Saudação
Ἡ ἐκκλησία τοῦ θεοῦ ἡ παροικοῦσα Σμύρναν τῇ ἐκκλησίᾳ τοῦ θεοῦ τῇ παροικούσῃ ἐν Φιλομηλίῳ καὶ πάσαις ταῖς κατὰ πάντα τόπον τῆς ἁγίας καὶ καθολικῆς ἐκκλησίας παροικίαις: ἐλεος, εἰρήνη καὶ ἀγάπη θεοῦ πατρὸς καὶ κυρίου ἡμῶν Ἰησου Χριστοῦ πληθυνθείη.
A Igreja de Deus que peregrina em Esmirna à Igreja de Deus que peregrina em Filomélio, e a todas as comunidades da santa e católica Igreja que peregrinam em todo lugar: misericórdia, paz e amor de Deus Pai e de nosso Senhor Jesus Cristo vos sejam multiplicados.
I
1Ἐγράψαμεν ὑμῖν, ἀδελφοί, τὰ κατὰ τοὺς μαρτυρήσαντας καὶ τὸν μακάριον Πολύκαρπον, ὅστις ὥσπερ ἐπισφραγίσας διὰ τῆς μαρτυρίας αὐτοῦ κατέπαυσεν τὸν διωγμόν. σχεδὸν γὰρ πάντα τὰ προάγοντα ἐγένετο, ἵνα ἡμῖν ὁ κύριος ἄνωθεν ἐπιδείξῃ τὸ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον μαρτύριον.
Escrevemos-vos, irmãos, o que se passou com os que sofreram o martírio e com o bem-aventurado Policarpo, o qual, como que pondo um selo com o seu martírio, fez cessar a perseguição. Pois quase todas as coisas que o precederam aconteceram para que o Senhor nos mostrasse, de cima, um martírio conforme o evangelho.
2περιέμενεν γάρ, ἵνα παραδοθῇ, ὡς καὶ ὁ κύριος, ἵνα μιμηταὶ καὶ ἡμεῖς αὐτοῦ γενώμεθα, μὴ μόνον σκοποῦντες τὸ καθ̓ ἑαυτούς, ἀλλὰ καὶ τὸ κατὰ τοὺς πέλας. ἀγάπης γὰρ ἀληθοῦς καὶ βεβαίας ἐστίν, μὴ μόνον ἑαυτὸν θέλειν σώζεσθαι, ἀλλὰ καὶ πάντας τοὺς ἀδελφούς.
Ele esperou, com efeito, para ser entregue, como também o Senhor, a fim de que nós também nos tornássemos seus imitadores, não olhando somente para o que é nosso, mas também para o que é do próximo. Pois é próprio do amor verdadeiro e firme querer que não somente a si mesmo se salve, mas também todos os irmãos.
II
1Μακάρια μὲν οὖν καὶ γενναῖα τὰ μαρτύρια πάντα τὰ κατὰ τὸ θέλημα τοῦ θεοῦ γεγονότα. δεῖ γὰρ εὐλαβεστέρους ἡμᾶς ὑπάρχοντας τῷ θεῷ τὴν κατὰ πάντων ἐξουσίαν ἀνατιθέναι.
Bem-aventurados e nobres, portanto, todos os martírios acontecidos segundo a vontade de Deus; pois convém que nós, sendo mais piedosos, atribuamos a Deus o poder sobre todas as coisas.
2τὸ γὰρ γενναῖον αὐτῶν καὶ ὑπομονητικὸν καὶ φιλοδέσποτον τίς οὐκ ἂν θαυμάσειεν; οἳ μάστιξιν: μὲν καταξανθέντες, ὥστε μέχρι τῶν ἔσω φλεβῶν καὶ ἀρτηριῶν τὴν τῆς σαρκὸς οἰκονομίαν θεωρεῖσθαι, ὑπέμειναν, ὡς καὶ τοὺς περιεστῶτας ἐλεεῖν καὶ ὀδύρεσθαι: τοὺς δὲ καὶ εἰς τοσοῦτον γενναιότητος ἐλθεῖν, ὥστε μήτε γρύξαι μήτε στενάξαι τινὰ αὐτῶν, ἐπιδεικνυμένους ἅπασιν ἡμῖν, ὅτι ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ βασανιζόμενοι τῆς σαρκὸς ἀπεδήμουν οἱ γενναιότατοι μάρτυρες τοῦ Χριστοῦ, μᾶλλον δέ, ὅτι παρεστὼς ὁ κύριος ὡμίλει αὐτοῖς.
Quem não admiraria a nobreza deles, e a paciência, e o amor ao Soberano? Alguns, dilacerados pelos açoites a ponto de se poder ver a estrutura da carne até as veias e artérias interiores, suportaram de tal modo, que até os circunstantes se compadeciam e lamentavam; outros chegaram a tamanha nobreza, que nenhum deles soltou um grito nem um gemido, mostrando a todos nós que, naquela hora, torturados, os nobilíssimos mártires de Cristo estavam ausentes da carne — ou antes, que o Senhor, presente ao lado deles, com eles conversava.
3καὶ προσέχοντες τῇ τοῦ Χριστοῦ χάριτι τῶν κοσμικῶν κατεφρόνουν βασάνων, διὰ μιᾶς ὥρας τὴν αἰώνιον ζωὴν ἐξαγοραζόμενοι. καὶ τὸ πῦρ ἦν αὐτοῖς ψυχρὸν τὸ τῶν ἀπηνῶν βασανιστῶν. πρὸ ὀφθαλμῶν γὰρ εἶχον φυγεῖν τὸ αἰώνιον καὶ μηδέποτε σβεννύμενον, καὶ τοῖς τῆς καρδίας ὀφθαλμοῖς ἀνέβλεπον τὰ τηρούμενα τοῖς ὑπομείνασιν ἀγαθά, ἃ οὔτε οὖς ἤκουσεν οὔτε ὀφθαλμὸς εἶδεν οὔτε ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου ἀνέβη, ἐκείνοις δὲ ὑπεδείκνυτο ὑπὸ τοῦ κυρίου, οἵπερ μηκέτι ἄνθρωποι, ἀλλ̓ ἤδη ἄγγελοι ἦσαν.
E, atentos à graça de Cristo, desprezavam os tormentos do mundo, comprando por uma só hora a vida eterna. E o fogo dos seus cruéis torturadores era frio para eles; pois tinham diante dos olhos escapar do fogo eterno, que jamais se apaga, e com os olhos do coração contemplavam os bens reservados aos que perseveram — os quais nem ouvido ouviu, nem olho viu, nem subiram ao coração do homem, mas que a eles eram mostrados pelo Senhor: a eles, que já não eram homens, mas já eram anjos.
4ὁμοίως δὲ καὶ οἱ εἰς τὰ θηρία κατακριθέντες ὑπέμειναν δεινὰς κολάσεις, κήρυκας ὑποστρωννύμενοι καὶ ἄλλαις ποικίλων βασάνων ἰδέαις κολαζόμενοι, ἵνα, εἰ δυνηθείη, ὁ τύραννος διὰ τῆς ἐπιμόνου κολάσεως εἰς ἄρνησιν αὐτοὺς τρέψῃ. πολλὰ γὰρ ἐμηχανᾶτο κατ̓ αὐτῶν ὁ διάβολος.
Do mesmo modo, também os condenados às feras suportaram castigos terríveis, estendidos sobre conchas afiadas e atormentados com outras variadas espécies de tormentos, para que, se possível, o tirano, pela insistência do castigo, os levasse à negação. Pois muitas coisas maquinava contra eles o diabo.
III
1Ἀλλὰ χάρις τῷ θεῷ: κατὰ πάντων γὰρ οὐκ ἴσχυσεν. ὁ γὰρ γενναιότατος Γερμανικὸς ἐπερρώννυεν αὐτῶν τὴν δειλίαν διὰ τῆς ἐν αὐτῷ ὑπομονῆς: ὃς καὶ ἐπισήμως ἐθηριομάχησεν. βουλομένου γὰρ τοῦ ἀνθυπάτου πείθειν αὐτὸν καὶ λέγοντος, τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ κατοικτεῖραι, ἑαυτῷ ἐπεσπάσατο τὸ θηρίον προσβιασάμενος, τάχιον τοῦ ἀδίκου καὶ ἀνόμου βίου αὐτῶν ἀπαλλαγῆναι βουλόμενος.
Mas graças a Deus: contra todos, nada pôde. Pois o nobilíssimo Germânico fortalecia a covardia deles com a sua perseverança; ele também combateu com as feras de modo notável. Querendo o procônsul persuadi-lo, e dizendo-lhe que se compadecesse da própria idade, ele puxou para si a fera, forçando-a, querendo mais depressa livrar-se da vida injusta e iníqua daqueles homens.
2ἐκ τούτου οὖν πᾶν τὸ πλῆθος, θαυμάσαν τὴν γενναιότητα τοῦ θεοφιλοῦς καὶ θεοσεβοῦς γένους τῶν Χριστιανῶν, ἐπεβόησεν: Αἶρε τοὺς ἀθέους: ζητείσθω Πολύκαρπος.
A partir disso, pois, toda a multidão, admirada da nobreza da raça dos cristãos, amada de Deus e temente a Deus, pôs-se a gritar: Fora com os ateus! Busque-se Policarpo!
IV
1Εἷς δέ, ὀνόματι Κόϊντος, Φρύξ προσφάτως ἐληλυθὼς ἀπὸ τῆς Φρυγίας, ἰδὼν τὰ θηρία ἐδειλίασεν. οὗτος δὲ ἦν ὁ παραβιασάμενος ἑαυτόν τε καί τινας προσελθεῖν ἑκόντας. τοῦτον ὁ ἀνθύπατος πολλὰ ἐκλιπαρήσας ἔπεισεν ὀμόσαι καὶ ἐπιθῦσαι. διὰ τοῦτο οὖν, ἀδελφοί, οὐκ ἐπαινοῦμεν τοὺς προδιδόντας ἑαυτούς, ἐπειδὴ οὐχ οὕτως διδάσκει τὸ εὐαγγέλιον.
Mas um homem, de nome Quinto, frígio recém-chegado da Frígia, ao ver as feras, acovardou-se. Era ele quem havia constrangido a si mesmo e a alguns outros a se apresentarem espontaneamente. A este o procônsul, com muitas súplicas, persuadiu a jurar e a sacrificar. Por isso, pois, irmãos, não louvamos os que se entregam a si mesmos, porque não é assim que ensina o evangelho.
V
1Ὁ δὲ θαυμασιώτατος Πολύκαρπος τὸ μὲν πρῶτον ἀκούσας οὐκ ἐταράχθη, ἀλλ̓ ἐβούλετο κατὰ πόλιν μένειν: οἱ δὲ πλείους ἔπειθον αὐτὸν ὑπεξελθεῖν. καὶ ὑπεξῆλθεν εἰς ἀγρίδιον οὐ μακρὰν ἀπέχον ἀπὸ τῆς πόλεως καὶ διέτριβεν μετ̓ ὀλίγων, νύκτα καὶ ἡμέραν οὐδὲν ἕτερον ποιῶν ἢ προσευχόμενος περὶ πάντων καὶ τῶν κατὰ τὴν οἰκουμένην ἐκκλησιῶν, ὅπερ ἦν σύνηθες αὐτῷ.
O admirabilíssimo Policarpo, porém, quando primeiro ouviu, não se perturbou; antes, queria permanecer na cidade. Mas a maioria o persuadiu a retirar-se. E retirou-se para uma pequena propriedade, não muito distante da cidade, e lá passava o tempo com uns poucos, noite e dia nada mais fazendo senão orar por todos e pelas Igrejas de toda a terra habitada, como lhe era costume.
2καὶ προσευχόμενος ἐν ὀπτασίᾳ γέγονεν πρὸ τριῶν ἡμερῶν τοῦ συλληφθῆναι αὐτόν, καὶ εἶδεν τὸ προσκεφάλαιον αὐτοῦ ὑπὸ πυρὸς κατακαιόμενον: καὶ στραφεὶς εἶπεν πρὸς τοὺς σὺν αὐτῷ: Δεῖ με ζῶντα καῆναι.
E, orando, teve uma visão, três dias antes de ser preso: viu o seu travesseiro consumido pelo fogo. E, voltando-se, disse aos que estavam com ele: É preciso que eu seja queimado vivo.
VI
1Καὶ ἐπιμενόντων τῶν ζητούντων αὐτὸν μετέβη εἰς ἕτερον ἀγρίδιον, καὶ εὐθέως ἐπέστησαν οἱ ζητοῦντες αὐτόν: καὶ μὴ εὑρόντες συνελάβοντο παιδάρια δύο, ὧν τὸ ἕτερον βασανιζόμενον ὡμολόγησεν.
E, como persistissem os que o buscavam, passou a outra pequena propriedade; e logo chegaram os que o buscavam. Não o encontrando, prenderam dois jovens escravos, dos quais um, torturado, confessou.
2ἦν γὰρ καὶ ἀδύνατον λαθεῖν αὐτόν, ἐπεὶ καὶ οἱ προδιδόντες αὐτὸν οἰκεῖοι ὑπῆρχον, καὶ ὁ εἰρήναρχος, ὁ κεκληρωμένος τὸ αὐτὸ ὄνομα, Ἡρώδης ἐπιλεγόμενος, ἔσπευδεν εἰς τὸ στάδιον αὐτὸν εἰσαγαγεῖν, ἵνα ἐκεῖνος μὲν τὸν ἴδιον κλῆρον ἀπαρτίσῃ Χριστοῦ κοινωνὸς γενόμενος, οἱ δὲ προδόντες αὐτὸν τὴν αὐτοῦ τοῦ Ἰούδα ὑπόσχοιεν τιμωρίαν.
Era, de fato, impossível que ele escapasse, pois os que o traíam eram da sua própria casa. E o irenarca, que recebera por sorte o mesmo nome — chamava-se Herodes —, apressava-se em conduzi-lo ao estádio, para que ele cumprisse a sua própria sorte, tornando-se participante de Cristo, e os que o traíram sofressem o castigo do próprio Judas.
VII
1Ἔχοντες οὖν τὸ παιδάριον, τῇ παρασκευῇ περὶ δείπνου ὥραν ἐξῆλθον διωγμῖται καὶ ἱππεῖς μετὰ τῶν συνήθων αὐτοῖς ὅπλων ὡς ἐπὶ λῃστὴν τρέχοντες. καὶ ὀψὲ τῆς ὥρας συνεπελθόντες ἐκεῖνον μὲν εὗρον ἐν ὑπερῴῳ κατακείμενον: κἀκεῖθεν δὲ ἠδύνατο εἰς ἕτερον χωρίον ἀπελθεῖν, ἀλλ̓ οὐκ ἠβουλήθη εἰπών: Τὸ θέλημα τοῦ θεοῦ γενέσθω.
Levando consigo, pois, o jovem escravo, na sexta-feira, por volta da hora do jantar, saíram perseguidores e cavaleiros, com as armas que lhes eram habituais, correndo como contra um ladrão. E, chegando juntos tarde da hora, encontraram-no deitado no andar de cima de uma pequena casa. Dali ele ainda podia partir para outro lugar, mas não quis, dizendo: Faça-se a vontade de Deus.
2ἀκούσας οὖν παρόντας αὐτούς, καταβὰς διελέχθη αὐτοῖς, θαυμαζόντων τῶν παρόντων τὴν ἡλικίαν αὐτοῦ καὶ τὸ εὐσταθές, καὶ εἰ τοσαύτη σπουδὴ ἦν τοῦ συλληφθῆναι τοιοῦτον πρεσβύτην ἄνδρα. εὐθέως οὖν αὐτοῖς ἐκέλευσεν παρατεθῆναι φαγεῖν καὶ πιεῖν ἐν ἐκείνῃ τῇ ὥρᾳ, ὅσον ἂν βούλωνται, ἐξῃτήσατο δὲ αὐτούς, ἵνα δῶσιν αὐτῷ ὥραν πρὸς τὸ προσεύξασθαι ἀδεῶς.
Ouvindo, pois, que eles haviam chegado, desceu e conversou com eles, admirando-se os presentes da sua idade e da sua serenidade, e de haver tanta pressa em prender um homem tão velho. Imediatamente mandou que lhes fosse servido de comer e de beber, naquela hora, quanto quisessem; e pediu-lhes que lhe dessem uma hora, para orar sem constrangimento.
3τῶν δὲ ἐπιτρεψάντων, σταθεὶς προσηύξατο πλήρης ὢν τῆς χάριτος τοῦ θεοῦ οὕτως ὥστε ἐπὶ δύο ὥρας μὴ δύνασθαι σιγῆσαι καὶ ἐκπλήττεσθαι τοὺς ἀκούοντας, πολλούς τε μετανοεῖν ἐπὶ τῷ ἐληλυθέναι ἐπὶ τοιοῦτον θεοπρεπῆ πρεσβύτην.
Tendo eles permitido, pôs-se de pé e orou, tão cheio da graça de Deus, que por duas horas não pôde calar-se, e os que o ouviam ficavam atônitos, e muitos se arrependiam de ter vindo contra um velho tão semelhante a Deus.
VIII
1Ἐπεὶ δε ποτε κατέπαυσεν τὴν προσευχήν, μνημονεύσας ἁπάντων καὶ τῶν πώποτε συμβεβληκότων αὐτῷ, μικρῶν τε καὶ μεγάλων, ἐνδόξων τε καὶ ἀδόξων καὶ πάσης τῆς κατὰ τὴν οἰκουμένην καθολικῆς ἐκκλησίας, τῆς ὥρας ἐλθούσης τοῦ ἐξιέναι, ὄνῳ καθίσαντες αὐτὸν ἤγαγον εἰς τὴν πόλιν, ὄντος σαββάτου μεγάλου.
Quando, enfim, encerrou a oração, tendo feito memória de todos os que jamais se haviam encontrado com ele, pequenos e grandes, ilustres e obscuros, e de toda a Igreja católica espalhada pela terra habitada, chegada a hora de partir, sentaram-no num jumento e o conduziram à cidade, sendo um grande sábado.
2καὶ ὑπήντα αὐτῷ ὁ εἰρήναρχος Ἡρώδης καὶ ὁ πατὴρ αὐτοῦ Νικήτης, οἳ καὶ μεταθέντες αὐτὸν ἐπὶ τὴν καροῦχαν ἔπειθον παρακαθεζόμενοι καὶ λέγοντες: Τί γὰρ κακόν ἐστιν εἰπεῖν: Κύριος καῖσαρ, καὶ ἐπιθῦσαι καὶ τὰ τούτοις ἀκόλουθα καὶ διασώζεσθαι; ὁ δὲ τὰ μὲν πρῶτα οὐκ ἀπεκρίνατο αὐτοῖς, ἐπιμενόντων δὲ αὐτῶν ἔφη: Οὐ μέλλω ποιεῖν, ὃ συμβουλεύετέ μοι.
E saíram-lhe ao encontro o irenarca Herodes e o seu pai, Nicetas, que, transferindo-o para a carruagem, sentados ao seu lado procuravam persuadi-lo, dizendo: Que mal há em dizer "César é senhor", e sacrificar, e o que se segue a isso, e salvar-se? Ele, a princípio, não lhes respondia; mas, como insistissem, disse: Não farei o que me aconselhais.
3οἱ δὲ ἀποτυχόντες τοῦ πεῖσαι αὐτὸν δεινὰ ῥήματα ἔλεγον αὐτῷ καὶ μετὰ σπουδῆς καθῄρουν αὐτόν, ὡς κατιόντα ἀπὸ τῆς καρούχας ἀποσῦραι τὸ ἀντικνήμιον. καὶ μὴ ἐπιστραφείς, ὡς οὐδὲν πεπονθὼς προθύμως μετὰ σπουδῆς ἐπορεύετο, ἀγόμενος εἰς τὸ στάδιον, θορύβου τηλικούτου ὄντος ἐν τῷ σταδίῳ, ὡς μηδὲ ἀκουσθῆναί τινα δύνασθαι.
Eles, fracassando em persuadi-lo, diziam-lhe palavras terríveis e o fizeram descer com tanta pressa, que, ao descer da carruagem, esfolou a canela. E, sem se voltar, como se nada tivesse sofrido, caminhava depressa e de bom ânimo, conduzido ao estádio — havendo no estádio tamanho tumulto, que ninguém podia sequer ser ouvido.
IX
1Τῷ δὲ Πολυκάρπῳ εἰσιόντι εἰς τὸ στάδιον φωνὴ ἐξ οὐρανοῦ ἐγένετο: Ἴσχυε, Πολύκαρπε, καὶ ἀνδρίζου. καὶ τὸν μὲν εἰπόντα οὐδεὶς εἶδεν, τὴν δὲ φωνὴν τῶν ἡμετέρων οἱ παρόντες ἤκουσαν. καὶ λοιπὸν προσαχθέντος αὐτοῦ, θόρυβος ἦν μέγας ἀκουσάντων, ὅτι Πολύκαρπος συνείληπται.
Quando Policarpo entrava no estádio, veio-lhe uma voz do céu: Sê forte, Policarpo, e porta-te como homem. Ninguém viu quem falou, mas os nossos que estavam presentes ouviram a voz. E então, sendo ele conduzido, houve grande tumulto entre os que ouviam que Policarpo fora preso.
2προσαχθέντα οὖν αὐτὸν ἀνηρώτα ὁ ἀνθύπατος, εἰ αὐτὸς εἴη Πολύκαρπος. τοῦ δὲ ὁμολογοῦντος, ἔπειθεν ἀρνεῖσθαι λέγων: Αἰδέσθητί σου τὴν ἡλικίαν, καὶ ἕτερα τούτοις ἀκόλουθα, ὡς ἔθος αὐτοῖς λέγειν: Ὄμοσον τὴν Καίσαρος τύχην, μετανόησον, εἶπον: Αἶρε τοὺς ἀθέους. ὁ δὲ Πολύκαρπος ἐμβριθεῖ τῷ προσώπῳ εἰς πάντα τὸν ὄχλον τὸν ἐν τῷ σταδίῳ ἀνόμων ἐθνῶν ἐμβλέψας καὶ ἐπισείσας αὐτοῖς τὴν χεῖρα, στενάξας τε καὶ ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν εἶπεν: Αἶρε τοὺς ἀθέους.
Conduzido, pois, à sua presença, o procônsul perguntou-lhe se ele era Policarpo. Confessando ele que sim, procurava persuadi-lo a negar, dizendo: Respeita a tua idade — e outras coisas semelhantes, como lhes é costume dizer: Jura pela fortuna de César, arrepende-te, dize: Fora com os ateus! Policarpo, porém, com o rosto grave, olhou para toda a multidão de gentios iníquos que estava no estádio e, agitando contra eles a mão, gemendo e erguendo os olhos ao céu, disse: Fora com os ateus!
3ἐγκειμένου δὲ τοῦ ἀνθυπάτου καὶ λέγοντος: Ὄμοσον, καὶ ἀπολύω σε, λοιδόρησον τὸν Χριστόν, ἔφη ὁ Πολύκαρπος: Ὀγδοήκοντα καὶ ἓξ ἔτη δουλεύω αὐτῷ, καὶ οὐδέν με ἠδίκησεν: καὶ πῶς δύναμαι βλασφημῆσαι τὸν βασιλέα μου τὸν σώσαντά με;
Insistindo o procônsul e dizendo: Jura, e eu te solto; amaldiçoa a Cristo — disse Policarpo: Há oitenta e seis anos eu o sirvo, e ele nunca me fez injustiça alguma. Como posso blasfemar contra o meu Rei, que me salvou?
X
1Ἐπιμένοντος δὲ πάλιν αὐτοῦ καὶ λέγοντος: Ὄμοσον τὴν Καίσαρος τύχην, ἀπεκρίνατο: Εἰ κενοδοξεῖς, ἵνα ὀμόσω τὴν καίσαρος τύχην, ὡς σὺ λέγεις, προσποιεῖ δὲ ἀγνοεῖν με, τίς εἰμι, μετὰ παρρησίας ἄκουε: Χριστιανός εἰμι. εἰ δὲ θέλεις τὸν τοῦ Χριστιανισμοῦ μαθεῖν λόγον, δὸς ἡμέραν καὶ ἄκουσον.
Persistindo ele ainda e dizendo: Jura pela fortuna de César — respondeu: Se imaginas, em vão, que eu jurarei pela fortuna de César, como dizes, e finges ignorar quem eu sou, ouve com franqueza: sou cristão. E, se queres aprender a doutrina do cristianismo, dá-me um dia, e ouve.
2ἔφη ὁ ἀνθύπατος: Πεῖσον τὸν δῆμον. ὁ δὲ Πολύκαρπος εἶπεν: Σὲ μὲν κἂν λόγου ἠξίωσα: δεδιδάγμεθα γὰρ ἀρχαῖς καὶ ἐξουσίαις ὑπὸ τοῦ θεοῦ τεταγμέναις τιμὴν κατὰ τὸ προσῆκον, τὴν μὴ βλάπτουσαν ἡμᾶς, ἀπονέμειν: ἐκείνους δὲ οὐχ ἡγοῦμαι ἀξίους τοῦ ἀπολογεῖσθαι αὐτοῖς.
Disse o procônsul: Persuade o povo. Policarpo respondeu: A ti, eu te teria julgado digno de uma explicação; pois fomos ensinados a prestar às autoridades e aos poderes ordenados por Deus a honra que convém, quando não nos causa dano. Quanto àqueles, porém, não os julgo dignos de que eu me defenda diante deles.
XI
1Ὁ δὲ ἀνθύπατος εἶπεν: Θηρία ἔχω, τούτοις σε παραβαλῶ, ἐὰν μὴ μετανοήσῃς. ὁ δὲ εἶπεν: Κάλει, ἀμετάθετος γὰρ ἡμῖν ἡ ἀπὸ τῶν κρειττόνων ἐπὶ τὰ χείρω μετάνοια: καλὸν δὲ μετατίθεσθαι ἀπὸ τῶν χαλεπῶν ἐπὶ τὰ δίκαια.
Disse o procônsul: Tenho feras; a elas te lançarei, se não te arrependeres. Ele respondeu: Chama-as! Pois para nós é impossível o arrependimento do melhor para o pior; mas é belo mudar das coisas más para as justas.
2ὁ δὲ πάλιν πρὸς αὐτόν: Πυρί σε ποιήσω δαπανηθῆναι, εἰ τῶν θηρίων καταφρονεῖς, ἐὰν μὴ μετανοήσῃς. ὁ δὲ Πολύκαρπος εἶπεν: Πῦρ ἀπειλεῖς τὸ πρὸς ὥραν καιόμενον καὶ μετ̓ ὀλίγον σβεννύμενον: ἀγνοεῖς γὰρ τὸ τῆς μελλούσης κρίσεως καὶ αἰωνίου κολάσεως τοῖς ἀσεβέσι τηρούμενον πῦρ. ἀλλὰ τί βραδύνεις; φέρε, ὃ βούλει.
E ele, de novo: Farei que sejas consumido pelo fogo, se desprezas as feras — a menos que te arrependas. Disse Policarpo: Ameaças com um fogo que arde por uma hora e pouco depois se apaga; pois ignoras o fogo do juízo vindouro e do castigo eterno, reservado aos ímpios. Mas por que tardas? Traze o que quiseres.
XII
1Ταῦτα δὲ καὶ ἕτερα πλείονα λέγων θάρσους καὶ χαρᾶς ἐνεπίμπλατο, καὶ τὸ πρόσωπον αὐτοῦ χάριτος ἐπληροῦτο, ὥστε οὐ μόνον μὴ συμπεσεῖν ταραχθέντα ὑπὸ τῶν λεγομένων πρὸς αὐτόν, ἀλλὰ τοὐναντίον τὸν ἀνθύπατον ἐκστῆναι, πέμψαι τε τὸν ἑαυτοῦ κήρυκα ἐν μέσῳ τοῦ σταδίου κηρῦξαι τρίς: Πολύκαρπος ὡμολόγησεν ἑαυτὸν Χριστιανὸν εἶναι.
Dizendo estas e muitas outras coisas, enchia-se de coragem e de alegria, e o seu rosto se enchia de graça, de modo que não somente não desfaleceu, perturbado pelo que lhe era dito, mas, ao contrário, foi o procônsul quem ficou fora de si; e enviou o seu arauto ao meio do estádio para proclamar três vezes: Policarpo confessou ser cristão.
2τούτου λεχθέντος ὑπὸ τοῦ κήρυκος, ἅπαν τὸ πλῆθος ἐθνῶν τε καὶ Ἰουδαίων τῶν τὴν Σμύρναν κατοικούντων ἀκατασχέτῳ θυμῷ καὶ μεγάλῃ φωνῇ ἐπεβόα: Οὗτός ἐστιν ὁ τῆς Ἀσίας διδάσκαλος, ὁ πατὴρ τῶν Χριστιανῶν, ὁ τῶν ἡμετέρων θεῶν καθαιρέτης, ὁ πολλοὺς διδάσκων μὴ θύειν μηδὲ προσκυνεῖν. ταῦτα λέγοντες ἐπεβόων καὶ ἠρώτων τὸν Ἀσιάρχην Φίλιππον, ἵνα ἐπαφῇ τῷ Πολυκάρπῳ λέοντα. ὁ δὲ ἔφη, μὴ εἶναι ἐξὸν αὐτῷ, ἐπειδὴ πεπληρώκει τὰ κυνηγέσια.
Dito isto pelo arauto, toda a multidão de gentios e de judeus que habitavam Esmirna, com furor incontido e grande voz, pôs-se a gritar: Este é o mestre da Ásia, o pai dos cristãos, o destruidor dos nossos deuses, o que ensina a muitos a não sacrificar nem adorar! Dizendo isso, gritavam e pediam ao asiarca Filipe que soltasse um leão contra Policarpo. Ele, porém, disse que não lhe era lícito, porque já havia encerrado as caçadas.
3τότε ἔδοξεν αὐτοῖς ὁμοθυμαδὸν ἐπιβοῆσαι, ὥστε τὸν Πολύκαρπον ζῶντα κατακαῦσαι. ἔδει γὰρ τὸ τῆς φανερωθείσης αὐτῷ ἐπὶ τοῦ προσκεφαλαίου ὀπτασίας πληρωθῆναι, ὅτε ἰδὼν αὐτὸ καιόμενον προσευχόμενος εἶπεν ἐπιστραφεὶς τοῖς σὺν αὐτῷ πιστοῖς προφητικῶς: Δεῖ με ζῶντα καῆναι.
Então pareceu-lhes bem gritar em uníssono que Policarpo fosse queimado vivo. Pois era preciso que se cumprisse a visão do travesseiro, que lhe fora manifestada quando, vendo-o arder enquanto orava, disse profeticamente, voltando-se para os fiéis que estavam com ele: É preciso que eu seja queimado vivo.
XIII
1Ταῦτα οὖν μετὰ τοσούτου τάχους ἐγένετο, θάττον ἢ ἐλέγετο, τῶν ὄχλων παραχρῆμα συναγόντων ἔκ τε τῶν ἐργαστηρίων καὶ βαλανείων ξύλα καὶ φρύγανα, μάλιστα Ἰουδαίων προθύμως, ὡς ἔθος αὐτοῖς, εἰς ταῦτα ὑπουργούντων.
Essas coisas, então, aconteceram com tamanha rapidez — mais depressa do que se dizia —, juntando as multidões, no mesmo instante, lenha e gravetos das oficinas e dos banhos, com os judeus, sobretudo, ajudando nisso de bom grado, como lhes é costume.
2ὅτε δὲ ἡ πυρκαϊὰ ἡτοιμάσθη, ἀποθέμενος ἑαυτῷ πάντα τὰ ἱμάτια καὶ λύσας τὴν ζώνην ἐπειρᾶτο καὶ ὑπολύειν ἑαυτόν, μὴ πρότερον τοῦτο ποιῶν διὰ τὸ ἀεὶ ἕκαστον τῶν πιστῶν σπουδάζειν, ὅστις τάχιον τοῦ χρωτὸς αὐτοῦ ἅψηται: παντὶ γὰρ καλῷ ἀγαθῆς ἕνεκεν πολιτείας καὶ πρὸ τῆς μαρτυρίας ἐκεκόσμητο.
Quando a fogueira ficou pronta, ele depôs todas as suas vestes e, desatando o cinto, tentava também descalçar-se a si mesmo — o que antes não fazia, porque cada um dos fiéis sempre se apressava para ver quem mais depressa tocaria a sua pele; pois, por causa da sua boa conduta, mesmo antes do martírio já era adornado de todo bem.
3εὐθέως οὖν αὐτῷ περιετίθετο τὰ πρὸς τὴν πυρὰν ἡρμοσμένα ὄργανα. μελλόντων δὲ αὐτῶν καὶ προσηλοῦν, εἶπεν: Ἄφετέ με οὕτως: ὁ γὰρ δοὺς ὑπομεῖναι τὸ πῦρ δώσει χωρὶς τῆς ὑμετέρας ἐκ τῶν ἥλων ἀσφαλείας ἄσκυλτον ἐπιμεῖναι τῇ πυρᾷ.
Imediatamente, pois, dispuseram ao seu redor os instrumentos preparados para a fogueira. Quando iam também pregá-lo, disse: Deixai-me assim; pois aquele que dá o suportar o fogo dará também o permanecer imóvel na fogueira, sem a segurança que vem dos vossos pregos.
XIV
1Οἱ δὲ οὐ καθήλωσαν μέν, προσέδησαν δὲ αὐτόν. ὁ δὲ ὀπίσω τὰς χεῖρας ποιήσας καὶ προσδεθείς, ὥσπερ κριὸς ἐπίσημος ἐκ μεγάλου ποιμνίου εἰς προσφοράν, ὁλοκαύτωμα δεκτὸν τῷ θεῷ ἡτοιμασμένον, ἀναβλέψας εἰς τὸν οὐρανὸν εἶπεν: Κύριε ὁ θεὸς ὁ παντοκράτωρ, ὁ τοῦ ἀγαπητοῦ καὶ εὐλογητοῦ παιδός σου Ἰησοῦ Χριστοῦ πατήρ, δἰ οὗ τὴν περὶ σοῦ ἐπίγνωσιν εἰλήφαμεν, ὁ θεὸς ἀγγέλων καὶ δυνάμεων καὶ πάσης τῆς κτίσεως παντός τε τοῦ γένους τῶν δικαίων, οἳ ζῶσιν ἐνώπιόν σου:
Eles, então, não o pregaram, mas o amarraram. E ele, pondo as mãos para trás e sendo amarrado, como um carneiro insigne, tomado de um grande rebanho para a oferta, holocausto preparado e aceitável a Deus, erguendo os olhos ao céu, disse: Senhor Deus todo-poderoso, Pai do teu amado e bendito Filho Jesus Cristo, por meio de quem recebemos o pleno conhecimento de ti, Deus dos anjos e das potências e de toda a criação, e de toda a raça dos justos, que vivem diante da tua face:
2εὐλογῶ σε, ὅτι ἠξίωσάς με τῆς ἡμέρας καὶ ὥρας ταύτης, τοῦ λαβεῖν με μέρος ἐν ἀριθμῷ τῶν μαρτύρων ἐν τῷ ποτηρίῳ τοῦ Χριστοῦ σου εἰς ἀνάστασιν ζωῆς αἰωνίου ψυχῆς τε καὶ σώματος ἐν ἀφθαρσίᾳ πνεύματος ἁγίου: ἐν οἶς προσδεχθείην ἐνώπιόν σου σήμερον ἐν θυσίᾳ πίονι καὶ προσδεκτῇ, καθὼς προητοίμασας καὶ προεφανέρωσας καὶ ἐπλήρωσας, ὁ ἀψευδὴς καὶ ἀληθινὸς θεός.
eu te bendigo, porque me julgaste digno deste dia e desta hora, de receber parte, no número dos mártires, no cálice do teu Cristo, para a ressurreição da vida eterna, de alma e de corpo, na incorruptibilidade do Espírito Santo. Entre eles seja eu recebido hoje diante de ti, em sacrifício pingue e aceitável, assim como preparaste de antemão, e de antemão manifestaste, e cumpriste — tu, o Deus sem mentira e verdadeiro.
3διὰ τοῦτο καὶ περὶ πάντων σὲ αἰνῶ, σὲ εὐλογῶ, σὲ δοξάζω διὰ τοῦ αἰωνίου καὶ ἐπουρανίου ἀρχιερέως Ἰησοῦ Χριστοῦ, ἀγαπητοῦ σου παιδός, δἰ οὗ σοὶ σὺν αὐτῷ καὶ πνεύματι ἁγίῳ δόξα καὶ νῦν καὶ εἰς τοὺς μέλλοντας αἰῶνας. ἀμήν.
Por isso também eu te louvo por todas as coisas, eu te bendigo, eu te glorifico, por meio do eterno e celeste sumo sacerdote Jesus Cristo, teu amado Filho, por quem, a ti, com ele e com o Espírito Santo, seja a glória, agora e pelos séculos vindouros. Amém.
XV
1Ἀναπέμψαντος δὲ αὐτοῦ τὸ ἀμὴν καὶ πληρώσαντος τὴν εὐχήν, οἱ τοῦ πυρὸς ἄνθρωποι ἐξῆψαν τὸ πῦρ. μεγάλης δὲ ἐκλαμψάσης φλογός, θαῦμα εἴδομεν, οἷς ἰδεῖν ἐδόθη: οἳ καὶ ἐτηρήθημεν εἰς τὸ ἀναγγεῖλαι τοῖς λοιποῖς τὰ γενόμενα.
Tendo ele feito subir o "amém" e completado a oração, os homens do fogo acenderam o fogo. E, irrompendo uma grande chama, vimos um prodígio — nós, a quem foi dado ver, e que fomos preservados para anunciar aos demais o que aconteceu.
2τὸ γὰρ πῦρ καμάρας εἶδος ποιῆσαν, ὥσπερ ὀθόνη πλοίου ὑπὸ πνεύματος πληρουμένη, κύκλῳ περιετείχισεν τὸ σῶμα τοῦ μάρτυρος: καὶ ἦν μέσον οὐχ ὡς σὰρξ καιομένη, ἀλλ̓ ὡς ἄρτος ὀπτώμενος ἢ ὡς χρυσὸς καὶ ἄργυρος ἐν καμίνῳ πυρούμενος. καὶ γὰρ εὐωδίας τοσαύτης ἀντελαβόμεθα, ὡς λιβανωτοῦ πνέοντος ἢ ἄλλου τινὸς τῶν τιμίων ἀρωμάτων.
Pois o fogo, tomando a forma de uma abóbada, como vela de navio enchida pelo vento, cercou como um muro, em círculo, o corpo do mártir; e ele estava no meio, não como carne que arde, mas como pão que assa, ou como ouro e prata incandescendo na fornalha. E sentimos uma fragrância tão grande, como de incenso que exala, ou de algum outro dos aromas preciosos.
XVI
1Πέρας γοῦν ἰδόντες οἱ ἄνομοι μὴ δυνάμενον αὐτοῦ τὸ σῶμα ὑπὸ τοῦ πυρὸς δαπανηθῆναι, ἐκέλευσαν προσελθόντα αὐτῷ κομφέκτορα παραβῦσαι ξιφίδιον. καὶ τοῦτο ποιήσαντος, ἐξῆλθεν περιστερὰ καὶ πλῆθος αἵματος, ὥστε κατασβέσαι τὸ πῦρ καὶ θαυμάσαι πάντα τὸν ὄχλον, εἰ τοσαύτη τις διαφορὰ μεταξὺ τῶν τε ἀπίστων καὶ τῶν ἐκλεκτῶν:
Por fim, vendo os iníquos que o seu corpo não podia ser consumido pelo fogo, ordenaram que um confector se aproximasse dele e lhe cravasse um punhal. Feito isso, saiu uma pomba, e tanta quantidade de sangue, que apagou o fogo; e toda a multidão se admirou de que houvesse tamanha diferença entre os incrédulos e os eleitos.
2ὧν εἷς καὶ οὗτος γεγόνει ὁ θαυμασιώτατος μάρτυς Πολύκαρπος, ἐν τοῖς καθ̓ ἡμᾶς χρόνοις διδάσκαλος ἀποστολικὸς καὶ προφητικὸς γενόμενος, ἐπίσκοπος τῆς ἐν Σμύρνῃ καθολικῆς ἐκκλησίας. πᾶν γὰρ ῥῆμα, ὃ ἀφῆκεν ἐκ τοῦ στόματος αὐτοῦ. καὶ ἐτελειώθη καὶ τελειωθήσεται.
Um destes foi este admirabilíssimo mártir, Policarpo, que em nossos tempos foi mestre apostólico e profético, bispo da Igreja católica em Esmirna. Pois toda palavra que saiu da sua boca cumpriu-se e há de cumprir-se.
XVII
1Ὁ δὲ ἀντίζηλος καὶ βάσκανος καὶ πονηρός, ὁ ἀντικείμενος τῷ γένει τῶν δικαίων, ἰδὼν τό τε μέγεθος αὐτοῦ τῆς μαρτυρίας καὶ τὴν ἀπ̓ ἀρχῆς ἀνεπίληπτον πολιτείαν, ἐστεφανωμένον τε τὸν τῆς ἀφθαρσίας στέφανον καὶ βραβεῖον ἀναντίρρητον ἀπενηνεγμένον, ἐπετήδευσεν, ὡς μηδὲ τὸ σωμάτιον αὐτοῦ ὑφ̓ ἡμῶν ληφθῆναι, καίπερ πολλῶν ἐπιθυμούντων τοῦτο ποιῆσαι καὶ κοινωνῆσαι τῷ ἁγίῳ αὐτοῦ σαρκίῳ.
Mas o invejoso, maligno e mau, o adversário da raça dos justos, vendo a grandeza do seu martírio e a sua conduta irrepreensível desde o princípio, e que estava coroado com a coroa da incorruptibilidade e havia alcançado um prêmio incontestável, tratou de fazer que nem o seu pobre corpo fosse recolhido por nós — embora muitos desejassem fazê-lo e ter comunhão com a sua santa carne.
2ὑπέβαλεν γοῦν Νικήτην τὸν τοῦ Ἡρώδου πατέρα, ἀδελφὸν δὲ Ἄλκης, ἐντυχεῖν τῷ ἄρχοντι, ὥστε μὴ δοῦναι αὐτοῦ τὸ σῶμα: μή, φησίν, ἀφέντες τὸν ἐσταυρωμένον τοῦτον ἄρξωνται σέβεσθαι. καὶ ταῦτα εἶπον ὑποβαλλόντων καὶ ἐνισχυόντων τῶν Ἰουδαίων, οἳ καὶ ἐτήρησαν, μελλόντων ἡμῶν ἐκ τοῦ πυρὸς αὐτὸν λαμβάνειν: ἀγνοοῦντες, ὅτι οὔτε τὸν Χριστόν ποτε καταλιπεῖν δυνησόμεθα, τὸν ὑπὲρ τῆς τοῦ παντὸς κόσμου τῶν σωζομένων σωτηρίας παθόντα ἄμωμον ὑπὲρ ἁμαρτωλῶν, οὔτε ἕτερόν τινα σέβεσθαι.
Instigou, pois, Nicetas, pai de Herodes e irmão de Alce, a rogar ao governante que não entregasse o seu corpo: Para que não abandonem o crucificado — disse — e comecem a venerar a este. E disseram essas coisas por sugestão e insistência dos judeus, que também vigiaram quando estávamos para retirá-lo do fogo — ignorando que jamais poderemos abandonar o Cristo, que sofreu pela salvação de todo o mundo dos que são salvos, o sem mácula pelos pecadores, nem venerar qualquer outro.
3τοῦτον μὲν γὰρ υἱὸν ὄντα τοῦ θεοῦ προσκυνοῦμεν, τοὺς δὲ μάρτυρας ὡς μαθητὰς καὶ μιμητὰς τοῦ κυρίου ἀγαπῶμεν ἀξίως ἕνεκα εὐνοίας ἀνυπερβλήτου τῆς εἰς τὸν ἴδιον βασιλέα καὶ διδάσκαλον: ὧν γένοιτο καὶ ἡμᾶς κοινωνούς τε καὶ συμμαθητὰς γενέσθαι.
Pois a este adoramos, por ser Filho de Deus; aos mártires, porém, amamos dignamente, como discípulos e imitadores do Senhor, por causa da sua insuperável devoção ao seu próprio Rei e Mestre. Que também nós nos tornemos seus companheiros e condiscípulos!
XVIII
1Ἰδὼν οὖν ὁ κεντυρίων τὴν τῶν Ἰουδαίων γενομένην φιλονεικίαν, θεὶς αὐτὸν ἐν μέσῳ, ὡς ἔθος αὐτοῖς, ἔκαυσεν.
Vendo, pois, o centurião a contenda provocada pelos judeus, colocou o corpo no meio, como lhes é costume, e o queimou.
2οὕτως τε ἡμεῖς ὕστερον ἀνελόμενοι τὰ τιμιώτερα λίθων πολυτελῶν καὶ δοκιμώτερα ὑπὲρ χρυσίον ὀστᾶ αὐτοῦ ἀπεθέμεθα, ὅπου καὶ ἀκόλουθον ἦν.
E assim nós, mais tarde, recolhendo os seus ossos — mais preciosos que pedras de grande valor e mais provados que o ouro —, depositamo-los onde era conveniente.
3ἔνθα ὡς δυνατὸν ἡμῖν συναγομένοις ἐν ἀγαλλιάσει καὶ χαρᾷ παρέξει ὁ κύριος ἐπιτελεῖν τὴν τοῦ μαρτυρίου αὐτοῦ ἡμέραν γενέθλιον, εἴς τε τὴν τῶν προηθληκότων μνήμην καὶ τῶν μελλόντων ἄσκησίν τε καὶ ἑτοιμασίαν.
Ali, quando for possível, reunidos em exultação e alegria, o Senhor nos concederá celebrar o dia natalício do seu martírio, tanto em memória dos que já combateram, como para exercício e preparação dos que hão de combater.
XIX
1Τοιαῦτα τὰ κατὰ τὸν μακάριον Πολύκαρπον, ὃς σὺν τοῖς ἀπὸ Φιλαδελφίας δωδέκατος ἐν Σμύρνῃ μαρτυρήσας, μόνος ὑπὸ πάντων μᾶλλον μνημονεύεται, ὥστε καὶ ὑπὸ τῶν ἐθνῶν ἐν παντὶ τόπῳ λαλεῖσθαι: οὐ μόνον διδάσκαλος γενόμενος ἐπίσημος, ἀλλὰ καὶ μάρτυς ἔξοχος, οὗ τὸ μαρτύριον πάντες ἐπιθυμοῦσιν μιμεῖσθαι κατὰ τὸ εὐαγγέλιον Χριστοῦ γενόμενον.
Tais são as coisas que dizem respeito ao bem-aventurado Policarpo, o qual, tendo sofrido o martírio em Esmirna com os de Filadélfia — o décimo segundo —, é, sozinho, mais lembrado por todos, a ponto de ser falado pelos próprios gentios em todo lugar: não somente foi mestre insigne, mas também mártir eminente, cujo martírio, acontecido segundo o evangelho de Cristo, todos desejam imitar.
2διὰ τῆς ὑπομονῆς καταγωνισάμενος τὸν ἄδικον ἄρχοντα καὶ οὕτως τὸν τῆς ἀφθαρσίας στέφανον ἀπολαβών, σὺν τοῖς ἀποστόλοις καὶ πᾶσιν δικαίοις ἀγαλλιώμενος δοξάζει τὸν θεὸν καὶ πατέρα παντοκράτορα καὶ εὐλογεῖ τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν, τὸν σωτῆρα τῶν ψυχῶν ἡμῶν καὶ κυβερνήτην τῶν σωμάτων ἡμῶν καὶ ποιμένα τῆς κατὰ τὴν οἰκουμένην καθολικῆς ἐκκλησίας.
Tendo vencido, pela perseverança, o governante injusto, e assim recebido a coroa da incorruptibilidade, exultando com os apóstolos e com todos os justos, glorifica a Deus, o Pai todo-poderoso, e bendiz a nosso Senhor Jesus Cristo, o salvador das nossas almas, piloto dos nossos corpos e pastor da Igreja católica de toda a terra habitada.
XX
1Ὑμεῖς μὲν οὖν ἠξιώσατε διὰ πλειόνων δηλωθῆναι ὑμῖν τὰ γενόμενα, ἡμεῖς δὲ κατὰ τὸ παρὸν ἐπὶ κεφαλαίῳ μεμηνύκαμεν διὰ τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν Μαρκίωνος. μαθόντες οὖν ταῦτα καὶ τοῖς ἐπέκεινα ἀδελφοῖς τὴν ἐπιστολὴν διαπέμψασθε, ἵνα καὶ ἐκεῖνοι δοξάζωσιν τὸν κύριον τὸν ἐκλογὰς ποιοῦντα ἀπὸ τῶν ἰδίων δούλων.
Vós, de fato, havíeis pedido que vos fosse exposto com mais pormenor o que aconteceu; nós, porém, por ora, comunicamo-lo em resumo por meio do nosso irmão Marcião. Tendo, pois, tomado conhecimento destas coisas, enviai a carta também aos irmãos de mais além, para que também eles glorifiquem o Senhor, que faz as suas escolhas dentre os seus próprios servos.
2Τῷ δὲ δυναμένῳ πάντας ἡμᾶς εἰσαγαγεῖν ἐν τῇ αὐτοῦ χάριτι καὶ δωρεᾷ εἰς τὴν ἐπουράνιον αὐτοῦ βασιλείαν διὰ τοῦ μονογενοῦς παιδὸς αὐτοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, δόξα, τιμή, κράτος, μεγαλωσύνη εἰς τοὺς αἰῶνας. προσαγορεύετε πάντας τοὺς ἁγίους. ὑμᾶς οἱ σὺν ἡμῖν προσαγορεύουσιν καὶ Εὐάρεστος ὁ γράψας πανοικεί.
E àquele que pode conduzir-nos a todos, pela sua graça e pelo seu dom, ao seu reino celeste, por meio do seu Filho unigênito Jesus Cristo, glória, honra, poder, majestade pelos séculos. Saudai todos os santos. Saúdam-vos os que estão conosco, e Evaresto, que escreveu esta carta, com toda a sua casa.
XXI
1Μαρτυρεῖ δὲ ὁ μακάριος Πολύκαρπος μηνὸς Ξανθικοῦ δευτέρᾳ ἱσταμένου, πρὸ ἑπτὰ καλανδῶν Μαρτίων, σαββάτῳ μεγάλῳ, ὥρᾳ ὀγδόῃ. συνελήφθη δὲ ὑπὸ Ἡρώδου ἐπὶ ἀρχιερέως Φιλίππου Τραλλιανοῦ, ἀνθυπατεύοντος Στατίου Κοδράτου, βασιλεύοντος δὲ εἰς τοὺς αἰῶνας Ἰησοῦ Χριστοῦ: ᾧ ἡ δόξα, τιμή, μεγαλωσύνη, θρόνος αἰώνιος ἀπὸ γενεᾶς εἰς γενεάν. ἀμήν.
Sofreu o martírio o bem-aventurado Policarpo no segundo dia do mês de Xântico, no sétimo dia antes das calendas de março, num grande sábado, à hora oitava. Foi preso por Herodes, sendo sumo sacerdote Filipe de Trales e procônsul Estácio Quadrato — e reinando pelos séculos Jesus Cristo: a quem a glória, a honra, a majestade, o trono eterno, de geração em geração. Amém.
XXII
1Ἐρρῶσθαι ὑμᾶς εὐχόμεθα, ἀδελφοί, στοιχοῦντας τῷ κατὰ τὸ εὐαγγέλιον λόγῳ Ἰησοῦ Χριστοῦ, μεθ̓ οὗ δόξα τῷ θεῷ καὶ πατρὶ καὶ ἁγίῳ πνεύματι, ἐπὶ σωτηρίᾳ τῇ τῶν ἁγίων ἐκλεκτῶν, καθὼς ἐμαρτύρησεν ὁ μακάριος Πολύκαρπος, οὗ γένοιτο ἐν τῇ βασιλείᾳ Ἰησοῦ Χριστοῦ πρὸς τὰ ἴχνη εὑρεθῆναι ἡμᾶς.
Desejamos que estejais bem, irmãos, andando conforme a palavra do evangelho de Jesus Cristo — com o qual seja a glória a Deus Pai e ao Espírito Santo —, para a salvação dos santos eleitos; assim como o bem-aventurado Policarpo sofreu o martírio, em cujas pegadas nos seja dado ser encontrados no reino de Jesus Cristo.
2Ταῦτα μετεγράψατο μὲν Γάϊος ἐκ τῶν Εἰρηναίου, μαθητοῦ τοῦ Πολυκάρπου, ὃς καὶ συνεπολιτεύσατο τῷ Εἰρηναίῳ. ἐγὼ δὲ Σωκράτης ἐν Κορίνθῳ ἐκ τῶν Γαΐου ἀντιγράφων ἔγραψα. ἡ χάρις μετὰ πάντων.
Estas coisas, copiou-as Gaio dos escritos de Irineu, discípulo de Policarpo — Gaio, que também conviveu com Irineu. E eu, Sócrates, escrevi em Corinto, a partir das cópias de Gaio. A graça seja com todos.
3Ἐγὼ δὲ πάλιν Πιόνιος ἐκ τοῦ προγεγραμμένου ἔγραψα ἀναζητήσας αὐτά, κατὰ ἀποκάλυψιν φανερώσαντός μοι τοῦ μακαρίου Πολυκάρπου, καθὼς δηλώσω ἐν τῷ καθεξῆς, συναγαγὼν αὐτὰ ἤδη σχεδὸν ἐκ τοῦ χρόνου κεκμηκότα, ἵνα κἀμὲ συναγάγῃ ὁ κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ εἰς τὴν οὐράνιον βασιλείαν αὐτοῦ, ᾧ ἡ δόξα σὺν τῷ πατρὶ καὶ ἁγίῳ πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
E eu, por minha vez, Piônio, escrevi a partir da cópia acima mencionada, tendo-a buscado — pois o bem-aventurado Policarpo ma mostrou numa revelação, como exporei no que se segue —, reunindo-a quando já estava quase gasta pelo tempo, para que também a mim o Senhor Jesus Cristo me reúna com os seus eleitos no seu reino celeste: a quem a glória, com o Pai e o Espírito Santo, pelos séculos dos séculos. Amém.
Epílogo alternativo (do códice de Moscou)
2Ταῦτα μετεγράψατο μὲν Γάϊος ἐκ τῶν Εἰρηναίου συγγραμμάτων, ὃς καὶ συνεπολιτεύσατο τῷ Εἰρηναίῳ, μαθητῇ γεγονότι τοῦ ἁγίου Πολυκάρπου.
Estas coisas, copiou-as Gaio dos escritos de Irineu — Gaio, que também conviveu com Irineu, que foi discípulo do santo Policarpo.
3οὗτος γὰρ ὁ Εἰρηναῖος, κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ μαρτυρίου τοῦ ἐπισκόπου Πολυκάρπου γενόμενος ἐν Ῥώμῃ, πολλοὺς ἐδίδαξεν: οὗ καὶ πολλὰ συγγράμματα κάλλιστα καὶ ὀρθότατα φέρεται, ἐν οἷς μέμνηται Πολυκάρπου, ὅτι παῤ αὐτοῦ ἔμαθεν, ἱκανῶς τε πᾶσαν αἵρεσιν ἤλεγξεν καὶ τὸν ἐκκλησιαστικὸν κανόνα καὶ καθολικόν, ὡς παρέλαβεν παρὰ τοῦ ἁγίου, καὶ παρέδωκεν.
Pois este Irineu, que na época do martírio do bispo Policarpo se encontrava em Roma, ensinou a muitos; e dele circulam muitos escritos, belíssimos e retíssimos, nos quais menciona Policarpo, dizendo que com ele aprendeu; e refutou competentemente toda heresia, e transmitiu a regra eclesiástica e católica tal como a recebeu do santo.
4λέγει δὲ καὶ τοῦτο: ὅτι συναντήσαντός ποτε τῷ ἁγίῳ Πολυκάρπῳ Μαρκίωνος, ἀφ̓ οὗ οἱ λεγόμενοι Μαρκιωνισταί, καὶ εἰπόντος: Ἐπιγίνωσκε ἡμᾶς, Πολύκαρπε, εἶπεν αὐτὸς τῷ Μαρκίωνι: Ἐπιγινώσκω, ἐπιγινώσκω τὸν πρωτότοκον τοῦ σατανᾶ.
Diz também isto: que Marcião — aquele de quem vêm os chamados marcionitas —, encontrando-se certa vez com o santo Policarpo e dizendo-lhe: "Reconhece-nos, Policarpo", ele respondeu ao próprio Marcião: "Reconheço, sim: reconheço o primogênito de Satanás".
5καὶ τοῦτο δὲ φέρεται ἐν τοῖς τοῦ Εἰρηναίου συγγράμμασιν, ὅτι ᾗ ἡμέρᾳ καὶ ὥρᾳ ἐν Σμύρνῃ ἐμαρτύρησεν ὁ Πολύκαρπος, ἤκουσεν φωνὴν ἐν τῇ Ῥωμαίων πόλει ὑπάρχων ὁ Εἰρηναῖος ὡς σάλπιγγος λεγούσης: Πολύκαρπος ἐμαρτύρησεν.
E também isto se transmite nos escritos de Irineu: que no dia e na hora em que Policarpo sofreu o martírio em Esmirna, Irineu, estando na cidade dos romanos, ouviu uma voz, como de trombeta, que dizia: Policarpo sofreu o martírio.
6Ἐκ τούτων οὖν, ὡς προλέλεκται, τῶν τοῦ Εἰρηναίου συγγραμμάτων Γάϊος μετεγράψατο, ἐκ δὲ τῶν Γαΐου ἀντιγράφων Ἰσοκράτης ἐν Κορίνθῳ. ἐγὼ δὲ πάλιν Πιόνιος ἐκ τῶν Ἰσοκράτους ἀντιγράφων ἔγραψα κατὰ ἀποκάλυψιν τοῦ ἁγίου Πολυκάρπου ζητήσας αὐτά, συναγαγὼν αὐτὰ ἤδη σχεδὸν ἐκ τοῦ χρόνου κεκμηκότα, ἵνα κἀμὲ συναγάγῃ ὁ κύριος Ἰησοῦς Χριστὸς μετὰ τῶν ἐκλεκτῶν αὐτοῦ εἰς τὴν ἐπουράνιον αὐτοῦ βασιλείαν: ᾧ ἡ δόξα σὺν τῷ πατρὶ καὶ τῷ υἱῷ καὶ τῷ ἁγίῳ πνεύματι εἰς τοὺς αἰῶνας τῶν αἰώνων. ἀμήν.
Destes escritos de Irineu, pois, como foi dito acima, Gaio fez cópia; e das cópias de Gaio, Isócrates, em Corinto. E eu, por minha vez, Piônio, escrevi a partir das cópias de Isócrates, tendo-as buscado segundo uma revelação do santo Policarpo, reunindo-as quando já estavam quase gastas pelo tempo, para que também a mim o Senhor Jesus Cristo me reúna com os seus eleitos no seu reino celeste: a quem a glória, com o Pai e o Filho e o Espírito Santo, pelos séculos dos séculos. Amém.