humana de conteúdo. Como este texto foi produzido ›

  • Fonte: transcrição verificada da edição de J. C. T. von Otto, Corpus apologetarum III, 3ª ed., Jena, 1879, pp. 2-18 (domínio público)
  • Correspondência Migne: PG 6, col. 229-240
  • Montado das páginas de TEXTO grego de Otto (fora: versão latina, aparato); chamadas de nota de Otto removidas.
  • LACUNA DECLARADA (cap. I): as primeiras linhas da obra (Otto p. 2, 'Μὴ ὑπολάβητε, ὦ ἄνδρες Ἕλληνες…') não entraram
  • na transcrição nem na tradução auditada; o capítulo abre com '[…]' — pendência registrada para o pipeline.
  • Tradução: projeto Patrística, feita diretamente do grego.

Mecenato

Cada obra que você lê aqui chegou ao português financiada pelos leitores.

Em tradução agora: História Eclesiástica — Eusébio de Cesareia

Financie a próxima tradução

Apoio via PIX ou Patreon.