‹ Biblioteca

Atos dos Mártires

Martírio de Inácio

Μαρτύριον Ἰγνατίου

Anônimo (Atos Colbertinos) · séc. II–IV · PG 5, col. 979-988 (texto de Hefele, 1847)

IO cuidado pastoral de Inácio e o desejo do martírio.

Ἄρτι διαδεξαμένου τὴν Ῥωμαίων ἀρχὴν Τραϊανοῦ (88), Ἰγνάτιος, ὁ τοῦ ἀποστόλου Ἰωάννου μαθητὴς, ἀνὴρ ἦν (89) τοῖς πᾶσιν ἀποστολικὸς, καὶ ἐκυβέρνα τὴν Ἐκκλησίαν Ἀντιοχέων ἐπιμελῶς, τοὺς πάλαι χειμῶνας μόλις παραγαγὼν τῶν πολλῶν ἐπὶ Δομετιανοῦ διωγμῶν, καθάπερ κυβερνήτης ἀγαθὸς, τῷ οἴακι τῆς προσευχῆς καὶ τῆς νηστείας, καὶ τῇ συνεχείᾳ τῆς διδασκαλίας, τῷ τόνῳ τῷ πνευματικῷ (90), πρὸς τὴν ζάλην τὴν ἀντικειμένην ἀντεῖχεν· δεδοικώς, μή τινα τῶν ὀλιγοψύχων ἢ ἀκεραιοτέρων ἀποβάλῃ. Τοιγαροῦν ηὐφραίνετο μὲν ἐπὶ τῷ τῆς Ἐκκλησίας ἀσαλεύτῳ, λωφήσαντος πρὸς ὀλίγον τοῦ διωγμοῦ· ἤσχαλλεν δὲ καθ᾽ ἑαυτὸν, ὡς μήπω τῆς ὄντως εἰς Χριστὸν ἀγάπης ἐφαψάμενος, μηδὲ τῆς τελείας τοῦ μαθητοῦ τάξεως. Ἐνενόει γὰρ τὴν διὰ μαρτυρίου γινομένην ὁμολογίαν πλεῖον αὐτὸν προσοικειοῦσαν τῷ Κυρίῳ. Ὅθεν ἔτεσιν ὀλίγοις ἔτι παραμένων τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ λύχνου δίκην θεϊκοῦ τὴν ἑκάστου φωτίζων διάνοιαν διὰ τῆς τῶν θείων (91) Γραφῶν ἐξηγήσεως, ἐπετύγχανεν τῶν κατ᾽ εὐχήν.

Tendo Trajano recém-sucedido ao governo dos romanos (88), Inácio, discípulo do apóstolo João, era em tudo homem apostólico (89) e regia com esmero a Igreja dos antioquenos, tendo a custo atravessado as antigas tempestades das numerosas perseguições sob Domiciano; como bom timoneiro, resistia à tormenta contrária com o leme da oração e do jejum, com a assiduidade do ensino e com a tensão constante do espírito (90), temendo perder algum dos pusilânimes ou dos mais simples. Alegrava-se, portanto, com a estabilidade da Igreja, tendo a perseguição amainado por pouco tempo; mas em si mesmo se afligia, por ainda não ter alcançado o verdadeiro amor a Cristo, nem a ordem perfeita do discípulo. Pois considerava que a confissão que se dá pelo martírio o tornaria mais próximo do Senhor. Por isso, permanecendo ainda poucos anos na Igreja, e iluminando, à maneira de uma lâmpada divina (30), o entendimento de cada um pela interpretação das [divinas (91)] Escrituras, alcançou o que pedia em suas orações.

IIInácio é condenado por Trajano.

Τραϊανοῦ γὰρ μετὰ ταῦτα ἐννάτῳ ἔτει τῆς αὐτοῦ βασιλείας (92), ἐπαρθέντος ἐπὶ τῇ νίκῃ τῇ κατὰ Σκυθῶν καὶ Δακῶν καὶ ἑτέρων πολλῶν ἐθνῶν, καὶ νομίσαντος ἔτι λείπειν αὐτῷ πρὸς πᾶσαν ὑποταγὴν τὸ τῶν Χριστιανῶν θεοσεβὲς σύστημα, καὶ εἰ μὴ τὴν τῶν δαιμόνων ἕλοιντο λατρείαν μετὰ πάντων ὑπεισιέναι τῶν ἐθνῶν, διωγμὸν ὑπομένειν ἀπειλήσαντος, πάντας (93) τοὺς εὐσεβῶς ζῶντας ἢ θύειν ἢ τελευτᾷν κατηνάγκαζεν. Τότε τοίνυν φοβηθεὶς ὑπὲρ τῆς Ἀντιοχέων Ἐκκλησίας ὁ γενναῖος τοῦ Χριστοῦ στρατιώτης, ἑκουσίως ἤγετο πρὸς Τραϊανὸν (94), διάγοντα μὲν κατ᾽ ἐκεῖνον τὸν καιρὸν κατὰ τὴν Ἀντιόχειαν, σπουδάζοντα δὲ ἐπὶ Ἀρμενίαν καὶ Πάρθους. Ὡς δὲ κατὰ πρόσωπον ἔστη Τραϊανοῦ τοῦ βασιλέως· «Τίς εἶ, κακόδαιμον, τὰς ἡμετέρας σπουδάζων διατάξεις ὑπερβαίνειν, μετὰ τὸ (95) καὶ ἑτέρους ἀναπείθειν, ἵνα κακῶς ἀπολῶνται;» Ἰγνάτιος εἶπεν· « Οὐδεὶς Θεοφόρον ἀποκαλεῖ κακοδαίμονα· ἀφεστήκασι γὰρ ἀπὸ τῶν δούλων τοῦ Θεοῦ τὰ δαιμόνια. Εἰ δὲ, ὅτι τούτοις έταχθῆς εἰμι, καὶ (96) κακόν με πρὸς τοὺς δαίμονας ἀποκαλεῖς, συνομολογῶ. Χριστὸν γὰρ ἔχων ἐπουράνιον βασιλέα, τὰς τούτων καταλύω ἐπιβουλάς.» Τραϊανὸς εἶπεν· « Καὶ τίς ἐστι Θεοφόρος;» Ἰγνάτιος ἀπεκρίνατο· « Ὁ Χριστὸν ἔχων ἐν στέρνοις. » Τραϊανὸς εἶπεν· « Ἡμεῖς οὖν σοι δοκοῦμεν κατὰ νοῦν μὴ ἔχειν θεοὺς, οἷς καὶ χρώμεθα συμμάχοις πρὸς τοὺς πολεμίους; » Ἰγνάτιος εἶπεν· « Τὰ δαιμόνια τῶν ἐθνῶν θεοὺς προσαγορεύεις πλανώμενος· εἷς γὰρ ἔστιν Θεὸς, ὁ ποιήσας τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν καὶ τὴν θάλασσαν, καὶ πάντα τὰ ἐν αὐτοῖς· καὶ εἷς Χριστὸς Ἰησοῦς, ὁ Υἱὸς τοῦ Θεοῦ ὁ μονογενὴς, οὗ τῆς βασιλείας ὀναίμην ! » Τραϊανὸς εἶπεν· « Τὸν σταυρωθέντα λέγεις ἐπὶ Ποντίου Πιλάτου; » Ἰγνάτιος εἶπεν· « Τὸν ἀνασταυρώσαντα τὴν ἐμὴν ἁμαρτίαν μετὰ τοῦ ταύτης εὑρετοῦ, καὶ πᾶσαν καταδικάσαντα δαιμονικὴν πλάνην καὶ κακίαν ὑπὸ τοὺς πόδας τῶν αὐτὸν ἐν καρδίᾳ φοροῦντων. » Τραϊανὸς εἶπεν· « Σὺ οὖν ἐν ἑαυτῷ φέρεις τὸν σταυρωθέντα;» Ἰγνάτιος εἶπεν· « Ναί· γέγραπται γάρ· Ἐνοικήσω ἐν αὐτοῖς, καὶ ἐμπεριπατήσω.» Τραϊανὸς ἀπεφήνατο· « Ἰγνάτιον προσετάξαμεν, τὸν ἐν ἑαυτῷ λέγοντα περιφέρειν τὸν ἐσταυρωμένον, δέσμιον ὑπὸ στρατιωτῶν γενόμενον ἄγεσθαι παρὰ τὴν μεγάλην Ῥώμην, βρῶμα γενησόμενον θηρίων εἰς τέρψιν τοῦ δήμου (97). » Ταύτης ὁ ἅγιος μάρτυς ἐπακούσας τῆς ἀποφάσεως, μετὰ χαρᾶς ἐβόησεν· « Εὐχαριστῶ σοι, Δέσποτα, ὅτι με τελείᾳ τῇ πρὸς σὲ ἀγάπῃ τιμῆσαι κατηξίωσας, τῷ ἀποστόλῳ σου Παύλῳ δεσμοῖς συνδήσας σιδηροῖς. » Ταῦτα εἰπὼν, καὶ μετ᾽ εὐφροσύνης περιθέμενος τὰ δεσμὰ, ἐπευξάμενος πρότερον τῇ Ἐκκλησίᾳ, καὶ ταύτην παραθέμενος μετὰ δακρύων τῷ Κυρίῳ, ὥσπερ κριὸς ἐπίσημος, ἀγέλης καλῆς ἡγούμενος, ὑπὸ θηριώδους στρατιωτικῆς δεινότητος συνηρπάζετο, θηρίοις αἱμοβόροις ἐπὶ τὴν Ῥώμην ἀπαχθησόμενος πρὸς βοράν.

Depois disso, no nono ano do seu reinado (92), tendo Trajano se exaltado pela vitória sobre os citas, os dácios e muitas outras nações, e julgando que ainda lhe faltava, para a sujeição plena, a comunidade piedosa dos cristãos — ameaçando de perseguição, caso não escolhessem, junto com todas as nações, o culto aos demônios —, forçava todos os que viviam piamente a sacrificar ou a morrer (93). Então, temendo pela Igreja dos antioquenos, o nobre soldado de Cristo foi voluntariamente levado a Trajano (94), que naquele tempo se encontrava em Antioquia, apressando-se contra a Armênia e os partos. E, posto diante do imperador Trajano: «Quem és tu, ó endemoninhado, que te apressas a transgredir os nossos decretos e, além disso (95), a persuadir outros a que pereçam miseravelmente?» Disse Inácio: «Ninguém chama de endemoninhado ao Teóforo, pois os demônios se afastaram dos servos de Deus. Mas, se dizes que sou mau para com eles porque lhes sou penoso (96), confesso-o; pois, tendo a Cristo como rei celestial, destruo as suas ciladas.» Disse Trajano: «E quem é Teóforo?» Respondeu Inácio: «Aquele que tem a Cristo em seu peito.» Disse Trajano: «Não te parece, então, que também nós trazemos os nossos deuses no pensamento, dos quais nos servimos como aliados contra os inimigos?» Disse Inácio: «Chamas de deuses, enganado, aos demônios das nações; pois há um só Deus, que fez o céu e a terra e o mar, e tudo o que neles há; e um só Cristo Jesus, Filho unigênito de Deus, de cujo reino eu quisera gozar!» Disse Trajano: «Falas daquele que foi crucificado sob Pôncio Pilatos?» Disse Inácio: «Daquele que crucificou o meu pecado, junto com o seu inventor, e que condenou todo erro e maldade demoníacos sob os pés dos que o trazem no coração.» Disse Trajano: «Trazes, então, em ti mesmo o crucificado?» Disse Inácio: «Sim; pois está escrito: Habitarei neles e andarei entre eles (31).» Trajano proferiu a sentença: «Ordenamos que Inácio, que diz trazer em si mesmo o crucificado, seja conduzido acorrentado por soldados até a grande Roma, para que ali sirva de alimento às feras, para deleite do povo (97).» Ouvindo o santo mártir esta sentença, exclamou com alegria: «Graças te dou, Senhor, por teres-me julgado digno de te honrar com amor perfeito, unindo-me com correntes de ferro ao teu apóstolo Paulo.» Dito isso, e cingindo-se com alegria das cadeias, tendo primeiro orado pela Igreja e a confiado com lágrimas ao Senhor, como um insigne carneiro que conduz um belo rebanho, foi arrebatado pela ferocidade selvagem dos soldados, para ser levado a Roma, entregue como pasto às feras sanguinárias.

IIISanto Inácio navega para Esmirna.

Μετὰ πολλῆς τοίνυν προθυμίας καὶ χαρᾶς, ἐπιθυμίᾳ τοῦ πάθους, κατελθὼν ἀπὸ Ἀντιοχείας εἰς τὴν Σελεύκειαν, ἐκεῖθεν εἴχετο τοῦ πλούς· καὶ προσχὼν μετὰ πολὺν κάματον τῇ Σμυρναίων πόλει (98), σὺν πολλῇ χαρᾷ καταβὰς τῆς νηὸς, ἔσπευδε τὸν ἅγιον Πολύκαρπὸν, τὸν Σμυρναίων ἐπίσκοπον, τὸν συνακροατὴν, θεάσασθαι· ἐγεγόνεισαν γὰρ πάλαι μαθηταὶ τοῦ ἁγίου ἀποστόλου Ἰωάννου. Παρ' ᾧ καταχθεὶς, καὶ πνευματικῶν αὐτῷ κοινωνήσας χαρισμάτων, καὶ τοῖς δεσμοῖς ἐγκαυχώμενος, παρεκάλει συναθλεῖν τῇ αὐτοῦ προθέσει (99), μάλιστα μὲν κοινῇ πᾶσαν Ἐκκλησίαν (ἐδεξιοῦντο γὰρ τὸν ἅγιον διὰ τῶν ἐπισκόπων καὶ πρεσβυτέρων καὶ διακόνων αἱ τῆς Ἀσίας πόλεις καὶ Ἐκκλησίαι, πάντων ἐπειγομένων πρὸς αὐτὸν, εἴ πως μέρος χαρίσματος λάβωσι πνευματικοῦ) ἐξαιρέτως δὲ τὸν ἅγιον Πολύκαρπον, ἵνα, διὰ τῶν θηρίων θᾶττον ἀφανὴς τῷ κόσμῳ γενόμενος, ἐμφανισθῇ τῷ προσώπῳ τοῦ Χριστοῦ.

Com muita prontidão e alegria, por desejo da paixão, desceu de Antioquia até Selêucia, e dali tomou o mar; e, chegando com muito esforço à cidade dos esmirneus, desceu do navio com grande alegria, apressando-se a ver o santo Policarpo, bispo dos esmirneus, seu condiscípulo; pois haviam sido outrora discípulos do santo apóstolo João. Hospedado junto a ele, e tendo-lhe comunicado dons espirituais, e gloriando-se de suas cadeias, pedia-lhe que se associasse ao seu propósito, sobretudo toda a Igreja em comum (pois as cidades e Igrejas da Ásia o acolhiam por meio de seus bispos, presbíteros e diáconos, apressando-se todos a ele, para ver se recebiam alguma parte de dom espiritual), e de modo especial o santo Policarpo, para que, tornando-se logo invisível ao mundo por meio das feras, se manifestasse ante a face de Cristo.

IVInácio escreve às Igrejas, sobretudo à de Roma.

Καὶ ταῦτα οὕτως ἔλεγεν, καὶ οὕτως διεμαρτύρατο, τοσοῦτον ἐπεκτείνων τὴν πρὸς Χριστὸν ἀγάπην, ὡς οὐρανοῦ μέλλων (1) ἐπιλαμβάνεσθαι διὰ τῆς καλῆς ὁμολογίας καὶ τῆς τῶν συνευχομένων ὑπὲρ τῆς ἀθλήσεως σπουδῆς, ἀποδοῦναι δὲ τὸν μισθὸν ταῖς Ἐκκλησίαις ταῖς ὑπαντησάσαις αὐτῷ διὰ τῶν ἡγουμένων, γραμμάτων εὐχαριστῶν (2) ἐκπεμφθέντων πρὸς αὐτὰς, πνευματικὴν μετ᾽ εὐχῆς καὶ παραινέσεως ἀποσταζόντων χάριν (3). Τοιγαροῦν τοὺς πάντας ὁρῶν εὐνοϊκῶς διακειμένους περὶ αὐτὸν, φοβηθεὶς, μή ποτε ἡ τῆς ἀδελφότητος στοργὴ τὴν πρὸς Κύριον αὐτοῦ σπουδὴν ἐκκόψῃ, καλῆς ἀνεῳχθείσης αὐτῷ θύρας τοῦ μαρτυρίου, οἷα πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν ἐπιστέλλει Ῥωμαίων, ὑποτέτακται.

E assim falava, e assim testemunhava, estendendo tanto o seu amor a Cristo que, como quem já ia alcançar o céu pela bela confissão e pelo empenho dos que juntamente oravam por seu combate, quis retribuir a recompensa às Igrejas que o haviam recebido por meio de seus chefes, enviando-lhes cartas de agradecimento, das quais destilava graça espiritual, junto com oração e exortação. Vendo, pois, a todos benevolamente dispostos para com ele, temeu que o afeto da fraternidade viesse a cortar o seu zelo pelo Senhor, agora que se lhe abria a bela porta do martírio; por isso, o que escreveu à Igreja dos romanos vai a seguir transcrito.

[Lê-se aqui a Epístola de Santo Inácio aos Romanos. Veja acima, col. 685.]

VInácio é conduzido de Esmirna a Roma.

Καταρτίσας τοίνυν, ὡς ἡβούλετο, τοὺς ἐν Ῥώμῃ τῶν ἀδελφῶν ἄκοντας διὰ τῆς ἐπιστολῆς (4), οὕτως ἀναχθεὶς ἀπὸ τῆς Σμύρνης (κατεπείγετο γὰρ ὑπὸ τῶν στρατιωτῶν ὁ Χριστοφόρος (5) φθάσαι τὰς φιλοτιμίας (6) ἐν τῇ μεγάλῃ Ῥώμῃ, ἵνα ἐπ᾽ ὄψεσι τοῦ δήμου Ῥωμαίων θηρσὶν ἀγρίοις παραδοθεὶς, τοῦ στεφάνου τῆς ἀθλήσεως ἐπιτύχῃ) προσέσχε τῇ Τρωάδι. Εἶτα ἐκεῖθεν καταχθεὶς ἐπὶ τὴν Νεάπολιν, διὰ Φιλίππων παρώδευεν Μακεδονίαν (7), καὶ περὶ (8) τὴν Ἤπειρον, τὴν πρὸς Ἐπίδαμνον, ἐν τοῖς παραθαλαττίοις νηὸς ἐπιτυχὼν, ἔπλει τὸ Ἀδριατικὸν πέλαγος, κἀκεῖθεν ἐπιβὰς τοῦ Τυῤῥηνικοῦ, καὶ παραμείβων νήσους τε καὶ πόλεις, ὑποδειχθέντων τῷ ἁγίῳ Ποτιόλων, αὐτὸς μὲν ἐξελθεῖν ἔσπευδεν, κατ' ἴχνος βαδίζειν ἐθέλων τοῦ ἀποστόλου Παύλου. Ὡς δὲ ἐπιπεσὸν βίαιον πνεῦμα οὐ συνεχώρει, τῆς νηὸς ἐκ πρύμνης ἐπειγομένης, μακαρίσας τὴν ἐν ἐκείνῳ τῷ τόπῳ τῶν ἀδελφῶν ἀγάπην, οὕτω παρέπλει. Τοιγαροῦν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ καὶ νυκτὶ τῇ αὐτῇ οὐρίοις ἀνέμοις προσχρησάμενοι, ἡμεῖς μὲν ἄκοντες ἀπηγόμεθα, στένοντες ἐπὶ τῷ ἀφ᾽ ἡμῶν μέλλοντι χωρισμῷ τοῦ δικαίου γίνεσθαι. Τῷ δὲ κατ᾽ εὐχὴν ἀπέβαινεν σπεύδοντι θᾶττον ἀναχωρήσαι τοῦ κόσμου, ἵνα φθάσῃ πρὸς ὃν ἠγάπησεν Κύριον. Καταπλεύσας γοῦν εἰς τοὺς λιμένας Ῥωμαίων, μελλούσης λήγειν τῆς ἀκαθάρτου φιλοτιμίας, οἱ μὲν στρατιῶται ὑπὲρ τῆς βραδυτῆτος ἤσχαλλον, ὁ δὲ ἐπίσκοπος χαίρων κατεπείγουσιν ὑπήκουσεν

Tendo, pois, como queria, reconciliado pela carta (4) os irmãos de Roma que resistiam, assim partiu de Esmirna (pois Cristóforo (5) era pressionado pelos soldados a chegar aos espetáculos de honra (6) na grande Roma, para que, entregue aos olhos do povo romano às feras selvagens, alcançasse a coroa do combate) e chegou a Trôade. Dali, levado à Neápolis, atravessou a Macedônia por Filipos (7), e, chegando junto ao Epiro (8) que fica próximo de Epidamno, à beira-mar, embarcou num navio e navegou pelo mar Adriático; e dali, entrando no mar Tirreno, e passando por ilhas e cidades, ao lhe mostrarem Putéolos, ele próprio desejava desembarcar, querendo seguir os passos do apóstolo Paulo (33). Mas, como sobreviera um vento violento que não o permitia, sendo o navio impelido pela popa, declarou bem-aventurado o amor dos irmãos daquele lugar e assim continuou a navegar. Assim, em um só dia e na mesma noite, aproveitando ventos favoráveis, nós éramos levados contra a vontade, gemendo pela separação do justo que em breve se daria de nós; mas para ele acontecia conforme o seu voto, apressando-se em partir do mundo mais depressa, para chegar junto ao Senhor a quem amara. Tendo, pois, navegado até os portos dos romanos, quando já estava para terminar o impuro espetáculo de honra, os soldados se afligiam com a demora, mas o bispo obedeceu de bom grado aos que o apressavam.

VIInácio é devorado pelas feras em Roma.

Ἐκεῖθεν οὖν ἐώσθησαν ἀπὸ τοῦ καλουμένου Πόρτου (9) (διεπεφήμιστο γὰρ ἤδη τὰ κατὰ τὸν ἅγιον μάρτυρα)· συναντῶμεν (10) τοῖς ἀδελφοῖς φόβῳ καὶ χαρᾷ πεπληρωμένοις, χαίρουσιν μὲν ἐφ᾽ οἷς ἠξίωντο τῆς τοῦ Θεοφόρου συντυχίας, φοβουμένοις δὲ, διότι περ ἐπὶ θάνατον ὁ τοιοῦτος ἤγετο. Τισὶ δὲ καὶ παρήγγελλεν ἡσυχάζειν, ζέουσι καὶ λέγουσι καταπαύειν τὸν δῆμον πρὸς τὸ μὴ ἐπιζητεῖν ἀπολέσθαι τὸν δίκαιον. ὡς εὐθὺς γνοὺς τῷ πνεύματι, καὶ πάντας ἀσπασάμενος, αἰτήσας τε παρ' αὐτῶν τὴν ἀληθινὴν ἀγάπην, πλείονά τε τῶν ἐν τῇ ἐπιστολῇ διαλεχθεὶς (11), καὶ πείσας μὴ φθονῆσαι τῷ σπεύδοντι πρὸς τὸν Κύριον, οὕτω μετὰ γονυκλισίας πάντων τῶν ἀδελφῶν, παρακαλέσας τὸν Υἱὸν τοῦ Θεοῦ ὑπὲρ τῶν Ἐκκλησιῶν, ὑπὲρ τῆς τοῦ διωγμοῦ καταπαύσεως, ὑπὲρ τῆς τῶν ἀδελφῶν εἰς ἀλλήλους ἀγάπης, ἀπήχθη μετὰ σπουδῆς εἰς τὸ ἀμφιθέατρον. Εἶτα εὐθὺς ἐμβληθεὶς κατὰ τὸ πάλαι πρόσταγμα τοῦ Καίσαρος (12), μελλουσῶν καταπαύειν τῶν φιλοτιμιῶν (ἦν γὰρ ἐπιφανὴς, ὡς ἐδόκουν, ἡ λεγομένη τῇ Ῥωμαϊκῇ φωνῇ τρισκαιδεκάτη (13), καθ' ἣν σπουδαίως συνῄεσαν), οὕτως θηρσὶν ὠμοῖς παρὰ τῷ ναῷ παρεβάλλετο (14), ὡς παρ᾽ αὐτὰ τοῦ ἁγίου μάρτυρος Ἰγνατίου πληροῦσθαι τὴν ἐπιθυμίαν (15), κατὰ τὸ γεγραμμένον· Ἐπιθυμία δικαίου δεκτή· ἵνα μηδενὶ τῶν ἀδελφῶν ἐπαχθὴς διὰ τῆς συλλογῆς τοῦ λειψάνου γένηται, καθὼς φθάσας ἐν τῇ ἐπιστολῇ τὴν ἰδίαν ἐπεθύμει γενέσθαι τελείωσιν. Μόνα γὰρ τὰ τραχύτερα τῶν ἁγίων αὐτοῦ λειψάνων περιελείφθη, ἅτινα εἰς τὴν Ἀντιόχειαν ἀπεκομίσθη, καὶ ἐν λίνῳ κατετέθη, θησαυρὸς ἀτίμητος, ὑπὸ τῆς ἐν τῷ μάρτυρι χάριτος τῇ ἁγίᾳ Ἐκκλησίᾳ καταλειφθέντα (16)

Dali, então, foram impelidos a partir do lugar chamado Porto (9) (pois já se espalhara a notícia a respeito do santo mártir); saímos ao encontro (10) dos irmãos, cheios de temor e de alegria: alegres por terem sido julgados dignos de encontrar o Teóforo, temerosos porque tal homem era conduzido à morte. A alguns ordenava que se aquietassem, aos que ardiam e diziam que fariam cessar o povo, para que não buscasse a perdição do justo; e, tão logo o soube pelo espírito, saudou a todos e lhes pediu o verdadeiro amor, discorrendo mais amplamente do que na carta (11), e persuadindo-os a não terem inveja daquele que se apressava para o Senhor; assim, com todos os irmãos ajoelhados, suplicou ao Filho de Deus pelas Igrejas, pela cessação da perseguição e pelo amor mútuo dos irmãos, e foi levado apressadamente ao anfiteatro. Então, imediatamente lançado ali, conforme a antiga ordem de César (12), quando os espetáculos de honra já estavam para terminar (pois era um dia solene, ao que parecia, o chamado na língua romana de décimo terceiro (13), no qual se reuniam com grande empenho), foi assim exposto às feras cruéis junto ao templo (14), de modo que, ali mesmo, se cumpriu o desejo do santo mártir Inácio (15), conforme está escrito: O desejo do justo é aceito (34); a fim de que a nenhum dos irmãos se tornasse pesado pela coleta das relíquias, como já antes desejara em sua carta que se fizesse a sua própria consumação. Pois somente as partes mais duras das suas santas relíquias ficaram, as quais foram levadas a Antioquia e depositadas em um pano de linho, tesouro inestimável deixado à santa Igreja pela graça que havia no mártir (16).

VIIMorte de Inácio.

Ἐγένετο δὲ ταῦτα τῇ πρὸ δεκατριῶν Καλανδῶν Ἰαννουαρίων, τουτέστιν Δεκεμβρίῳ εἰκάδι, ὑπατευόντων παρὰ Ῥωμαίοις Σύρα καὶ Σενεκίου τὸ δεύτερον (17). Τούτων αὐτόπται γενόμενοι, μετὰ δακρύων κατ' οἶκον τε παννυχίσαντες, καὶ πολλὰ μετὰ γονυκλισίας καὶ δεήσεως παρακαλέσαντες τὸν Κύριον πληροφορῆσαι τοὺς ἀσθενεῖς ἡμᾶς ἐπὶ τοῖς προγεγονόσιν (18), μικρὸν ἀφυπνώσαντες, οἱ μὲν ἐξαίφνης ἐπιστάντα καὶ περιπτυσσόμενον ἡμᾶς ἐβλέπομεν, οἱ δὲ πάλιν ἐπευχόμενον ἡμῖν ἑωρῶμεν τὸν μακάριον Ἰγνάτιον, ἄλλοι δὲ σταζόμενον ὑφ᾽ ἱδρῶτος ὡς ἐκ καμάτου πολλοῦ παραγενόμενον, καὶ παρεστῶτα τῷ Κυρίῳ. Μετὰ πολλῆς τοίνυν χαρᾶς ταῦτα ἰδόντες, καὶ συμβαλόντες τὰς ὄψεις τῶν ὀνειράτων, ὑμνήσαντες τὸν Θεὸν, τὸν δοτῆρα τῶν ἀγαθῶν, καὶ μακαρίσαντες τὸν ἅγιον, ἐφανερώσαμεν ὑμῖν καὶ τὴν ἡμέραν καὶ τὸν χρόνον, ἵνα κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ μαρτυρίου συναγόμενοι (19), κοινωνῶμεν τῷ ἀθλητῇ καὶ γενναίῳ μάρτυρι Χριστοῦ, καταπατήσαντι τὸν διάβολον, καὶ τὸν τῆς φιλοχρίστου αὐτοῦ ἐπιθυμίας τελειώσαντι δρόμον, ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ, τῷ Κυρίῳ ἡμῶν, δι' οὗ καὶ μεθ' οὗ τῷ Πατρὶ ἡ δόξα καὶ τὸ κράτος σὺν τῷ ἁγίῳ Πνεύματι, εἰς αἰῶνας. Ἀμήν.

Isso aconteceu no décimo terceiro dia antes das calendas de janeiro, isto é, no vigésimo dia de dezembro, sendo cônsules entre os romanos, pela segunda vez, Sura e Senecião (17). Nós, que fomos testemunhas oculares disso, tendo passado toda a noite em lágrimas em casa, e suplicado muito ao Senhor, de joelhos e com súplicas, que nos confirmasse a nós, fracos, acerca do que havia acontecido, e tendo adormecido um pouco, uns vimos subitamente o mártir presente e a nos abraçar, outros víamos o bem-aventurado Inácio a orar por nós, outros ainda o víamos escorrendo suor, como quem chegava de grande labuta, e de pé junto ao Senhor. Vendo isso com grande alegria, e comparando as visões dos sonhos, louvamos a Deus, doador dos bens, proclamamos bem-aventurado o santo, e vos manifestamos o dia e o tempo, para que, reunindo-vos no tempo do martírio, tenhamos comunhão com o atleta e nobre mártir de Cristo, que pisou o diabo e completou o curso do desejo que nutria por amor a Cristo, em Cristo Jesus, nosso Senhor, por quem e com quem seja a glória e o poder ao Pai, com o Espírito Santo, pelos séculos. Amém.

Notas

Notas editoriais de Migne, traduzidas do latim; as chamadas «(n)» remetem aos pontos correspondentes no texto acima.

(88) Isto é, o ano 98 d.C.

(89) Leia-se, com a antiga versão latina publicada por Usser, ἐν em vez de ἦν, suprimida a partícula καί que se segue. SMITH.

(90) Migne [traz] τῷ πνεύματι, incorretamente. Deve-se ler ou τοῦ πνεύματος, ou τῷ πνευματικῷ. A segunda emenda é preferível, pois ambos os antigos tradutores latinos trazem: "espiritual". A Le Clerc agrada τῷ ἐντόνῳ πνεύματι, "firme e constante"; a Smith, πόνῳ πνευματικῷ. JAC.

(30) João 5,35.

(91) Nenhum dos dois tradutores latinos reconhece θείων. JAC.

(92) Isto é, o ano 107 d.C. O antigo tradutor traz "no quarto ano". Grabe corrige para δεκάτῳ ἐννάτῳ ἔτει (décimo nono ano), isto é, o ano 116.

(93) A palavra "φόβος" antes de "πάντας" foi mal acrescentada no manuscrito; é um acréscimo que nenhum dos dois antigos tradutores latinos lia em seu códice. JAC.

(94) Inácio dirigiu-se por vontade própria a Trajano, para aplacá-lo com a exposição da doutrina cristã ou, se não pudesse aplacá-lo, para atrair sobre si mesmo toda a sua ira, e assim livrar do medo a Igreja de Antioquia. LE CLERC.

(95) Melhor "τοῦ". SMITH.

(96) "Καί" está a mais. SMITH.

(97) Cf. Inácio, Aos Romanos, cap. 6.

(31) Levítico 26,12; 2 Coríntios 6,16.

(4) Isto é, harmonizar os ânimos dos que pensavam de outro modo, e levá-los a aprovar aquilo que ele próprio desejava. LE CLERC.

(5) Cf. Inácio, Aos Efésios, cap. 9.

(6) Isto é, os jogos, que os candidatos às magistraturas costumavam oferecer a grande custo. SMITH.

(7) Acrescente-se πεζῇ ("a pé"), como lia o antigo tradutor. SMITH. Cf. Atos 16, 11-12. Inácio serviu-se da via Egnácia, que une Tessalônica a Dirráquio (Epidamno). Cf. Tafel, Epistola gratulatoria à universidade de Göttingen, 1837, pp. 3, 15, e Dissertação sobre a via Egnácia, Tübingen, 1841, p. 16 ss.

(8) Ms.: περὶ καί.

(33) Atos 28,13-14.

(9) Hoje "Il Porto", perto de Óstia.

(10) Assim, seguindo indicação de Smith, restituiu Jacobson a partir do códice Parisiense, em lugar da leitura vulgar "σὺν αὐτῷ μέν".

(11) A saber, em sua Epístola aos Romanos.

(12) Assim fala o autor do Martírio, porque Trajano já pronunciara a sentença alguns meses antes. LE CLERC.

(13) A saber, antes das calendas de janeiro, como se vê pelo capítulo 7: "Isso aconteceu no décimo terceiro dia antes das calendas de janeiro." Naquele dia celebravam-se, por dois dias, as Sigilárias, acrescentadas às Saturnais.

(14) O anfiteatro era consagrado a Júpiter Latiar, ou ao Estígio, e a Diana; por isso não é de estranhar que aqui se mencione um templo. LE CLERC. O antigo tradutor não lia "τῷ ναῷ", mas antes "pelos ímpios", talvez lendo "παρὰ τῶν ἀνοσίων" ou "ἀνόμων". SMITH.

(15) Veja Inácio, Aos Romanos, cap. 4.

(34) Provérbios 10,24.

(16) Todas as cidades, por ordem, receberam e levaram sobre os ombros as relíquias de Santo Inácio trazidas de Roma. Além disso, ainda no tempo de Crisóstomo, as relíquias de Santo Inácio eram grandemente veneradas em Antioquia. Cf. Crisóstomo, Homilia sobre Santo Inácio, cap. 5, Obras, t. II, p. 660, ed. Montfaucon.

(17) Isto é, quando ambos foram cônsules juntos pela segunda vez; da primeira vez haviam sido cônsules no ano 102 de Cristo, sendo Senecião a terceira vez e Sura a segunda.

Tradução feita diretamente do grego, com controle de qualidade por um circuito de auditoria automática documentada (loop TEaR), sem revisão humana de conteúdo. Como este texto foi produzido ›

  • Fonte: transcrição verificada da PG 5, col. 979-1006 (Migne, texto de Hefele, Patres apostolici, 3ª ed., Tübingen, 1847)
  • Costurado do layout de DUAS COLUNAS do Migne (grego | latim paralelo) por scripts/pg_site_fontes_edicao.py:
  • removidas as letras marginais de coluna (A/B/C/D) e o latim paralelo; hifenizações e palavras partidas na quebra de coluna recompostas.
  • Não integram a obra (ficam fora): a versão latina antiga de Usserius, a Relatio de Tiberiano e as cartas de Plínio e Trajano, que Migne imprime em seguida (col. 989-1006).
  • Correções de OCR aplicadas, cada uma com indício: Τραϊνὸς->Τραϊανὸς, τσοῦτον->τοσοῦτον, Ἐκκλησαις->Ἐκκλησίαις,
  • ἡμέραα->ἡμέραν, κράτος οὖν->κράτος σὺν, οἱκόν->οἶκον, ίνα->ἵνα, ίχνος->ἴχνος, μετά->μετὰ (latim paralelo de Migne + evidência lexical);
  • e 12 palavras partidas na quebra de coluna, recompostas sem inventar diacrítico (Χρι στὸς, Ἐκ κλησίᾳ, ὑπατευόν των etc.).
  • DÚVIDA REMANESCENTE (cap. II): 'ὅτι τούτοις έταχθῆς εἰμι' — έταχθῆς não é forma grega. Três indícios convergem para ἐπαχθής
  • ('lhes sou penoso'): o latim paralelo de Migne, a tradução, e a ocorrência de ἐπαχθὴς no cap. VI desta mesma obra. A leitura,
  • porém, NÃO foi arbitrada contra a imagem do Migne, e por isso fica preservada exatamente como transcrita.
  • Tradução: projeto Patrística, feita diretamente do grego.

Mecenato

Cada obra que você lê aqui chegou ao português financiada pelos leitores.

Em tradução agora: História Eclesiástica — Eusébio de Cesareia

Financie a próxima tradução

Apoio via PIX ou Patreon.