‹ Biblioteca

Padres Pré-Nicenos

Epístola de Clemente a Tiago

Κλήμεντος ἐπιστολὴ πρὸς Ἰάκωβον

Anônimo (atribuída a Clemente de Roma) · séc. III–IV · PG 2, col. 32–56

I

Κλήμης Ἰακώβῳ τῷ κυρίῳ καὶ ἐπισκόπων ἐπισκόπῳ, διέποντι δὲ τὴν ᾽Ιερουσαλὴμ ἁγίαν Ἑβραίων ἐκκλησίαν καὶ τὰς πανταχῆ Θεοῦ προνοίᾳ ἱδρυθείσας καλῶς , σύν τε πρεσβυτέροις καὶ διακόνοις καὶ τοῖς λοιποῖς ἅπασιν ἀδελφοῖς, εἰρήνη εἴη πάντοτε. Γνώριμο νἔστω σοι, κύριέ μου, ὅτι Σίμων, ὁ διὰ τὴν ἀληθῆ πίστιν καὶ τὴν ἀσφαλεστάτην αὐτοῦ τῆς διδασκαλίας ὑπόθεσιν τῆς ἐκκλησίας θεμέλιος εἶναι ὁρισθεὶς καὶ δἰ αὐτὸ τοῦτο ὑπ᾽ αὐτοῦ τοῦ Ἰησοῦ ἀψευδεῖ στόματι μετονομασθεὶς Πέτρος· ἡ ἀπαρχὴ τοῦ κυρίου ἡμῶν· ὁ τῶν ἀποστόλων πρῶτος, ᾧ πρώτῳ ὁ πατὴρ τὸν υἱὸν ἀπεκάλυψεν· ὅν ὁ Χριστὸς εὐλόγως ἐμακάρισεν· ὁ κλητὸς καὶ ἐκλεκτὸς καὶ συνέστιος καὶ συνοδοίπορος· ὁ καλὸς καὶ δόκιμος μαθητής· ὁ τῆς δύσεως τὸ σκοτεινότερον τοῦ κόσμου μέρος ὡς πάντων ἱκανώτερος φωτίσαι κελευσθεὶς καὶ κατορθῶσαι δυνηθείς — καὶ δὴ μέχρι ποῦ μηκύνω τὸν λόγον, μὴ βουλόμενος σημῆναι τὸ λυποῦν, ὅ ἐξ ἀνάγκης κἄν βραδὺ πάντως εἰπεῖν με δεῖ; — οὗτος αὐτὸς, διὰ τὴν ἄμετρον πρὸς ἀνθρώπους στοργὴν σαφῶς, δημοσίᾳ, ἐπὶ τοῦ ἐνεστῶτος πονηροῦ, τὸν ἐσόμενον ἀγαθὸν ὅλῳ τῷ κόσμῳ μηνύσας βασιλέα, μέχρις ἐνταῦθα τῇ Ρώμῃ γενόμενος, θεοβουλήτῳ διδασκαλίᾳ σώζων ἀνθρώπους, αὐτὸς τοῦ νῦν βίου βιαίως τὸ ζῆν μετήλλαξεν.

Clemente a Tiago, senhor e bispo dos bispos, que rege a santa Igreja dos hebreus em Jerusalém e as que em toda parte foram bem fundadas pela providência de Deus, com os presbíteros, os diáconos e todos os demais irmãos: paz seja sempre.

Fica sabendo, meu senhor, que Simão — o qual, por causa da verdadeira fé e do fundamento seguríssimo do seu ensino, foi designado alicerce da Igreja, e por isso mesmo, pela boca infalível do próprio Jesus, teve o nome mudado para Pedro; primícias de nosso Senhor; o primeiro dos apóstolos, a quem primeiro o Pai revelou o Filho; a quem Cristo com razão proclamou bem-aventurado; o chamado e escolhido, companheiro de mesa e de caminho; o discípulo bom e aprovado; o que, como o mais capaz de todos, foi enviado a iluminar a região mais tenebrosa do mundo, a do Ocidente, e foi capaz de bem conduzi-la — mas até onde hei de alongar o discurso, não querendo indicar o que causa dor, mas que, por necessidade, ainda que tardiamente, de todo modo devo dizer? — esse mesmo, por seu amor sem medida aos homens, tendo anunciado claramente e em público, no presente século mau, o rei bom que há de vir para todo o mundo, tendo chegado até aqui, a Roma, salvando os homens por um ensino querido por Deus, ele mesmo, violentamente, trocou a vida presente.

II

Πρὸς αὐταῖς δὲ ταῖς ἡμέραις αἷς ἤμελλεν τελευτᾷν, συνηθροισμένων τῶν ἀδελφῶν, αἰφνιδίως λαβόμενός μου τῆς χειρὸς ἐγερθεὶς ἐπὶ τῆς ἐκκλησίας ἔφη· ἀκούσατέ μου ἀδελφοὶ καὶ σύνδουλοι· ἐπεὶ, ὡς ἐδιδάχθην ἀπὸ τοῦ με ἀποστείλαντος κυρίου τε καὶ διδασκάλου Ἰησοῦ Χριστοῦ, αἱ τοῦ θανάτου μου ἠγγίκασιν ἡμέραι, Κλήμεντα τοῦτον ἐπίσκοπον ὑμῖν χειροτονῶ, ᾧ τὴν ἐμὴν τῶν λόγων πιστεύω καθέδραν, τῷ ἀπ᾽ ἀρχῆς μοι μέχρι τοῦ τέλες συνοδεύσαντι καὶ οὕτως πασῶν μου τῶν ὁμιλιῶν ἐπακούσαντι· συνελῶν ἐρῶ, ὅς ἐν πᾶσι πειρασμοῖς με κοινωνήσας τῇ πίστει προσκαρτερῶν εὑρέθη· ὃν πλείω πάντων πεπείραμαι θεοσεβῆ, φιλάνθρωπον, ἁγνόν, πολυμαθῆ, σώφρονα, ἀγαθὸν, δίκαιον , μακρόθυμον, καὶ γενναίως εἰδότα φέρειν τὰς ἐνίων τῶν κατηχουμένων ἀχαριστίας. διὸ αὐτῷ μεταδίδωμι τὴν ἐξουσίαν τοῦ δεσμεύειν καὶ λύειν, ἵνα περὶ παντὸς οὗ ἄν χειροτονήσῃ ἐπὶ γῆς ἔσται δεδογματισμένον ἐν οὐρανοῖς. δήσει γὰρ ὃ δεῖ δεθῆναι, καὶ λύσει ὅ δεῖ λυθῆναι, ὡς τὸν τῆς ἐκκλησίας εἰδὼς κανόνα. αὐτοῦ οὖν ἀκούσατε, ὡς γνόντες ὅτι ὁ τῆς ἀληθείας προκαθεζόμενον λυπῶν εἰς Χριστὸν ἁμαρτάνει καὶ τὸν πατέρα τῶν ὅλων παροργίζει· οὗ εἵνεκεν οὐ ζήσεται. καὶ αὐτὸν οὖν δεῖ τὸν προκαθεζόμενον ἰατροῦ τόπον ἐπέχειν, οὐ θηρίου ἀλόγου θυμὸν ἔχειν.

Precisamente nos dias em que estava para morrer, tendo-se reunido os irmãos, tomando de repente a minha mão, levantou-se diante da igreja e disse: "Ouvi-me, irmãos e conservos: uma vez que, como fui ensinado por aquele que me enviou, o Senhor e Mestre Jesus Cristo, os dias da minha morte se aproximaram, constituo este Clemente bispo para vós, ao qual confio a cátedra dos meus discursos — que desde o princípio até o fim me acompanhou e assim ouviu todas as minhas homilias; em resumo direi: aquele que, tendo partilhado comigo em todas as tentações, foi encontrado perseverante na fé; a quem, mais que a todos, experimentei ser piedoso, amigo dos homens, casto, versado em muitas coisas, moderado, bom, justo, paciente, e que sabe suportar nobremente as ingratidões de alguns dos catecúmenos. Por isso lhe transmito o poder de ligar e desligar, para que tudo o que ele ordenar na terra esteja decretado nos céus. Pois ligará o que deve ser ligado, e desligará o que deve ser desligado, como quem conhece a norma da Igreja. Ouvi-o, pois, sabendo que quem entristece o que preside à verdade peca contra Cristo e irrita o Pai de todas as coisas; por isso não viverá. E convém, pois, que o próprio que preside ocupe o lugar de médico, não que tenha a fúria de um animal irracional."

III

Αὐτοῦ ταῦτα λέγοντος ἐγὼ προσπεσὼν ἐπιδεόμην αὐτοῦ, παραιτούμενος τὴν τῆς καθέδρας τιμήν τε καὶ ἐξουσίαν. ὁ δ᾽ ἀπεκρίνατο· περὶ τούτου μή με ἀξίου· τοῦτο γὰρ γενέσθαι δέδοκταί μοι, καὶ ταύτῃ μᾶλλον εἰ παραιτῇ· ὅτι ἡ τοιαύτη καθέδρα οὐ φιλοκαθεδροῦντος τολμηροῦ χρείαν ἔχει, ἀλλ᾽ εὐλαβοῦς τὸν τρόπον καὶ πολυμαθοῦς τὸν λόγον. δὸς δὲ τὸν κρείττονα, ὅς ἐμοί σου πλεῖον συνώδευσεν καὶ τῶν λόγων ἐπήκουσεν καὶ τὴν διοίκησιν τῆς ἐκκλησίας ἐκμεμάθηκεν, καὶ ἐκ ἀναγκάσω σε καλῶς ποιεῖν οὐ θέλοντα· ἀλλ᾽ οὐ δυνήσει νῦν τόν σου κρείττονα παρασχεῖν· σὺ γὰρ δἰ ἐμοῦ τῶν σωζομένων ἐθνῶν εἶ κρείττων ἀπαρχή· πλὴν καὶ τὸ ἕτερον λόγισαι, ὅτι εἰ τὸν κίνδυνον τῆς ἁμαρτίας φοβούμενος οὐκ ἀναδέχῃ τῆς ἐκκλησίας τὴν διοίκησιν, σὺ ἴσθι εἰδὼς ὅτι πλεῖον ἁμαρτάνεις , ὅστις τοῖς θεοσεβέσιν ὥσπερ πλέουσιν καὶ κινδυνεύουσιν βοηθεῖν δυνάμενος οὐ θέλεις, διασκοπῶν μόνον τὸ ἴδιον καὶ οὐ τὸ κοινῇ πᾶσι συμφέρον. ὅτι δὲ τὸν κίνδυνον πάντως ἀναδέξασθαί σε δεῖ, ἐμοῦ τοῦτο ἀξιοῦν μὴ παυομένου εἰς τὴν τῶν πάντων βοήθειαν, ὀρθῶς ἐπίστασαι. ὅσω ἐν μοι ταχύτερον συνευδοκήσεις, τοσοῦτόν με τῆς ἀθυμίας κουφίσεις.

Dizendo ele isso, eu, prostrando-me, suplicava-lhe, recusando a honra e a autoridade da cátedra. Mas ele respondeu: "Não me peças isso; pois já decidi que assim seja, e ainda mais se recusas; porque tal cátedra não tem necessidade de um audacioso amante de sentar-se, mas de alguém piedoso no caráter e versado no discurso. Dá-me alguém melhor que, mais do que tu, me acompanhou e ouviu os discursos e aprendeu bem o governo da Igreja, e não te forçarei a fazer o bem contra a tua vontade; mas não poderás agora apresentar alguém melhor que tu, pois tu és, por meu intermédio, a mais excelente primícia dentre as nações que se salvam. Mas considera também outra coisa: se, temendo o risco do pecado, não assumes o governo da Igreja, sabe que pecas ainda mais, tu que, podendo ajudar os piedosos que, por assim dizer, navegam e correm perigo, não o queres, olhando apenas o teu próprio interesse, e não o que é proveitoso a todos em comum. Que precisas assumir de todo modo o risco, tu bem sabes, visto que eu não cesso de exigir isso em vista da ajuda de todos. Quanto mais depressa concordares comigo, tanto mais aliviarás o meu desânimo."

IV

Οἶδα δὲ καὶ αὐτὸς, ὦ Κλήμης, λύπας καὶ ἀθυμίας καὶ κινδύνους καὶ ψόγους τοὺς ἐξ ἀπαιδεύτων ὄχλων σοι δωρέμενος, οὕς δυνήσῃ γενναίως φέρειν, ἐνορῶν τῆς ὑπομονῆς τὸν ἐκ Θεοῦ σοι μέγαν ἀποδιδόμενον μισθόν. ἀλλὰ καὶ δικαίως συνενθυμήθητί μοι, πότε σου τῆς ξυμμαχίας χρείαν ἔχει ὁ Χριστός, νῦν ὅτε ὁ πονηρὸς κατὰ τῆς αὐτοῦ νύμφης νικήσας βασιλεύσει πόλεμον ἤρατο, ἢ εἰς τὸν ἐπιόντα χρόνον, ὅτε μηδεμιᾶς τοῦ λοιποῦ χρείαν ἔχων βοηθείας; οὐχὶ καὶ τῷ βραχὺ νοῦν ἔχοντι δῆλον, ὅτι νῦν; πάσῃ οὖν προαιρέσει ἐν τῷ τῆς παρούσης ἀνάγκης χρόνῳ τάχυνον ξυμμαχῆσαι βασιλεῖ ἀγαθῷ, μισθοὺς μεγάλους μετὰ νίκην ἀποδιδόναι πεφυκότι. χαίρων οὖν ἐπισκόπησον, εὐκαίρως ταύτῃ μᾶλλον, ὡς διοίκησιν ἐκκλησίας παρ᾽ ἐμοῦ μεμαθηκώς, εἰς τὴν τῶν ἡμῖν προσφευγόντων ἀδελφῶν σωτηρίαν.

"Sei também eu mesmo, ó Clemente, que te dou tristezas, desânimos, perigos e censuras vindas das multidões incultas, as quais poderás suportar nobremente, tendo em vista a grande recompensa que Deus te dará pela paciência. Mas pensa comigo, também com justiça, quando Cristo tem necessidade da tua aliança: agora, quando o Maligno moveu guerra contra a sua noiva para, vencendo, reinar, ou no tempo vindouro, quando já não terá necessidade de nenhum auxílio? Não é evidente, mesmo a quem tem pouco entendimento, que é agora? Com toda a disposição, pois, apressa-te, neste tempo de necessidade presente, a aliar-te ao bom Rei, que por natureza há de dar grandes recompensas depois da vitória. Exerce, pois, com alegria o episcopado, ainda mais oportunamente por teres aprendido de mim o governo da Igreja, para a salvação dos irmãos que a nós recorrem."

V

Πλὴν καὶ βραχέα ἐπὶ πάντων διὰ πάντας τὰ τῆς διοικήσεως ὑπομνῆσαι θέλω. σὲ μὲν χρὴ ἀνεπιλήπτως βιοῦντα σπουδῇ μεγίστῃ πάσας τὰς βίου ἀσχολίας ἀποσείεσθαι, μήτε ἐγγυητὴν γινόμενον μήτε συνήγορον μηδὲ ἑτέρῳ τινὶ βιωτικῷ παρεμπεπλεγμένον πράγματι. ἐ γὰρ κριτὴν καὶ δικαστὴν χρημάτων ἢ ἀσχολημάτων καθεστάναι σε θέλει τῶν νῦν βιωτικῶν πραγμάτων ὁ Χριστός , ἵνα συνεχόμενος εἰς τὰς νῦν τῶν ἀνθρώπων φροντίδας μὴ εὐσχολῇς χωρίζειν λόγῳ ἀληθείας ἀνθρώπων τοὺς κρείττονας ἀπὸ τῶν χειρόνων. ἀλλὰ ταῦτα μὲν οἱ μανθάνοντες ἀλλήλοις παρασχέτωσαν, καὶ ἀπὸ τῶν σώζειν δυναμένων λόγων μὴ ἀποσχολείτωσαν. ὡς γάρ σοι ἀσεβές ἐστιν τὰς βιωτικὰς φροντίδας ἀναδέξασθαι καταλείψαντα ποιεῖν ὅ ἐκελεύσθης, οὕτως ἑκάστῳ λαϊκῷ ἁμαρτία ἐστὶν, ἐὰν μὴ ἀλλήλοις καὶ ἐν ταῖς βιωτικαῖς χρείαις παρίστανται. καί σου δὲ περὶ ὧν χρὴ ἀμέριμνον εἶναι οἱ πάντες ποιεῖν ἐὰν μὴ νοῶσιν, παρὰ τῶν διακόνων μανθανέτωσαν ἵνα μόνης τῆς ἐκκλησίας τὴν φροντίδα ἔχῃς, πρός τε τὸ διοικεῖν αὐτὴν καλῶς καὶ τὸ τοὺς τῆς ἀληθείας λόγους παρέχειν.

"Além disso, quero relembrar brevemente, diante de todos e por causa de todos, alguns pontos do governo. A ti convém, vivendo de modo irrepreensível, sacudir com o máximo empenho todas as ocupações da vida, não te tornando fiador nem advogado, nem te envolvendo em nenhum outro negócio secular. Pois Cristo não quer que te constituas juiz e árbitro de bens ou negócios das coisas seculares presentes, para que não aconteça que, preso aos cuidados presentes dos homens, te falte o tempo livre para, pela palavra da verdade, separar os homens melhores dos piores. Mas que os discípulos prestem essas coisas uns aos outros, e não se distraiam das palavras que podem salvar. Pois, assim como para ti é ímpio assumir os cuidados seculares abandonando o que te foi ordenado fazer, assim também é pecado para cada leigo, se não se assistem mutuamente também nas necessidades da vida. E, quanto às coisas de que convém que estejas livre de preocupação, se todos não souberem o que fazer, que aprendam com os diáconos, para que tenhas cuidado só da Igreja, tanto para governá-la bem quanto para fornecer as palavras da verdade."

VI

Ἐπεὶ ἐὰν βιωτικαῖς μερίμναις ἀσχοληθῇς, καὶ σεαυτὸν καὶ τοὺς ἀκροατὰς ἐνεδρεύσεις· τὰ γὰρ συμφέροντα ἐφοδιάζειν διὰ τὴν ἀσχολίαν οὐ δυνηθεὶς καὶ σὺ ὡς μὴ διδάξας τὸ συμφέρον κολασθήσῃ, οἱ δὲ μὴ μαθόντες ἀγνοίας αἰτίᾳ ἀπολοῦνται. διὸ σὺ μὲν αὐτὸς εὐσχολῶν προκαθέσθητι, πρὸς τὸ εὐκαίρως παρέχειν τοὺς σώζειν αὐτοὺς δυναμένους λόγους. καὶ οὕτως ἐπακουσάτωσάν σου, εἰδότες ὅτι ὁ τῆς ἀληθείας πρεσβύτης ὃ ἂν δήσῃ ἐπὶ γῆς, δέδεται καὶ ἐν οὐρανῷ, ὅ δ᾽ ἂν λύσῃ, λέλυται. σὺ δὲ δήσεις ἅ δεῖ δεθῆναι καὶ λύσεις ἅ δεῖ λυθῆναι. καὶ τὰ μὲν κατὰ σὲ τὸν προεστῶτα ταῦτά ἐστιν καὶ τὰ τούτοις ὅμοια.

"Pois, se te ocupares com cuidados seculares, armarás cilada tanto a ti mesmo quanto aos ouvintes; pois, não podendo, por causa da ocupação, fornecer o que é proveitoso, tu mesmo serás castigado por não teres ensinado o que é proveitoso, e os que não aprenderam perecerão por causa da ignorância. Por isso, tu mesmo, tendo tempo livre, presta-te a fornecer oportunamente as palavras que podem salvá-los. E assim que te ouçam, sabendo que o que o legado da verdade ligar na terra está ligado também no céu, e o que desligar está desligado. E tu ligarás o que deve ser ligado, e desligarás o que deve ser desligado. E estas são as coisas que a ti, o presidente, dizem respeito, e as semelhantes a elas."

VII

Τὰ δὲ κατὰ τοὺς πρεσβυτέρες ἔστω τάδε. πρὸ πάντων τοὺς νέους πρὸς γάμον ζευγνύτωσαν ἐν τάχει, προλαμβάνοντες τῆς νεαζούσης ἐπιθυμίας τὰ παγιδεύματα. ἀλλὰ μηδὲ τῶν ἤδη γερόντων περὶ γάμου ἀμελήτωσαν ἐνίοις γὰρ καὶ γηράσασιν ἀλκαία ἔνεστιν ἐπιθυμία. ἵνα οὖν μὴ ἡ πορνεία νομὴν λαβοοῦσα καθ᾽ ὑμῶν εἰς ὑμᾶς τὸν αὐτὸν ἐμβάλλῃ λοιμόν, προασφαλίζεσθε καὶ ἐρευνᾶτε, μή πως τὸ τῆς μοιχείας λανθανόντως ἐν ὑμῖν ἀναφθῇ πῦρ. πολὺ γὰρ δεινὸν ἡ μοιχεία, τοσοῦτον ὅσον τὰ δευτερεῖα ἔχειν αὐτὴν τῆς κολάσεως ἐπεὶ τὰ πρωτεῖα τοῖς ἐν πλάνῃ οὖσιν ἀποδίδοται, κᾄν σωφρονῶσιν. διὸ ὑμεῖς ὡς ἐκκλησίας πρεσβύτεροι ἐξασκήσατε τὴν Χριστοῦ νύμφην εἰς σωφροσύνην· νύμφην δὲ λέγω τῆς ἐκκλησίας τὸ σύστημα. ἐὰν γὰρ σώφρων καταληφθῇ ὑπὸ νυμφίε βασιλέως, τιμῆς μεγίστης τεύξεται, καὶ ὑμεῖς μεγάλης εὐφρασίας, ὡς κλητοὶ γάμων, ἀπολαύοντες. ἐὰν δὲ ἡμαρτηκυῖα φωραθῇ, αὐτὴ μὲν ἔκβλητος ἔσται, ὑμεῖς δὲ δίκην δώσετε, μή πως παρὰ τὴν ὑμετέραν ἀμέλειαν γέγονεν ἡ ἁμαρτία.

"Quanto aos presbíteros, sejam estas as normas: antes de tudo, unam os jovens em matrimônio depressa, prevenindo as armadilhas do desejo próprio da juventude. Mas também não negligenciem quanto ao casamento dos já idosos, pois em alguns, mesmo envelhecidos, permanece um desejo vigoroso. Para que, pois, a fornicação, tomando pasto entre vós, não lance sobre vós essa mesma peste, precavei-vos e examinai, para que não se acenda secretamente entre vós o fogo do adultério. Pois o adultério é um mal muito grave, a ponto de ocupar o segundo lugar no castigo, já que o primeiro é atribuído aos que estão em erro, ainda que sejam moderados. Por isso vós, como presbíteros da Igreja, exercitai a noiva de Cristo na castidade; e chamo de noiva a comunidade da Igreja. Pois, se ela for encontrada casta pelo Rei noivo, alcançará a maior honra, e vós, como convidados às núpcias, desfrutareis de grande alegria. Mas, se for surpreendida em pecado, ela será expulsa, e vós pagareis a pena, pois talvez o pecado tenha ocorrido por vossa negligência."

VIII

Διὸ πρὸ πάντων περὶ σωφροσύνης φροντίζετε· λίαν γὰρ παρὰ τῷ Θεῷ χαλεπὴ ὥρισται ἡ πορνεία. πορνείας δὲ εἴδη πολλά, ὡς καὶ αὐτὸς Κλήμης ὑμῖν διηγήσεται. πλὴν πρώτη μοιχεία ἐστὶ τὸν ἄνδρα μὴ ἰδίᾳ μόνῃ χρήσασθαι γυναικὶ καὶ γυναῖκα μὴ ἰδίῳ μόνῳ χρήσασθαι ἀνδρί. ἐὰν σώφρων ᾖ τις, καὶ φιλάνθρωπος γενέσθαι δύναται, οὗ εἵνεκεν ἐλέους αἰωνίου τεύξεται. ὡς δὲ ἡ μοιχεία μέγα κακόν, οὕτως ἡ φιλανθρωπία μέγιστον ἀγαθόν. διὸ ἀγαπᾶτε πάντας ὑμῶν τοὺς ἀδελφοὺς σεμνοῖς καὶ ἐλεήμοσιν ὀφθαλμοῖς, τοῖς μὲν ὀρφανοῖς ποιοῦντες τὰ γονέων, ταῖς δὲ χήραις τὰ ἀνδρῶν, παρέχοντες μετὰ πάσης εὐφροσύνης τὰς τροφάς τοῖς ἀκμαίοις τοὺς γάμους , καὶ τοῖς αὐτῶν ἀτέχνοις διὰ τῶν ἐπιτηδευμάτων ἐννοούμενοι τὰς προφάσεις τῆς ἀναγκαίας τροφῆς· τεχνίτῃ ἔργον, ἀδρανεῖ ἔλεος.

"Por isso, antes de tudo, cuidai da castidade; pois a fornicação foi determinada por Deus como algo muito grave. Há muitas espécies de fornicação, como o próprio Clemente vos há de expor. Mas o primeiro adultério é o homem não se limitar à sua própria mulher, e a mulher não se limitar ao seu próprio marido. Se alguém for casto, pode também tornar-se benfeitor dos homens, pelo que alcançará misericórdia eterna. E, assim como o adultério é grande mal, assim a filantropia é o maior bem. Por isso amai todos os vossos irmãos com olhos honestos e misericordiosos, fazendo aos órfãos o que fariam os pais, e às viúvas o que fariam os maridos, provendo com toda alegria os casamentos aos que estão em idade própria, e, aos que não têm ofício, procurando, por meio de ocupações, os meios da alimentação necessária: ao artesão, trabalho; ao incapacitado, misericórdia."

IX

Οἶδα δὲ ταῦτα ποιήσειν ὑμᾶς, ἐὰν ἀγάπην εἰς τὸν ὑμέτερον ἱδρύσητε νοῦν. πρὸς δὲ τὴν αὐτῆς εἴσοδον μία τίς ἐστιν ἱκανὴ πρόφασις, κοινὴ τῶν ἁλῶν μετάληψις. διὸ σπεδάζετε πυκνότερον συνέστιοι ἀλλήλων γίνεσθαι, ὡς δύνασθε, ὅπως αὐτὴν μὴ ἀπεμπολήσητε αἰτία γάρ ἐστιν τῆς εὐποιΐας, ἡ δὲ εὐποιΐα τῆς σωτηρίας. κοινὲς οὖν πάντες πᾶσιν τοῖς κατὰ Θεὸν ἀδελφοῖς τοὺς ἑαυτῶν παρέχετε βίους, εἰδότες ὅτι πρόσκαιρα δωρούμενοι αἰώνια λήψεσθε. πολλῷ μᾶλλον πεινῶντας τρέφετε, καὶ διψῶσι παρέχετε ποτόν, γυμνοῖς ἔνδυμα, τοὺς νοσοῦντας ἐπισκέπτεσθε, τοῖς ἐν φυλακαῖς ἐπιφαινόμενοι ὡς δύνασθε βοηθεῖτε, τοὺς ξένους μετὰ πάσης προθυμίας εἰς τοὺς ἑαυτῶν οἴκους λαμβάνετε. πλὴν ἵνα μὴ τὸ κατ᾽ εἶδος λέγω, πᾶν καλὸν ἡ φιλανθρωπία ὑμᾶς ποιεῖν διδάξει, ὥσπερ ἡ μισανθρωπία τοῖς μὴ βουλομένοις σώζεσθαι τὴν κακοπραξίαν ὑποδείκνυσιν.

"Sei que fareis isso, se estabelecerdes o amor em vosso entendimento. E, para a entrada dele, há uma ocasião suficiente: a participação comum do sal. Por isso empenhai-vos em ser, tão amiúde quanto puderdes, comensais uns dos outros, para que não a vendais, pois ela é causa da beneficência, e a beneficência é causa da salvação. Sede, pois, todos comuns, oferecendo os vossos bens a todos os irmãos segundo Deus, sabendo que, dando coisas temporais, recebereis coisas eternas. Muito mais: alimentai os famintos, dai de beber aos sedentos, vesti os nus, visitai os doentes, ajudai, na medida do que puderdes, aparecendo aos que estão nas prisões, recebei os estrangeiros com toda a solicitude em vossas próprias casas. Mas, para que eu não fale caso por caso, a filantropia vos ensinará a fazer todo bem, assim como a misantropia sugere a maldade aos que não querem se salvar."

X

Οἱ πράγματα ἔχοντες ἀδελφοὶ ἐπὶ τῶν ἐξουσιῶν μὴ κρινέσθωσαν, ἀλλ᾽ ὑπὸ τῶν τῆς ἐκκλησίας πρεσβυτέρων συμβιβαζέσθωσαν παντὶ τρόπῳ, ἑτοίμως αὐτοῖς πειθόμενοι. πλὴν καὶ τὴν πλεονεξίαν οὕτως φεύγετε, ὡς προφάσει προσκαίρου κέρδους ἀπὸ τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν ζημιοῦν δυναμένην· ζυγά, μέτρα, σταθμία, τὰ τῶν ῥοπῶν δίκαια ἐπιμελῶς φυλάσσετε, πρὸς τὰς παρακαταθήκας εὐγνωμονεῖτε. πλὴν ταῦτα καὶ τὰ τούτοις παραπλήσια μέχρι τέλους ποιεῖν ὑπομενεῖτε, ἐὰν ἀχώριστον μνήμην περὶ τῆς ἐκ Θεοῦ γινομένης κρίσεως ἐν ταῖς καρδίαις ἔχητε. τίς γὰρ ἂν ἁμαρτήσῃ, πεπληροφορημένος ὅτι ἐκ Θεοῦ δικαίου, τοῦ νῦν μόνου μακροθύμου καὶ ἀγαθοῦ, ἐπὶ τῇ τοῦ βίου συντελείᾳ γενέσθαι ὡρίσθη κρίσις, ἴνα οἱ ἀγαθοὶ τοῦ λοιποῦ τῶν ἀποῤῥήτων ἀγαθῶν ἀϊδίως ἀπολαύσωσιν, οἱ δὲ ἁμαρτωλοὶ εὑρεθέντες ὡς κακοὶ ἀποῤῥήτου κολάσεως τεύξωνται τὸν αἰῶνα. καὶ ταῦτα μὲν ὅτως ἔχειν, εἰ μὴ ὁ τῆς ἀληθείας προφήτης ἐνόρκως εἰρήκει ἔσεσθαι, τάχα ἄν εὔλογον ἦν ἀμφιβάλλειν.

"Os irmãos que tiverem litígios não sejam julgados diante das autoridades, mas sejam reconciliados de todo modo pelos presbíteros da Igreja, obedecendo-lhes prontamente. Fugi também da avareza, pois ela, sob pretexto de lucro temporário, pode privar-vos dos bens eternos; guardai cuidadosamente a justiça das balanças, das medidas e dos pesos; sede honestos quanto aos depósitos confiados. E perseverareis em fazer isso e coisas semelhantes até o fim, se tiverdes em vossos corações a memória inseparável do juízo que vem de Deus. Pois quem haveria de pecar, estando plenamente persuadido de que, da parte de um Deus justo — que agora é somente paciente e bom —, foi determinado que haja um juízo ao fim da vida, para que dali em diante os bons desfrutem eternamente dos bens indizíveis, e os pecadores, achados maus, sejam entregues eternamente a um castigo indizível? E, se o profeta da verdade não tivesse dito sob juramento que assim seria, talvez fosse razoável duvidar."

XI

Διὸ προφήτου ἀληθῶς ὄντες μαθηταί, ἀποθέμενοι τὴν διχόνοιαν ἐξ ἧς γίνεται ἡ κακοπραξία, προθύμως τὸ εὐποιεῖν ἀναδέξασθε. εἰ δὲ περὶ τῶν εἰρημένων ἔσεσθαι ἀμφιβάλλει τις ὑμῶν, μὴ αἰδεσθεὶς ὁμολογήτω, εἴπερ τῆς αὑτοῦ φροντίζει ψυχῆς, καὶ ὑπὸ τοῦ προεστῶτος πληροφορηθήσεται. εἰ δ᾽ ὀρθῶς πεπίστευκε , θαῤῥῶν πολιτευέσθω, ὡς μέγα καταδίκης πῦρ φεύγων καὶ εἰς ἀϊδίαν ἀγαθὴν Θεοῦ βασιλείαν εἰσερχόμενος.

"Por isso, sendo verdadeiramente discípulos do profeta, deixando de lado a discórdia da qual nasce a maldade, assumi de bom grado o fazer o bem. E, se algum de vós duvida de que as coisas ditas hão de acontecer, que não se envergonhe de confessá-lo, se é que cuida da própria alma, e será plenamente persuadido pelo que preside. E, se já crê corretamente, viva com confiança, como quem foge de um grande fogo de condenação e entra no reino eterno e bom de Deus."

XII

Οἱ μὲν οὖν τῆς ἐκκλησίας διάκονοι τοῦ ἐπισκόπου συνετῶς ῥεμβόμενοι ἔστωσαν ὀφθαλμοί, ἑκάστου τῆς ἐκκλησίας πολυπραγμονοῦντες τὰς πράξεις, τίς μέλλει ἁμαρτάνειν, ἵνα νοθεσίᾳ καταληφθεὶς ὑπὸ τοῦ προκαθεζομένου τάχα ἐ μὴ τελεύσῃ τὸ ἁμάρτημα τοὺς λειποτάκτας ἐπιστρεφέτωσαν, τοῦ μὴ ἐπιλείπειν τοὺς συνερχομένες τῶν λόγων ἐπακούειν, ὅπως τὰς ἑκάστοτε τῇ καρδίᾳ προσπιπτέσας ἀθυμίας ἔκ τε βιωτικῶν συμπτώσεων καὶ ὁμιλιῶν κακῶν λόγια ἀληθείας καθαίρεσθαι δύνωνται· ἐπεὶ γὰρ ἂν χρόνῳ πολλῷ χερσεύσωσιν, πυρὸς ἔργον γίνονται. τοὺς δὲ καὶ κατὰ σάρκα νοσοῦντας μανθανέτωσαν καὶ τῷ ἀγνοοῦντι πλήθει προσαντιβαλλέτωσαν, ἵνα ἐπιφαίνωνται, καὶ τὰ δέοντα ἐπὶ τῇ τοῦ προκαθεζομένου γνώμῃ παρεχέτωσαν. τοῦτο δὲ κᾄν λάθρα αὐτοῦ ποιῶσιν, οὐχ ἁμαρτάνουσιν. ταῦτα μὲν καὶ τὰ τούτοις ὅμοια οἱ διάκονοι προνοήτωσαν.

"Que os diáconos da Igreja sejam, pois, como olhos do bispo, percorrendo-a com discernimento, investigando as ações de cada membro da Igreja, quem está para pecar, a fim de que, sendo advertido pelo que preside, talvez não chegue a consumar o pecado; que façam voltar os desertores, para que não deixem de vir ouvir as palavras; para que possam purificar-se, pelas palavras da verdade, dos desânimos que a cada vez recaem sobre o coração, vindos tanto dos infortúnios da vida quanto das más companhias; pois, se por muito tempo ficarem incultos, tornam-se pasto do fogo. Que também tomem conhecimento dos que estão doentes na carne, e os deem a conhecer à multidão que os ignora, para que sejam visitados, e prestem o necessário conforme o parecer do que preside. E, mesmo que façam isso às escondidas dele, não pecam. Que os diáconos, pois, cuidem dessas coisas e das semelhantes a elas."

XIII

Οἱ κατηχοῦντες πρῶτον κατηχηθέντες κατηχήτωσαν· ὅτι περὶ ψυχῆς ἀνθρώπων τὸ ἔργον· πρὸς γὰρ τὰς πολλὰς τῶν μανθανόντων γνώμας συναρμόζεσθαι δεῖ τὸν τῶν λόγων ὑφηγητήν. πολυμαθῆ οὖν καὶ ἀνεπίληπτον πέπειρόν τε καὶ δῆλον τὸν κατηχοῦντα ὡς αὐτοὶ ἔσεσθαι Κλήμεντά μετ᾽ ἐμὲ κατηχεῖν μέλλοντα. εἶναι δεῖ, ὡς αὐτοὶ ἔσεσθαι Κλήμεντα μετ᾽ ἐμὲ κατηχεῖν μέλλοντα. πολὺ γάρ ἐστιν ἐμὲ νῦν τὸ κατ᾽ εἶδος λέγειν. πλὴν ἐὰν ὁμονοήσητε, δυνήσεσθε εἰς τὸν τῆς ἀναπαύσεως ἐνεχθῆναι λιμένα, ἔνθα μεγάλου βασιλέως ἐστὶν εἰρηνικὴ πόλις.

"Que os que catequizam, tendo eles mesmos sido primeiro catequizados, catequizem; pois a obra diz respeito à alma dos homens; pois o guia das palavras deve adaptar-se às muitas disposições dos que aprendem. Convém, pois, que aquele que catequiza seja versado em muitas coisas, irrepreensível, maduro e reconhecido, como hão de ser os que, depois de mim, estarão para catequizar juntamente com Clemente. Pois seria longo demais eu falar agora caso por caso. Mas, se estiverdes em concórdia, podereis ser conduzidos ao porto do repouso, onde está a cidade pacífica do grande Rei."

XIV

Ἕοικεν γὰρ ὅλον τὸ πρᾶγμα τῆς ἐκκλησίας νηΐ μεγάλῃ, διὰ σφοδροῦ χειμῶνος ἄνδρας φερούσῃ ἐκ πολλῶν τόπων ὄντας καὶ μίαν τινὰ ἀγαθῆς βασιλείας πόλιν οἰκεῖν θέλοντας. ἔστω μὲν οὖν ὑμῖν ὁ ταύτης δεσπότης Θεός, καὶ παρεικάσθω ὁ μὲν κυβερνήτης Χριστῷ, ὁ πρωρεὺς ἐπισκόπῳ, οἱ ναῦται πρεσβυτέροις, οἱ τοίχαρχοι διακόνοις, οἱ ναυστολόγοι τοῖς κατηχοῦσιν , τοῖς ἐπιβάταις τὸ τῶν ἀδελφῶν πλῆθος, τῷ βυθῷ ὁ κόσμος, αἱ ἀντίπνοιαι τοῖς πειρασμοῖς, οἱ δὲ διωγμοὶ καὶ οἱ κίνδυνοι καὶ παντοδαπαὶ θλίψεις ταῖς τρικυμίαις, τὰ δὲ ἀπόγεια τῶν χειμάῤῥων καὶ τὰ φυσήματα ταῖς τῶν πλάνων καὶ ψευδοπροφητῶν ὁμιλίαις, τὰ δὲ ἀκρωτήρια καὶ τὰ τραχέα τῶν τόπων τοῖς ἐν ὑπεροχαῖς δεινὰ ἀπειλοῦσι δικασταῖς, διθάλασσοι δὲ καὶ θηριώδεις τόποι τοῖς ἀλογίστοις καὶ ἐνδοιάζουσι περὶ τῶν τῆς ἀληθείας ἐπαγγελμάτων οἱ ὑποκριταὶ τοῖς πειραταῖς παρεικασμένοι νοείσθωσαν πλὴν ἰχυρὰν ΐλιγγα καὶ ταρταρείαν χάρυβδιν καὶ φόνια προσρήγματα καὶ θανατώδεις διαλύσεις μόνας τὰς ἁμαρτίας εἶναι νομίζετε. ἵνα οὖν ἐρίᾳ πλέοντες εἰς τὸν λιμένα τῆς ἐλπιζομένης πόλεως ἀκινδυνότερον ἐνεχθῆτε, ἐπηκόως εὔχεσθε· εὐχαὶ δὲ ἐπήκοοι γίνονται ταῖς εὐπραγίαις.

"Pois toda a realidade da Igreja se assemelha a um grande navio que, em meio a violenta tempestade, transporta homens vindos de muitos lugares, que querem habitar uma só cidade do bom reino. Seja, pois, Deus o senhor deste navio, e compare-se o timoneiro a Cristo, o proeiro ao bispo, os marinheiros aos presbíteros, os contramestres aos diáconos, os cobradores das passagens aos catequistas, os passageiros à multidão dos irmãos, o abismo ao mundo, os ventos contrários às tentações, as perseguições, os perigos e as aflições de toda sorte às ondas tríplices, as rajadas descidas das torrentes e os sopros aos discursos dos enganadores e falsos profetas, os promontórios e os lugares escarpados aos juízes em posição de poder que ameaçam coisas terríveis, e os lugares de duas correntes e infestados de feras aos que são irracionais e hesitam quanto às promessas da verdade; considerem-se os hipócritas comparados aos piratas; e considerai que apenas os pecados são o forte vórtice, o Caríbdis do Tártaro, os naufrágios sangrentos e as dissoluções mortais. Para que, pois, navegando com vento favorável, sejais levados com mais segurança ao porto da cidade esperada, orai de modo a serdes ouvidos; e as orações são ouvidas quando acompanhadas de boas obras."

XV

Εὐσταθήτωσαν οὗν οἱ ἐπιβάται ἑδραῖοι ἐπὶ τῶν ἰδίων καθεζόμενοι τόπων, ἵνα μὴ τῇ ἀταξίᾳ σεισμὸν ἥ ἑτεροκλινίαν παρέχωσιν. οἱ ναυστολόγοι τοὺς μισθοὺς ὑπομιμνησκέτωσαν. οἱ διάκονοι μηδὲν ἀμελήτωσαν ὧν ἐπιστεύθησαν, οἱ πρεσβύτεροι ὥσπερ ναῦται καταρτιζέτωσαν ἐπιμελῶς τὰ χρήζοντα ἑκάστῳ. ὁ ἐπίσκοπος ὡς πρωρεὺς ἐγρηγορὼς τοῦ κυβερνήτου μόνου τοὺς λόγους ἀντιβαλλέτω. ὁ Χριστός, ὁ σωτήρ, κυβερνήτης φιλείσθω, καὶ μόνος περὶ ὧν λέγει πιστευέσθω. οἱ δὲ πάντες τῷ Θεῷ περὶ τοῦ οὐρίᾳ πλέειν προσευχέσθωσαν. οἱ πλέοντες πᾶσαν θλῖψιν προσδοκάτωσαν, ὡς μέγα καὶ ταραχώδη βυθὸν παραπλέοντες, τὸν κόσμον· ὁτὲ μὲν ἀθυμοῦντες, διωκόμενοι, σκορπιζόμενοι, πεινῶντες, διψῶντες, γυμνητεύοντες, στενοχωρούμενοι· καὶ πάλιν ὁτὲ μὲν ἑνούμενοι, συναλιζόμενοι, ἡσυχάζοντες· ἀλλὰ καὶ ναυτιῶντες, ἰλιγγιῶντες, ἀπεμῶντες, τουτέστιν ἐξομολογούμενοι τὰ παραπτώματα ὥσπερ νοσοποιοὺς χολάς, τὰς ἐκ πικρίας ἁμαρτίας λέγω καὶ τὰ ἐξ ἐπιθυμιῶν ἀτάκτων σωρευθέντα κακά, ἅτινα τῷ ὁμολογῆσαι ὥσπερ ἀπεμήσαντες κουφίζεσθε τῆς νόσου , προσιέμενοι τὴν ἐκ τῆς ἐπιμελείας σωτήριον ὑγείαν.

"Que os passageiros, pois, permaneçam firmes, sentados nos seus próprios lugares, para que não causem, pela desordem, abalo ou inclinação para um lado. Que os cobradores das passagens lembrem as recompensas. Que os diáconos não negligenciem nada do que lhes foi confiado. Que os presbíteros, como marinheiros, preparem cuidadosamente o que é necessário a cada um. Que o bispo, como o proeiro, vigilante, coteje consigo apenas as palavras do timoneiro. Seja amado o timoneiro Cristo, o Salvador, e só a ele se dê crédito quanto ao que diz. E que todos orem a Deus para navegarem com vento favorável. Que os que navegam esperem toda tribulação, como quem costeia um abismo grande e agitado, o mundo: ora desanimados, perseguidos, dispersos, famintos, sedentos, despidos, angustiados; e outra vez unidos, reunidos, em repouso; mas também enjoados, tontos, vomitando — isto é, confessando as faltas como bílis causadora de doença, refiro-me aos pecados nascidos da amargura e aos males amontoados por desejos desordenados — os quais, ao confessá-los, como quem os vomitou, vos aliviais da doença, acolhendo a saúde salutar que vem do cuidado."

XVI

Πλὴν γινώσκετε πάντες πάντων ὑμῶν πλεῖον κάμνοντα τὸν ἐπίσκοπον, ὅτι ἕκαστος ὑμῶν τὴν αὑτοῦ θλῖψιν πάσχει, αὐτὸς δὲ τὴν αὑτοῦ καὶ τὴν ἑκάστου. διό, ὦ Κλήμης, ἑκάστῳ κατὰ τὸ δυνατὸν προκαθέσθητι βοηθός, τὰς πάντων φορτισθεὶς φροντίδας. ὅθεν τό σε οἰκονομεῖν ἀναδέξασθαι, χάριν οἶδα εἰληφὼς οὐ δεδωκώς ἀλλὰ θάῤῥει καὶ γενναίως φέρε, ὡς εἰδὼς ὅτι ἀποδώσει σοι ὁ Θεὸς εἰς τὸν λιμένα τῆς ἀναπαύσεως καταιτήσαντι τὸ μέγιστον τῶν ἀγαθῶν, ἀναφαίρετον μισθὸν, καθ᾽ ὅτι ὑπὲρ τῆς τῶν πάντων σωτηρίας τὸν μείζονα ἀνεδέξω κάματον. ὥστε ἐάν σε πολλοὶ τῶν ἀδελφῶν διὰ τὴν ἔπακρον δικαιοσύνην μισήσουσιν, τὸ αὐτῶν μὲν μῖσος οὐδέν σε βλάψει, ἡ δὲ τοῦ δικαίου Θεοῦ φιλία πολύ σε ὠνήσει. ὥστε πειρῶ τὸν ἐξ ἀδικίας γινόμενον ἔπαινον ἀποσείεσθαι, διὰ δὲ δικαίαν διοίκησιν τὸν ἐκ Χριστοῦ ἐπωφελῆ θηρεύειν ἔπαινον.

"Mas sabei todos vós que o bispo se cansa mais do que todos vós, porque cada um de vós padece a sua própria aflição, mas ele padece tanto a sua quanto a de cada um. Por isso, ó Clemente, sê, na medida do possível, o auxiliador de cada um, carregando os cuidados de todos. Por isso, ao aceitares tu a administração, sei que sou eu quem recebe um favor, não quem o dá; mas tem confiança e suporta nobremente, sabendo que Deus, ao chegares ao porto do repouso, te dará o maior dos bens, uma recompensa que não pode ser tirada, porquanto assumiste o maior labor em vista da salvação de todos. De modo que, se muitos dos irmãos te odiarem por causa da tua justiça extrema, o ódio deles em nada te prejudicará, mas a amizade do Deus justo muito te aproveitará. Por isso, procura repelir o elogio que provém da injustiça, e buscar, por meio de um governo justo, o elogio proveitoso que vem de Cristo."

XVII

Ταῦτα εἰπὼν καὶ τὰ τούτων πλείονα πάλιν τῷ πλήθει προσεμβλέψας εἶπεν· καὶ ὑμεῖς δέ, ἀγαπητοί μου ἀδελφοὶ καὶ σύνδουλοι, τῷ προκαθεζομένῳ ἀληθείας κατὰ πάντα ὑπείξατε, τοῦτο εἰδότες, ὅτι ὁ τοῦτον λυπήσας Χριστὸν, οὗ τὴν καθέδραν πεπίστευται, ἐκ ἐδέξατο, καὶ ὡς Χριστὸν μὴ δεξάμενος ὡς ἀθετήσας τὸν πατέρα λογισθήσεται, διὸ τῆς ἀγαθῆς βασιλείας ἀποβληθήσεται. οὗ εἵνεκεν πειρᾶσθε, ἐν πάσαις συνόδοις συνέρχεσθαι, ἵνα μὴ ὡς λειποτάκται ὑπὸ τῆς τοῦ ταξιάρχου ἀθυμίας ἁμαρτίας ἔγκλημα λάβητε. διὸ πρὸ πάντων οἱ πάντες τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ φρονεῖτε, τοῦτο εἰδότες ὅτι δι᾽ ἕκαστον ὑμῶν ὁ πονηρὸς αὐτῷ μόνῳ τὸ πλεῖον ἐχθραίνων προσπολεμεῖ. ὑμεῖς οὖν πειρᾶσθε, τῇ πρὸς αὐτὸν στοργῇ καὶ τῇ πρὸς ἀλλήλους εὐνοίᾳ διατελεῖν καὶ αὐτῷ ἐπακούειν, ἵνα καὶ αὐτὸς κουφίζηται καὶ ὑμεῖς σωθῆναι δυνηθῆτε.

Tendo dito isso e mais coisas semelhantes, olhando de novo para a multidão, disse: "E vós também, meus amados irmãos e conservos, submetei-vos em tudo ao que preside à verdade, sabendo que aquele que o entristecer não recebeu a Cristo, cuja cátedra lhe foi confiada, e que, por não ter recebido a Cristo, será considerado como quem rejeitou o Pai, e por isso será excluído do bom reino. Por isso procurai reunir-vos em todas as assembleias, para que não incorrais, como desertores, na acusação de pecado por causa do desânimo do comandante. Por isso, antes de tudo, cuidai todos do que lhe diz respeito, sabendo que, por causa de cada um de vós, o Maligno combate sobretudo contra ele, tendo-lhe mais inimizade. Procurai, pois, perseverar no afeto para com ele e na benevolência mútua, e obedecer-lhe, para que ele seja aliviado e vós possais ser salvos."

XVIII

XVIII. Ἕνια δὲ καὶ ἀφ᾽ ἑαυτῶν νοεῖν ὀφείλετε, διὰ τὸ αὐτὸν μὴ δίνασθαι ἐν φανερῷ λέγειν διὰ τὰς ἐπιβουλάς· οἷον ἐὰν ἐχθραίνῃ τινί, μὴ ἀναμένετε αὐτὸν εἰπεῖν, τῷ δὲ μὴ προσαμιλλᾶσθε, ἀλλὰ φρονίμως ἕπεσθε αὐτοῦ τῷ βουλήματι, ἐχθροὶ γινόμενοι οἷς ἐχθραίνει, καὶ μὴ ὁμιλοῦντες οἷς μὴ ὁμιλεῖ· ἵνα ἕκαστος, ἐπιδικαζόμενος τοῦ πάντας φίλους ἔχειν, αὐτὸν διαλλάττων σώζηται, τῆς αὐτοῦ ἐπακούων ὁμιλίας. εἰ δέ τις φίλος μὲν ᾖ οἶς αὐτὸς ἐχθραίνει, καὶ λαλεῖ οἷς αὐτὸς οὐχ ὁμιλεῖ, εἷς ἐστιν καὶ αὐτὸς τῶν ὀλοθρεύειν θελόντων τὴν ἐκκλησίαν· τῷ γὰρ σώματι συνὼν ὑμῖν, τῇ γνώμῃ μὴ ὤν μεθ᾽ ὑμῶν, καθ᾽ ὑμῶν ἐστιν, πολλῷ χείρων τῶν ἔξωθεν φαινομένων ἐχθρῶν, μετὰ δοκούσης φιλίας σκορπίζων τοὺς ἔσω.

"Algumas coisas deveis também compreender por vós mesmos, já que ele não pode dizê-las abertamente por causa das ciladas que sofre; por exemplo, se ele tiver inimizade com alguém, não espereis que o diga, mas não continueis a tratar com essa pessoa; antes, segui prudentemente a sua vontade, tornando-vos inimigos de quem ele tem por inimigo, e não convivendo com quem ele não convive; para que cada um, buscando ter a todos por amigos, se salve conciliando-o, dando ouvidos ao seu trato. Mas, se alguém for amigo daqueles a quem ele tem inimizade, e fala com aqueles com quem ele não convive, esse é também um dos que querem destruir a Igreja; pois, estando presente convosco no corpo, mas não estando convosco no espírito, é contra vós, muito pior do que os inimigos que se manifestam de fora, dispersando os de dentro sob uma aparência de amizade."

XIX

XIX. Καὶ ταῦτα εἰπὼν ἐν μέσῳ ἐπὶ πάντων μοι τὰς χεῖρας ἐπιθεὶς εἰς τὴν αὑτοῦ καθέδραν καθεσθῆναί με ἐδυσώπησεν. καθεσθέντι δὲ τοῦτό μοι εὐθέως ἔφη ἀξιῶ σε ἐπὶ πάντων μου τῶν συμπαρόντων ἀδελφῶν, ὅπως ὁπόταν τοῦ ἐνταῦθα, ὡς ἐμοὶ ὀφείλεται, ἀπαλλάξω βίου, σὲ Ἰακώβῳ τῷ ἀδελφῷ τοῦ κυρίου διαπέμψαι ἐν ἐπιτομῇ ἀναγραψάμενον μέχρι καὶ τῶν ἐκ παίδων σου λογισμῶν, καὶ ὡς ἀπ᾽ ἀρχῆς μέχρι τοῦ νῦν συνώδευσάς μοι, ἐπακούων τῶν κατὰ πόλιν ὑπ᾽ ἐμοῦ κηρυχθέντων λόγων τε καὶ πράξεων· ἔπειτα πρὸς τῷ τέλει καὶ τὴν τοῦ θανάτου μου πρόφασιν, ὡς προεῖπον, δηλῶσαι μὴ ὀκνήσεις. οὔτε γὰρ λίαν αὐτὸν λυπήσει τοῦτο, εἰδότα ὅτι ὃ πάντως ἔδει με παθεῖν εὐσεβῶς ἀπεδόμην, μεγίστης δὲ παραμυθίας τεύξεται, μαθὼν ὅτι μετ᾽ ἐμὲ ἐκ ἀμαθὴς ἀνὴρ καὶ ζωοποιοὺς λόγους ἀγνοῶν καὶ ἐκκλησίας κανόνα ἐκ εἰδὼς τὴν τοῦ διδάσκοντος ἐπιστεύθη καθέδραν. πλάνου γὰρ ὁμιλία τῶν ἀκεόντων ὄχλων ἀναίρει τὰς ψυχάς.

E, tendo dito isso, no meio de todos impôs as mãos sobre mim e me constrangeu a sentar-me na sua própria cátedra. E, assim que me sentei, disse-me logo isto, na presença de todos os irmãos ali reunidos: "Peço-te que, quando eu me apartar desta vida presente, como me é devido, tu envies a Tiago, o irmão do Senhor, um resumo escrito, narrando até mesmo os teus pensamentos desde a infância, e como, desde o princípio até agora, me acompanhaste, ouvindo, cidade por cidade, as palavras e os feitos por mim pregados; e depois, ao final, não hesites em relatar também a causa da minha morte, como já disse. Pois isso não o entristecerá em demasia, sabendo que quitei piedosamente o que de todo modo me era devido padecer; antes, receberá grande consolo, ao saber que, depois de mim, a cátedra do que ensina não foi confiada a um homem inculto, ignorante das palavras vivificantes e desconhecedor da norma da Igreja. Pois o trato de um enganador destrói as almas das multidões que o ouvem em silêncio."

XX

XX. Ὅθεν ἐγώ, κύριέ μου Ιάκωβε, αὐτοῦ ταῦτα εἰπόντος ὑποσχόμενος οὐκ ὤκνησα, ὡς ἐκελεύσθην, τὸ πολὺ τῶν κατὰ πόλιν λόγων τῶν ἤδη σοι προγραφέντων καὶ ὑπ᾽ αὐτοῦ διαπεμφθέντων ἐν βίβλοις ἐπὶ κεφαλαίων ποιῆσαι, ὥσπερ σημείου χάριν, καὶ ὅτως διαπέμψαι σοι, ἐπιγράψαντα, Κλήμεντος τῶν Πέτρου ἐπιδημιῶν κηρυγμάτων ἐπιτομή. πλὴν τοῦ ἐκτιθέναι ὡς ἐκελεύσθην ἄρξομαι.

Por isso, meu senhor Tiago, tendo ele dito isso, eu, prometendo, não hesitei, conforme me foi ordenado, em fazer um resumo, por capítulos, à guisa de índice, da maior parte dos discursos proferidos cidade por cidade, já anteriormente descritos por escrito para ti e por ele enviados em livros, e assim tos enviar, intitulando-o: "Resumo de Clemente das pregações de Pedro durante as suas peregrinações." Passo, pois, a expor, como me foi ordenado, o que se segue.

Biblioteca Patrística · Volume I

Clemente de Roma e a tradição pseudoclementina

Edição bilíngue — grego e português, página a página

As duas Epístolas aos Coríntios, as Cartas sobre a Virgindade, a Liturgia Clementina e as Cartas a Tiago, num volume diagramado com o texto original frente a frente com a tradução, introdução crítica, notas de Migne traduzidas e página de transparência.

Comprar o livro físico eBook Kindle em breve na Amazon

O texto continua gratuito aqui no site — o livro financia as próximas traduções.

Mecenato

Cada obra que você lê aqui chegou ao português financiada pelos leitores.

Em tradução agora: História Eclesiástica — Eusébio de Cesareia

Financie a próxima tradução